‘શિક્ષણ મંત્રાલય હવે આપત્તિ વિભાગ બની ગયું છે’: NEET પેપર લીક અને CBSE ના વિવાદો મુદ્દે રાહુલ ગાંધીના કેન્દ્ર સરકાર પર આકરા પ્રહારો
દેશની શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં સર્જાયેલી અરાજકતા અને વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે થઈ રહેલા કથિત ચેડાંને લઈને રાજકારણ ગરમાયું છે. લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા (LoP) અને કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ સાંસદ રાહુલ ગાંધીએ શિક્ષણ મંત્રાલયને આડે હાથ લેતા તેને “આપત્તિ વિભાગ” (ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ડિઝાસ્ટર્સ) ગણાવ્યું છે. NEET-UG 2026 પરીક્ષાના પેપર લીક મામલે ચાલી રહેલા દેશવ્યાપી આક્રોશ વચ્ચે, રાહુલ ગાંધીએ સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) ની નવી મૂલ્યાંકન પદ્ધતિ અને ભાષા નીતિના વિવાદોને આગળ ધરીને પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે.
રાહુલ ગાંધીએ આક્ષેપ કર્યો છે કે શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને દેશના અલગ-અલગ વય જૂથના વિદ્યાર્થીઓને એકસાથે નિષ્ફળ બનાવ્યા છે અને વડાપ્રધાને દેશના કરોડો બાળકોના ભવિષ્યની બરબાદી બદલ માફી માંગવી જોઈએ.
ત્રણ પરીક્ષાઓ, ત્રણ વય જૂથો અને માત્ર એક મંત્રી: રાહુલ ગાંધીનો ‘X’ પર રોષ
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર એક લાંબી અને તીખી પોસ્ટ શેર કરતા રાહુલ ગાંધીએ કેન્દ્ર સરકારની નીતિઓ પર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે દેશના શિક્ષણ ક્ષેત્રે ચાલી રહેલી ત્રણ મુખ્ય સમસ્યાઓને એકસાથે જોડીને સરકારની નિષ્ફળતા ગણાવી હતી.
રાહુલ ગાંધીએ લખ્યું:
“પહેલા NEET પેપર લીક થવાને કારણે દેશના ૨૨ લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ પ્રભાવિત થયા અને તેમનું ભવિષ્ય અંધકારમાં ધકેલાયું. ત્યાર પછી, CBSE ધોરણ ૧૨ ના વિદ્યાર્થીઓને બોર્ડની ખામીયુક્ત ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ (OSM) સિસ્ટમને કારણે અણધારી રીતે ખૂબ જ ઓછા માર્ક્સ મળ્યા, જેના લીધે ઘણા હોંશિયાર વિદ્યાર્થીઓએ ટોચની કોલેજોમાં એડમિશન મેળવવાની લાયકાત ગુમાવી દીધી છે. અને હવે, CBSE એ ધોરણ ૯ ના લાખો વિદ્યાર્થીઓ પર ૧ જુલાઈથી અચાનક ત્રીજી નવી ભાષા શીખવાનો નવો આદેશ થોપી દીધો છે!”
First the NEET paper leak affecting 22 lakh students.
Then CBSE Class 12 students receiving unexpectedly low marks from a broken OSM system – many losing their college eligibility.
Now lakhs of CBSE Class 9 students suddenly asked to learn a new language from July 1, with no…
— Rahul Gandhi (@RahulGandhi) May 17, 2026
તેમણે આગળ ઉમેર્યું કે, આ નવી ભાષા શીખવવા માટે શાળાઓમાં ન તો પૂરતા શિક્ષકો છે, ન તો પાઠ્યપુસ્તકો ઉપલબ્ધ છે. ૧૪ વર્ષના કિશોરોને ધોરણ ૬ ના પુસ્તકો પધરાવી દેવાયા છે. તેમણે કટાક્ષ કરતા કહ્યું, “ત્રણ પરીક્ષાઓ, ત્રણ અલગ વય જૂથો અને જવાબદાર માત્ર એક જ મંત્રી. ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનજી એક પણ તક ચૂક્યા નથી, તેમણે ભારતના દરેક વય જૂથના વિદ્યાર્થીઓને એકસાથે નિષ્ફળ કર્યા છે. સરકારની દરેક નવી જાહેરાત બાળકોને અનિશ્ચિતતાની ખાઈમાં ધકેલી દે છે. આ વડાપ્રધાન અને તેમના મંત્રીએ જે ભવિષ્ય બરબાદ કર્યું છે, તેના માટે શું પીએમ મોદી દેશના બાળકોની માફી માંગશે?” તેમણે પોતાની પોસ્ટના અંતે #SackPradhan હેશટેગનો ઉપયોગ કરીને શિક્ષણ મંત્રીને હટાવવાની માંગ કરી હતી.
કેજરીવાલની NEET ના વિદ્યાર્થીઓને ભાવુક અપીલ: ‘નિરાશ ન થાઓ, આપણે સાથે રસ્તો કાઢીશું’
બીજી તરફ, NEET પરીક્ષામાં ગેરરીતિ અને પેપર લીકના મુદ્દે આમ આદમી પાર્ટી (AAP) ના સંયોજક અરવિંદ કેજરીવાલે પણ સોશિયલ મીડિયા પર એક વીડિયો સંદેશ જાહેર કરીને વિદ્યાર્થીઓ સાથે સંવાદ સાધ્યો હતો. તાજેતરમાં પરીક્ષા રદ થવાના ભય અને તણાવને કારણે દેશના જુદા જુદા ભાગોમાં ચાર વિદ્યાર્થીઓએ આત્મહત્યા કરી હોવાના અહેવાલોથી ચિંતા વ્યક્ત કરતા તેમણે વિદ્યાર્થીઓને ધીરજ રાખવા જણાવ્યું હતું.
કેજરીવાલે કહ્યું, “મને સતત ફોન કોલ્સ આવી રહ્યા છે કે વિદ્યાર્થીઓ ભારે માનસિક તણાવ અને હતાશાનો સામનો કરી રહ્યા છે. હું તમામ વિદ્યાર્થીઓને હાથ જોડીને વિનંતી કરું છું કે, કૃપા કરીને એવું કોઈ આત્યંતિક પગલું ન ભરો. જો તમે હતાશ હોવ તો મારી સાથે તમારી લાગણીઓ શેર કરો. તમે બધા દેશનું ભવિષ્ય છો, શિક્ષિત અને સમજદાર છો. આપણે સાથે મળીને આ મુશ્કેલીનો સામનો કરીશું અને NEET ની વ્યવસ્થાને કેવી રીતે સુધારવી તેનો ઉકેલ શોધી કાઢીશું.”
સરકારે શું બચાવ કર્યો? NEET ની નવી તારીખ અને કમ્પ્યુટર આધારિત પરીક્ષાની જાહેરાત
ચોમેરથી ઘેરાયેલી કેન્દ્ર સરકારે આખરે આ મામલે મૌન તોડ્યું છે. શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને શુક્રવારે જાહેરાત કરી હતી કે વિવાદોમાં ઘેરાયેલી NEET-UG ની પુનઃપરીક્ષા આગામી ૨૧ જૂન ના રોજ લેવામાં આવશે. એટલું જ નહીં, શૈક્ષણિક સુધારાના ભાગરૂપે તેમણે જાહેરાત કરી કે આવતા વર્ષથી મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષા સંપૂર્ણપણે કમ્પ્યુટર આધારિત (Computer Based Test) ફોર્મેટમાં ફેરવી દેવામાં આવશે, જેથી પેપર લીક જેવી ઘટનાઓ પર કાયમી રોક લગાવી શકાય.
ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને જણાવ્યું, “અમારી સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા વિદ્યાર્થીઓનું ઉજ્જવળ ભવિષ્ય છે. હું દેશના તમામ વિદ્યાર્થીઓને અને વાલીઓને અપીલ કરું છું કે તેઓ કોઈપણ પ્રકારના ડર વગર પરીક્ષા આપે. સરકાર તમારી સાથે છે અને આ વખતે કોઈપણ પ્રકારની ગેરરીતિ કે અન્યાય થવા દેવામાં આવશે નહીં.”
CBI ની તપાસ તેજ: દેશભરમાંથી સૂત્રધારોની ધરપકડ
દરમિયાન, આ સમગ્ર કૌભાંડની તપાસ સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI) ને સોંપવામાં આવી છે. સીબીઆઈએ આ મામલે મોટી સફળતા મેળવતા નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી (NTA) ની પરીક્ષા પ્રક્રિયા સાથે સંકળાયેલા બે મુખ્ય માસ્ટરમાઇન્ડ પી.વી. કુલકર્ણી અને મનીષા ગુરુનાથ માંધારેની ધરપકડ કરી છે.
Dear NEET students,
Share your feelings and suggestions with me in comments or DM.
We’re with you. pic.twitter.com/bL15MPLPFS
— Arvind Kejriwal (@ArvindKejriwal) May 17, 2026
અત્યાર સુધીમાં દેશના પાંચ રાજ્યોમાંથી કુલ નવ લોકોની અટકાયત કરવામાં આવી છે. જેમાં પુણેના વાઘમારે, અહિલ્યાનગરના ધનંજય લોખંડા, નાસિકના ખૈરનાર, જયપુરના વિકાસ અને દિનેશ બિવાલ, તેમજ ગુરુગ્રામના યાદવ નામના શખ્સો સામેલ છે. તપાસ એજન્સીઓ આ નેટવર્કના મૂળ સુધી પહોંચવા મથામણ કરી રહી છે.
CBSE ના બેવડા વિવાદો: ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ (OSM) અને ભાષા નીતિ
NEET ઉપરાંત કેન્દ્રીય માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ (CBSE) પણ હાલમાં બે મોટા વિવાદોના કેન્દ્રમાં છે:
૧. ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ (OSM) સામે વિરોધ
આ વર્ષે ધોરણ ૧૨ નું પરિણામ છેલ્લા સાત વર્ષમાં સૌથી નીચું એટલે કે ૮૫.૨% નોંધાયું છે. વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકોનો આરોપ છે કે બોર્ડ દ્વારા પેપર તપાસવા માટે જે ડિજિટલ કે ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ સિસ્ટમ અપનાવવામાં આવી છે, તેમાં ભારે ખામીઓ છે, જેના કારણે હોંશિયાર વિદ્યાર્થીઓના માર્ક્સ પણ કપાઈ ગયા છે. જોકે, બોર્ડ અને શિક્ષણ મંત્રાલયે આ પદ્ધતિનો બચાવ કરતા કહ્યું છે કે ડિજિટલ મૂલ્યાંકનથી પારદર્શિતા અને ન્યાયીપણું વધે છે અને સરવાળા કે ગુણ અપલોડ કરવામાં થતી માનવીય ભૂલો ઘટે છે.
૨. ત્રણ ભાષાઓનો વિવાદિત આદેશ
CBSE એ ચાલુ શૈક્ષણિક સત્રથી ધોરણ ૯ ના વિદ્યાર્થીઓ માટે ત્રણ ભાષાઓ (R1, R2 અને R3) નો અભ્યાસ ફરજિયાત કર્યો છે, જેમાં ઓછામાં ઓછી બે ભારતીય ભાષાઓ હોવી જરૂરી છે. શાળાઓમાં નવું સત્ર શરૂ થઈ ગયું હોવા છતાં ૧ જુલાઈથી આ નીતિ લાગુ કરવાના નિર્ણયનો ભારે વિરોધ થઈ રહ્યો છે. જોકે, વિરોધને શાંત પાડવા બોર્ડે સ્પષ્ટતા કરી છે કે વિદ્યાર્થીઓ પર વધારાનું દબાણ ન આવે તે માટે ધોરણ ૧૦ ના સ્તરે ત્રીજી ભાષા (R3) ની કોઈ બોર્ડ પરીક્ષા લેવામાં આવશે નહીં, અને સ્થાનિક સાહિત્યિક વાર્તાઓ દ્વારા આ અભ્યાસક્રમને સરળ બનાવવામાં આવશે.
