દિવાળી પહેલા RBIનો મોટો નિર્ણય? રેપો રેટ વધે તો લોનની EMI પર પડશે સીધી અસર
દિવાળી નજીક આવી રહી છે અને આ દરમિયાન ઘર ખરીદનારા કે લોનનો હપ્તો ચૂકવનારા લોકો માટે ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક એટલે કે RBI તરફથી મહત્વનો નિર્ણય આવી શકે છે. ઓક્ટોબરમાં મળનારી મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC)ની બેઠક પહેલાં વ્યાજદરોને લઈને બજારમાં ચર્ચા તેજ બની છે. એક સર્વેમાં મોટાભાગના અર્થશાસ્ત્રીઓએ રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઇન્ટનો વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરી છે.
જો આ અનુમાન સાચું સાબિત થાય અને RBI રેપો રેટ 5.25 ટકાથી વધારીને 5.50 ટકા કરે, તો તેની અસર બેન્કોના લોન રેટ પર પડી શકે છે. ખાસ કરીને ફ્લોટિંગ રેટ પર હોમ લોન, કાર લોન અથવા અન્ય પ્રકારની લોન લેનારા ગ્રાહકો માટે આ નિર્ણય મહત્વનો બની શકે છે. જોકે, RBIનો નિર્ણય આવે તે પહેલાં ચોક્કસ રીતે EMI કેટલી વધશે તે કહેવું શક્ય નથી, કારણ કે દરેક બેન્કની વ્યાજદરની પદ્ધતિ અને લોનની શરતો અલગ હોય છે.
5થી 7 ઓક્ટોબર વચ્ચે મળશે MPCની બેઠક
RBIની છ સભ્યોની મોનેટરી પોલિસી કમિટીની બેઠક 5 ઓક્ટોબરથી 7 ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન યોજાવાની છે. આ બેઠકમાં દેશની મોંઘવારી, આર્થિક વૃદ્ધિ, વ્યાજદર, રૂપિયાની સ્થિતિ અને વૈશ્વિક આર્થિક પરિસ્થિતિ સહિતના અનેક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થશે.
બેઠક બાદ 7 ઓક્ટોબરે RBI તરફથી મોનેટરી પોલિસી અંગે જાહેરાત કરવામાં આવશે. આ જાહેરાતમાં રેપો રેટ અંગેનો નિર્ણય પણ જાહેર થશે.
છેલ્લી ચાર MPC બેઠકોમાં RBIએ રેપો રેટને 5.25 ટકાના સ્તરે યથાવત રાખ્યો છે. તે પહેલાં 2025 દરમિયાન રેપો રેટમાં કુલ 125 બેસિસ પોઇન્ટનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો.
જો ઓક્ટોબરની બેઠકમાં 25 બેસિસ પોઇન્ટનો વધારો કરવામાં આવે છે, તો તે ફેબ્રુઆરી 2023 બાદ રેપો રેટમાં પ્રથમ વધારો હશે. ફેબ્રુઆરી 2023માં RBIએ રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઇન્ટનો વધારો કરીને તેને 6.50 ટકા કર્યો હતો.
અર્થશાસ્ત્રીઓનું શું માનવું છે?
વ્યાજદરને લઈને હાલની ચર્ચાનું એક મોટું કારણ Business Standard દ્વારા કરવામાં આવેલો અર્થશાસ્ત્રીઓનો પોલ છે. આ પોલમાં સામેલ 10 અર્થશાસ્ત્રીઓમાંથી 8એ ઓક્ટોબરમાં રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઇન્ટનો વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરી છે.
જો આવું થાય તો રેપો રેટ 5.25 ટકાથી વધીને 5.50 ટકા થઈ શકે છે.
અહીં ધ્યાનમાં રાખવાની બાબત એ છે કે આ અર્થશાસ્ત્રીઓનું અનુમાન છે, RBIનો સત્તાવાર નિર્ણય નથી. અંતિમ નિર્ણય MPCની બેઠકમાં લેવાશે. તેથી હાલ રેપો રેટ વધશે જ એવું માનવું યોગ્ય નથી.
છતાં, આ પોલથી બજારમાં વ્યાજદરને લઈને અપેક્ષાઓ બદલાઈ છે અને લોન લેનારા ગ્રાહકોની નજર હવે RBIની ઓક્ટોબર બેઠક પર છે.
મોંઘવારી બની શકે છે સૌથી મોટો પડકાર
RBI માટે વ્યાજદર અંગે નિર્ણય લેતી વખતે મોંઘવારી સૌથી મહત્વના પરિબળોમાંથી એક છે. RBIનું મધ્યમ ગાળાનું મોંઘવારી લક્ષ્ય 4 ટકા છે. બીજી તરફ, ઓગસ્ટ 2026માં રિટેલ મોંઘવારી વધીને 4.82 ટકા થઈ હતી.
આ સતત ત્રીજો મહિનો હતો જ્યારે રિટેલ મોંઘવારી RBIના 4 ટકાના લક્ષ્યથી ઉપર રહી હતી.
ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓ અને ઊર્જાના ભાવમાં વધારો મોંઘવારી પર દબાણ વધારતા પરિબળોમાં સામેલ છે. સામાન્ય લોકો માટે મોંઘવારીનો અર્થ માત્ર આંકડામાં વધારો નથી. જ્યારે ખોરાક, ઈંધણ, પરિવહન અને રોજિંદી જરૂરિયાતની વસ્તુઓ મોંઘી થાય છે ત્યારે ઘરનું માસિક બજેટ સીધી રીતે પ્રભાવિત થાય છે.
આ સ્થિતિમાં RBI માટે મોંઘવારીને નિયંત્રણમાં રાખવી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
જથ્થાબંધ મોંઘવારીમાં પણ વધારો
માત્ર રિટેલ મોંઘવારી જ નહીં, જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંક એટલે કે WPIમાં પણ વધારો નોંધાયો છે. ઓગસ્ટમાં જથ્થાબંધ મોંઘવારી વધીને 9.92 ટકા થઈ હતી, જ્યારે જુલાઈમાં તે 9.78 ટકા હતી.
કાચા તેલના ભાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવને કારણે આવનારા સમયમાં પણ ભાવ પર દબાણ રહેવાની ચિંતા છે.
ભારત પોતાની ઊર્જાની જરૂરિયાત માટે મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઈલની આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં મોટો ફેરફાર થાય ત્યારે તેની અસર ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલથી લઈને પરિવહન અને અન્ય વસ્તુઓના ખર્ચ સુધી પહોંચી શકે છે.
આ પ્રકારની પરિસ્થિતિ RBI માટે વ્યાજદર અંગે નિર્ણય વધુ મુશ્કેલ બનાવી શકે છે.
બીજી તરફ અર્થવ્યવસ્થા પણ મજબૂત
મોંઘવારી વધતી હોવા છતાં ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાની વૃદ્ધિની ગતિને પણ RBIએ ધ્યાનમાં લેવી પડશે. અર્થતંત્રમાં માંગ, રોકાણ અને વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિ ચાલુ રહે તે જરૂરી છે.
જો વ્યાજદર ખૂબ ઊંચા કરવામાં આવે તો લોન મોંઘી બની શકે છે. તેના કારણે લોકો ઘર, કાર અથવા અન્ય મોટી ખરીદી માટે લોન લેવાનું ટાળી શકે છે. કંપનીઓ માટે પણ નવા પ્રોજેક્ટ્સ માટે નાણાં ઉધાર લેવાનો ખર્ચ વધી શકે છે.
બીજી તરફ, વ્યાજદર ઓછા રાખવાથી લોન સસ્તી રહે છે અને આર્થિક પ્રવૃત્તિને ટેકો મળી શકે છે, પરંતુ જો મોંઘવારી પર પૂરતું નિયંત્રણ ન રહે તો તેની બીજી અસર થઈ શકે છે.
આથી RBI સામે મોંઘવારીને નિયંત્રણમાં રાખવા અને આર્થિક વૃદ્ધિને ટેકો આપવાની વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પડકાર છે.
રૂપિયો નબળો પડવો પણ મહત્વનો મુદ્દો
ભારતીય રૂપિયા અને અમેરિકન ડોલર વચ્ચેનો વિનિમય દર પણ RBIના નિર્ણયમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે. આ વર્ષે ભારતીય રૂપિયો ડોલરની સરખામણીએ આશરે 6 ટકા નબળો પડ્યો છે.
રૂપિયો નબળો પડે ત્યારે ભારત માટે આયાતી વસ્તુઓ મોંઘી બની શકે છે. ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઈલ જેવી મોટી આયાત પર તેની અસર જોવા મળી શકે છે.
બીજી તરફ અમેરિકા સહિતની મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં વ્યાજદરની સ્થિતિ બદલાય ત્યારે ભારત અને અન્ય દેશો વચ્ચેના વ્યાજદરના તફાવત પર પણ અસર પડે છે. આ સ્થિતિ વિદેશી રોકાણ અને રૂપિયાની સ્થિરતા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
આથી RBI માત્ર દેશની અંદરની મોંઘવારી જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક વ્યાજદર અને ચલણ બજારની સ્થિતિને પણ ધ્યાનમાં લઈ શકે છે.
રેપો રેટ વધશે તો સામાન્ય માણસ પર શું અસર પડશે?
હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે જો RBI ખરેખર રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઇન્ટનો વધારો કરે તો સામાન્ય ગ્રાહકને શું અસર થશે?
રેપો રેટ એ એવો દર છે જેના પર RBI બેન્કોને ટૂંકા ગાળાના નાણાં આપે છે. જ્યારે આ દર વધે છે ત્યારે બેન્કો માટે નાણાં મેળવવાનો ખર્ચ વધી શકે છે. તેની અસર આગળ જઈને ગ્રાહકોને મળતી લોનના વ્યાજદર પર પડી શકે છે.
ખાસ કરીને રેપો-લિંક્ડ ફ્લોટિંગ રેટ લોન ધરાવતા ગ્રાહકો પર તેની અસર જોવા મળી શકે છે.
હોમ લોનની EMI વધી શકે?
માની લો કે કોઈ વ્યક્તિએ ફ્લોટિંગ વ્યાજદર પર હોમ લોન લીધી છે. જો તેની બેન્ક રેપો રેટમાં વધારા બાદ લોનનો વ્યાજદર વધારે છે, તો બેન્ક લોનની EMI વધારી શકે છે અથવા લોનની અવધિમાં ફેરફાર કરી શકે છે.
પરંતુ અહીં એક મહત્વની વાત છે—25 બેસિસ પોઇન્ટનો રેપો રેટ વધારો એટલે દરેક વ્યક્તિની EMI પણ ચોક્કસ 25 બેસિસ પોઇન્ટ પ્રમાણે વધશે એવું નથી.
EMI પર અસર લોનની બાકી રકમ, બાકી રહેલો સમય, બેન્કનો વ્યાજદર, લોનનો પ્રકાર અને બેન્કની રીસેટ પોલિસી પર આધાર રાખે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ વ્યક્તિની હોમ લોન પર વ્યાજદર બદલાય છે તો તેની EMIમાં થોડો વધારો થઈ શકે છે. બીજી સ્થિતિમાં બેન્ક EMI લગભગ સમાન રાખીને લોનની બાકી અવધિ વધારી શકે છે.
એટલે RBIના નિર્ણય પછી દરેક લોનધારક પર એકસરખી અસર થશે એવું નથી.
દિવાળી પહેલાં લોન લેનારાઓએ શું ધ્યાન રાખવું?
દિવાળી દરમિયાન ઘર, કાર અને અન્ય મોટી વસ્તુઓની ખરીદીમાં વધારો જોવા મળે છે. ઘણા લોકો આ સમયગાળા દરમિયાન લોન લેવાનું આયોજન પણ કરે છે.
જો ઓક્ટોબરમાં રેપો રેટ વધે તો નવી લોન લેતા ગ્રાહકોએ માત્ર EMI નહીં, પરંતુ સમગ્ર લોનની કુલ કિંમત પણ ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ. થોડા સમય માટે EMIમાં નાનો વધારો દેખાય, પરંતુ લાંબા ગાળાની લોનમાં વ્યાજદરનો નાનો ફેરફાર પણ કુલ ચુકવણી પર અસર કરી શકે છે.
હાલમાં લોન લેવાનું આયોજન હોય તો ગ્રાહકોએ અલગ-અલગ બેન્કોના વ્યાજદર, પ્રોસેસિંગ ફી, રીસેટ પિરિયડ અને અન્ય શરતોની સરખામણી કરવી વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
સેવિંગ્સ અને FD પર પણ થઈ શકે અસર
વ્યાજદર વધે ત્યારે તેની અસર માત્ર લોન લેનારા લોકો સુધી સીમિત રહેતી નથી. બેન્કોના ડિપોઝિટ અને ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટના વ્યાજદર પર પણ સમય જતાં અસર પડી શકે છે.
જો બેન્કો લોનના વ્યાજદરમાં વધારો કરે છે તો તેઓ થાપણો આકર્ષવા માટે FDના દરમાં પણ ફેરફાર કરી શકે છે. જોકે, આ નિર્ણય દરેક બેન્કની પોતાની નીતિ અને બજારની સ્થિતિ પર આધારિત રહે છે.
એટલે RBIનો નિર્ણય લોન લેનારા તેમજ બચત કરનારા બંને માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
હવે બધાની નજર 7 ઓક્ટોબરની જાહેરાત પર
હાલમાં રેપો રેટ વધવાની ચર્ચા ચોક્કસપણે તેજ બની છે, પરંતુ અંતિમ નિર્ણય હજુ આવ્યો નથી. 5થી 7 ઓક્ટોબર દરમિયાન MPCની બેઠકમાં મોંઘવારી, આર્થિક વૃદ્ધિ, રૂપિયાની સ્થિતિ, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ જેવા અનેક મુદ્દાઓ પર વિચારણા કરવામાં આવશે.
જો 25 બેસિસ પોઇન્ટનો વધારો કરવામાં આવે તો તે ફેબ્રુઆરી 2023 પછીનો પ્રથમ રેપો રેટ વધારો હશે. તેની અસર બેન્કિંગ ક્ષેત્ર અને ખાસ કરીને ફ્લોટિંગ રેટવાળી લોન પર જોવા મળી શકે છે.
પરંતુ RBIનો અંતિમ નિર્ણય શું રહેશે અને તે પછી બેન્કો પોતાના વ્યાજદરમાં કેટલો ફેરફાર કરશે તે 7 ઓક્ટોબરની નીતિ જાહેરાત બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.
અત્યારે લોન લેનારા ગ્રાહકો માટે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે માત્ર EMIની રકમ નહીં, પરંતુ વ્યાજદર, લોનની બાકી અવધિ અને કુલ વ્યાજ ખર્ચ પર નજર રાખવી જરૂરી છે. RBIનો એક નિર્ણય આગામી મહિનાઓમાં ઘરગથ્થુ બજેટ અને ઉધારના ખર્ચ બંને માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
