સુરતના રાંદેરમાં 35 વર્ષથી પતંગ બનાવતા રમજુબેન અને તેમની બહેનોની અનોખી સફર
ઉત્તરાયણનો તહેવાર નજીક આવતા જ સુરતના ઐતિહાસિક રાંદેર વિસ્તારમાં પતંગના બજારમાં ભારે ચહલપહલ જોવા મળે છે. અહીં વર્ષોથી પતંગના વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલા પરંપરાગત વેપારીઓ વસે છે જેમના કારણે આ માર્કેટ આખા ગુજરાતમાં જાણીતું બન્યું છે. સુરતીઓ મોટી સંખ્યામાં અહીં પતંગની ખરીદી માટે ઉમટી પડે છે કારણ કે અહીંના પતંગો તેની ગુણવત્તા અને ચોકસાઈ માટે પંકાયેલા છે.
આઠ બહેનોની મહેનત અને પારિવારિક પરંપરા
રાંદેરમાં છેલ્લા 35 વર્ષથી પતંગ બનાવતા રમજુબેન પતંગવાલા આજે તેમના પરિવારની ત્રીજી પેઢીનું પ્રતિનિધિત્વ કરી રહ્યા છે. તેમના દાદા અને પિતા દ્વારા શરૂ કરાયેલો આ વ્યવસાય આજે તેમની સાથે અન્ય 7 બહેનો મળીને સંભાળી રહી છે. કુલ 8 બહેનોએ ભેગા મળીને પિતૃક વારસાને જીવંત રાખ્યો છે અને આશરે 75 વર્ષ જુના આ પતંગના કામને નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચાડી રહ્યા છે.
પતંગ બનાવવા પાછળની કલા અને કૌશલ્ય
પતંગ બનાવવી એ માત્ર કાગળ ચોંટાડવાનું કામ નથી પરંતુ તેની પાછળ અનેક લોકોની કુશળતા છુપાયેલી હોય છે. કોલકાતાથી આવતા ખાસ રંગીન અને વ્હાઇટ કાગળનો ઉપયોગ કરીને પતંગ તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં કાગળનું કટિંગ કર્યા પછી તેને કિનારી માટે ભરૂચ મોકલવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ સુરતમાં જ તેના પર થડો અને કમાન ચઢાવીને તેને આખરી ઓપ આપવામાં આવે છે.
ઉત્તરાયણ માટે હજારો પતંગો તૈયાર
આઠ બહેનોના આ પરિવારે ચાલુ વર્ષે અંદાજિત 60 થી 70 હજાર પતંગો હાથે બનાવીને તૈયાર કરી છે. જૂન મહિનાથી શરૂ થતી આ પ્રક્રિયા ઉત્તરાયણ નજીક આવતા રોજના 12 કલાક સુધી ચાલે છે. બજારમાં અત્યારે સાડી સત્તાવીસ ચીલ, ચોત્રીસ પોણીયા અને સાડત્રીસ અડદિયા જેવી પતંગોની ભારે માંગ છે જે આ બહેનો દ્વારા અત્યંત ચોકસાઈથી બનાવવામાં આવી છે.
એક પતંગ અને અનેક હાથોની કારીગરી
એક સામાન્ય દેખાતી પતંગ પાછળ લગભગ 8 થી 10 લોકોની મહેનત જોડાયેલી હોય છે અને એક પતંગને સંપૂર્ણ તૈયાર કરવામાં અંદાજે 20 મિનિટ જેટલો સમય લાગે છે. પતંગનું બેલેન્સ જળવાઈ રહે તે માટે તેના પટ્ટા અને કમાનમાં ખાસ ધ્યાન રાખવું પડે છે. આ બહેનોની મહેનત અને તેમની કલા જ સુરતના આકાશમાં ઉડતા પતંગોમાં રંગ પૂરે છે.
