કોંગ્રેસ સત્તામાં હોત તો ભારતના વડાપ્રધાન પણ આ ટેબલ પર હોત’
વૈશ્વિક રાજકારણમાં બદલાતા સમીકરણો, મહાસત્તાઓ વચ્ચેની બેઠકો અને વિદેશ નીતિની દિશા અંગે દેશમાં રાજકીય ચર્ચાઓ તેજ બની છે. ચીનમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચે થયેલી મુલાકાત અને સંવાદના સંદર્ભમાં કોંગ્રેસ નેતા અને વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ કેન્દ્રની મોદી સરકાર પર તીક્ષ્ણ કટાક્ષ કર્યો છે. તેમણે જણાવ્યું છે કે જો દેશમાં કોંગ્રેસ સત્તામાં હોત, તો ભારતના વડાપ્રધાન પણ આ મહત્વપૂર્ણ વૈશ્વિક ટેબલ પર બેઠા હોત.
અમેરિકાની શિકાગો યુનિવર્સિટી ખાતે બુધવારે આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં બોલતા રાહુલ ગાંધીએ કેન્દ્ર સરકારની વિદેશ નીતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર ભારતની હાજરી અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. તેમના મતે, વૈશ્વિક સ્તરે નિર્ણાયક ચર્ચાઓ થાય ત્યારે ભારતે માત્ર પ્રેક્ષક કે મર્યાદિત ભૂમિકામાં રહેવાને બદલે વધુ સક્રિય અને પ્રભાવશાળી ભૂમિકા ભજવવી જોઈએ.
વૈશ્વિક ચર્ચાઓમાં સક્રિય ભાગીદારી અને વિદેશ નીતિ પર સવાલ
શિકાગો યુનિવર્સિટીના મંચ પરથી વિદેશ નીતિના મુદ્દે પોતાનો મત સ્પષ્ટ કરતા રાહુલ ગાંધીએ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોમાં ભારતની સ્થિતિ અગાઉ જેટલી કેન્દ્રીય રહી નથી અને દેશ એક પ્રકારે એક બાજુનો ખેલાડી બની ગયો છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, ભૂ-રાજકીય સંતુલન અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને લગતા મુદ્દાઓ પર જ્યારે મોટી શક્તિઓ વચ્ચે ચર્ચા થાય, ત્યારે ભારત જેવા મોટા લોકશાહી અને વિશાળ અર્થતંત્રનો અવાજ મજબૂતીથી સંભળાવવો જોઈએ.
રાહુલ ગાંધીના આ નિવેદનથી ભારતની વિદેશ નીતિના અભિગમ અંગે નવી રાજકીય ચર્ચા શરૂ થઈ છે. રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે વૈશ્વિક મહાસત્તાઓ વચ્ચેના સંવાદમાં ભારતની ભૂમિકા કેવી હોવી જોઈએ, તે મુદ્દે શાસક પક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચે વિચારધારા અને વ્યૂહરચનાનો તફાવત સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યો છે.
અમેરિકા-ઈરાન વાટાઘાટો અને પાકિસ્તાનની ભૂમિકાનો ઉલ્લેખ
પોતાના સંબોધન દરમિયાન રાહુલ ગાંધીએ મધ્યપૂર્વ અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી ઘટનાક્રમનો ઉલ્લેખ કરતા અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાટાઘાટોમાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું. તેમણે કહ્યું હતું કે, “તેના કદને કારણે, ભારત સ્વાભાવિક રીતે વૈશ્વિક સ્તરે એક મહત્વપૂર્ણ અવાજ ધરાવે છે અને વૈશ્વિક ચર્ચાઓમાં સક્રિયપણે સામેલ થવું જોઈએ, પરંતુ પ્રમાણિકપણે, ભારત હવે એક બાજુનો ખેલાડી બની ગયો છે, જ્યારે પાકિસ્તાન ઈરાન અને અમેરિકા સાથે વાટાઘાટોમાં વ્યસ્ત છે.”
તેમના આ વિધાન દ્વારા તેમણે એવો સંકેત આપવાનો પ્રયાસ કર્યો કે પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક સ્તરે સંવાદ અને મધ્યસ્થી જેવી બાબતોમાં ભારતની સક્રિયતા વધુ હોવી જરૂરી છે. બીજી તરફ, વિદેશ નીતિના નિષ્ણાતો અને સરકારી સમર્થકો એવું માને છે કે ભારત પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો, વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા અને દ્વિપક્ષીય-બહુપક્ષીય સંતુલનના આધારે સ્વતંત્ર નિર્ણયો લે છે, અને કોઈ પણ વૈશ્વિક મંચ પર ભારતનો પ્રભાવ તેના આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક બળ પર આધારિત રહે છે.
વૈશ્વિક સમીકરણો અને રાજકીય પ્રતિભાવોની દિશા
ચીનમાં ટ્રમ્પ, શી જિનપિંગ અને પુતિનની બેઠક તેમજ વિવિધ દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલી રાજદ્વારી હિલચાલ વચ્ચે રાહુલ ગાંધીના વિદેશમાં આપેલા નિવેદનોએ ભારતીય રાજકારણમાં ગરમાવો લાવી દીધો છે. એક તરફ વિપક્ષ સરકારની વિદેશ નીતિની અસરકારકતા પર સવાલ ઉઠાવી રહ્યો છે, તો બીજી તરફ સત્તાપક્ષ અને સમર્થકો ભારતની સ્વતંત્ર અને સંતુલિત વિદેશ નીતિનો બચાવ કરતા જોવા મળે છે. આગામી દિવસોમાં આ મુદ્દે દેશના રાજકીય વર્તુળોમાં વધુ પ્રતિક્રિયાઓ અને ચર્ચાઓ જોવા મળે તેવી શક્યતા છે.
