સાવધાન! તમારી આ ૪ નાની ભૂલો જ મનમાં લાવે છે ખરાબ વિચારો, જાણી લો બચવાનો ઉપાય
આજના આ ભાગદોડભર્યા જીવનમાં માનસિક અશાંતિ, વગર કારણે બેચેની અને નકારાત્મક વિચારો એક બહુ મોટી સમસ્યા બની ગયા છે. આપણે ભલે ગમે તેટલો પ્રયત્ન કરીએ કે આપણું મન શાંત રહે અને સારા વિચારોથી ભરેલું રહે, પણ ન ઈચ્છવા છતાં પણ ખરાબ અને નકારાત્મક વિચારો આપણને ઘેરી લે છે. અવારનવાર લોકો આ સવાલ પૂછે છે કે આખરે આવું કેમ થાય છે?
વૃંદાવનના પ્રખ્યાત સંત પ્રેમાનંદજી મહારાજ પોતાના પ્રવચનોમાં આ વિષય પર બહુ જ ઊંડો અને ચોંકાવનારો ખુલાસો કરે છે. મહારાજ જીના જણાવ્યા અનુસાર, મનમાં આવતા ખરાબ વિચારો પાછળ માત્ર આપણું મગજ જ નહીં, પરંતુ આપણી આસપાસની કેટલીક અત્યંત વ્યાવહારિક અને આધ્યાત્મિક બાબતો જવાબદાર હોય છે. મહારાજ જીએ ચાર એવી મુખ્ય બાબતો જણાવી છે, જે આપણી માનસિક સ્થિતિ (Mental State) ને સૌથી વધુ પ્રભાવિત કરે છે—સ્થાન, ભોજન, જળ અને સંગત.
ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે મહારાજ જીના મતે મનમાં ખરાબ વિચારો કેમ આવે છે અને તેનાથી બચવાના ઉપાયો શું છે.
મનને પ્રભાવિત કરનારા ૪ મુખ્ય કારણો
મહારાજ જીનું કહેવું છે કે મનુષ્યનું મન કોઈ સ્વતંત્ર વસ્તુ નથી, તે એ વસ્તુઓથી બને છે અને પ્રભાવિત થાય છે જેને આપણે આપણી અંદર ગ્રહણ કરીએ છીએ અથવા જેના સંપર્કમાં રહીએ છીએ.
1. ખોટા સ્થાનનો પ્રભાવ (સ્થાનની ઉર્જા)
પ્રેમાનંદ જી મહારાજ કહે છે કે દરેક જગ્યાની પોતાની એક ઉર્જા અને કંપન (Vibration) હોય છે. કેટલીક જગ્યાઓ એવી હોય છે જ્યાં જતાં જ મનમાં આપોઆપ શાંતિ અને પવિત્રતાનો અહેસાસ થવા લાગે છે, જેમ કે કોઈ મંદિર કે તીર્થસ્થળ. વળી, કેટલીક જગ્યાઓ એવી હોય છે જ્યાં માત્ર ઉભા રહેવાથી, જોવાથી કે બોલવાથી જ મનુષ્યના સારા સ્વભાવનો નાશ થવા લાગે છે અને મનમાં ગંદા વિચારો આવવા લાગે છે. મહારાજ જીની સ્પષ્ટ સલાહ છે કે આવી નકારાત્મક ઉર્જાવાળી જગ્યાઓને તરત જ છોડી દેવી જોઈએ, કારણ કે ત્યાંનું વાતાવરણ તમારા મનને અશાંત કરી દેશે.
2. ભોજનનો ભાવ અને ગુણવત્તા (જેવું અન્ન, તેવું મન)
2. ભોજનનો ભાવ અને ગુણવત્તા (જેવું અન્ન, તેવું મન)આપણે બધાએ આ કહેવત ઘણી વાર સાંભળી છે કે ‘જેવું અન્ન, તેવું મન’, પરંતુ મહારાજ જી આની બહુ ઊંડી વ્યાખ્યા કરે છે. તેમના મતે, ભોજન માત્ર આપણા શરીરને ઉર્જા નથી આપતું, પરંતુ તે આપણા મનનું નિર્માણ પણ કરે છે.
-
જો ભોજન કમાવવાની રીત ખોટી હોય (જેમ કે અપ્રમાણિકતા કે કોઈને દુઃખ પહોંચાડીને કમાયેલા પૈસા), તો તેનાથી બનેલું અન્ન મનમાં અશુદ્ધિ જ લાવશે.
-
આ સિવાય, ભોજન રાંધતી વખતે બનાવનારના ભાવ કેવા હતા, તે પણ ખૂબ મહત્વનું છે. જો ભોજન બનાવનાર ગુસ્સામાં, રડતા-રડતા કે નકારાત્મક વિચારો સાથે રસોઈ બનાવી રહ્યો હોય, તો તે નકારાત્મકતા તે ભોજન દ્વારા ખાનારના મનમાં પણ પ્રવેશી જાય છે. તેથી ભોજન હંમેશા ઈશ્વરનું સ્મરણ કરતા-કરતા, પ્રેમ અને શુદ્ધતા સાથે બનાવવું અને ખાવું જોઈએ.
3. જળનું મહત્વ (જેવું પાણી, તેવી વાણી)
મહારાજ જી જણાવે છે કે આપણા શરીરનો એક બહુ મોટો ભાગ પાણીથી બનેલો છે, તેથી જેવા જળનું આપણે સેવન કરીશું, તેવું જ આપણું મન અને આપણી વાણી બનશે. પવિત્ર, સ્વચ્છ અને સાચી રીતે કમાયેલું જળ માનસિક શાંતિ અને વિચારોમાં સ્પષ્ટતા લાવે છે. અશુદ્ધ અને ખોટા માધ્યમથી પ્રાપ્ત થયેલું પાણી બુદ્ધિને ભ્રષ્ટ કરે છે અને મનમાં વિકારોને જન્મ આપે છે.
4. સંગત અને સમાજની અસર
મનુષ્ય એક સામાજિક પ્રાણી છે અને તે જે વાતાવરણ, મહોલ્લા કે સમાજમાં રહે છે, તેનો ઊંડો રંગ તેના પર ચડે જ છે. મહારાજ જી કહે છે કે જો તમારી સંગત ખરાબ હશે, તમે એવા લોકો વચ્ચે બેસશો જેઓ બીજાની બુરાઈ, નફરત કે ખોટી વાતો કરે છે, તો ઈચ્છવા છતાં પણ તમારું મન પવિત્ર રહી શકશે નહીં. ખોટી સંગત મનને નીચેની તરફ ખેંચે છે અને તેને ગંદા વિચારોની જાળમાં બાંધી દે છે. આનાથી વિપરીત, સારી સંગત અને સંતોના વિચારો મનને ઉપર ઉઠાવે છે અને તેને સકારાત્મક બનાવે છે.
પ્રેમાનંદજી મહારાજ અનુસાર માનસિક શાંતિ મેળવવાનો અચૂક ઉપાય
જો મન બહુ વધારે વ્યાકુળ થઈ જાય, નિયંત્રણ બહાર થવા લાગે અને ખરાબ વિચારો સતત પરેશાન કરી રહ્યા હોય, તો મહારાજ જીએ આનો એક બહુ જ સરળ અને અચૂક ઉકેલ જણાવ્યો છે:
“જો મન અત્યંત વ્યાકુળ થઈ જાય તો નામ-સ્મરણ શરૂ કરી દો… પૂર્ણ શાંતિ મળી જશે.”
મહારાજ જીનું કહેવું છે કે જ્યારે પણ નકારાત્મકતા કે બેચેની તમને ઘેરી લે, તો તરત જ તમારા આરાધ્ય દેવના નામનો જપ (নাম-સ્મરણ) શરૂ કરી દેવો જોઈએ. આ સાથે જ ભગવાનની પરિક્રમા કરવી, સત્સંગ સાંભળવો અને સારા વિચારોવાળા પુસ્તકો વાંચવા મનને તરત જ સ્થિર અને શાંત કરી દે છે. નામ જપમાં એ શક્તિ છે જે તમારા અંદરના જૂનામાં જૂના ખરાબ સંસ્કારો અને વિચારોને નષ્ટ કરી શકે છે.
પ્રેમાનંદ જી મહારાજના આ વિચારો આપણને એ શીખવે છે કે માનસિક શાંતિ કોઈ એવી વસ્તુ નથી જેને બજારમાંથી ખરીદી શકાય. આના માટે આપણે આપણી દિનચર્યા, આપણા ખાન-પાનની શુદ્ધતા, આપણી આસપાસનું વાતાવરણ અને આપણી સંગતને સુધારવી પડશે. જ્યારે આપણે આપણી આ બહારી વસ્તુઓને પવિત્ર અને સકારાત્મક બનાવી લઈશું, તો આપણા મનમાં ખરાબ વિચારો આવવાનું આપોઆપ બંધ થઈ જશે અને જીવનમાં સાચી શાંતિનો અનુભવ થશે.
