શું ફરી મોંઘી થશે લોન? ઓક્ટોબરમાં બદલાઈ જશે તમારો EMI! જાણો વિગત
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) ની ઓક્ટોબર મહિનામાં યોજાનારી મહત્વપૂર્ણ બેઠક પહેલા સમગ્ર નાણાકીય બજારમાં ભારે ઉત્સુકતા અને ચર્ચાનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે. તાજેતરના એક અહેવાલ મુજબ, અર્થશાસ્ત્રીઓ અને બજારના નિષ્ણાતો એવું અનુમાન લગાવી રહ્યા છે કે RBI આ વખતે વ્યાજ દરોમાં ફેરફાર કરી શકે છે. વ્યવસાયિક જગતના પ્રખ્યાત સર્વે અને પોલમાં સામેલ મોટાભાગના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે મોંઘવારીના વધતા દબાણને કાબૂમાં લેવા માટે કેન્દ્રીય બેંક રેપો રેટમાં વધારો કરવાનું પગલું ભરી શકે છે.
MPC ની બેઠક અને સમયપત્રક
આગામી નિર્ણયો માટે RBI ની છ સભ્યો ધરાવતી મોદ્રિક નીતિ સમિતિ (MPC) ની બેઠક ૫ થી ૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ દરમિયાન યોજાવાની છે. આ બેઠક પૂર્ણ થયા બાદ એટલે કે ૭ ઓક્ટોબરે દેશની નવી નાણાકીય નીતિ (મોદ્રિક પોલિસી) ની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવશે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, અગાઉની સતત ચાર બેઠકોમાં RBI દ્વારા રેપો રેટને ૫.૨૫% પર સ્થિર રાખવામાં આવ્યો હતો. આ પહેલાં વર્ષ ૨૦૨૫ દરમિયાન અર્થવ્યવસ્થાને વેગ આપવા માટે રેપો રેટમાં કુલ ૧૨૫ બેસિસ પોઈન્ટનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો. જો આ ઓક્ટોબરની બેઠકમાં ૨૫ બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો થાય છે, તો ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૩ પછી આ પહેલો એવો અવસર હશે જ્યારે RBI દ્વારા રેપો રેટમાં વધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે. અગાઉ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૩ માં રેપો રેટ ૨૫ બેસિસ પોઈન્ટ વધારીને ૬.૫૦% કરવામાં આવ્યો હતો.
વધતી મોંઘવારી ચિંતાનો મુખ્ય વિષય
રેપો રેટ વધવાની સંભાવના પાછળ સૌથી મોટું કારણ દેશમાં વધી રહેલી મોંઘવારી છે. તાજેતરના સત્તાવાર આંકડાઓ મુજબ, ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ માં ભારતનો રિટેલ ફુગાવા નો દર વધીને ૪.૮૨% પર પહોંચી ગયો છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આ સતત ત્રીજો મહિનો છે જ્યારે મોંઘવારીનો આ દર RBI ના ૪% ના આદર્શ મધ્યમ-ગાળાના લક્ષ્યાંક કરતા ઉપર નોંધાયો છે. ખાસ કરીને ખાદ્ય પદાર્થો અને ઊર્જા (એનર્જી) ની કિંમતોમાં થયેલા વધારાને કારણે સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સા પર ભાર વધ્યો છે.
આ ઉપરાંત, જથ્થાબંધ મોંઘવારી દર (Wholesale Inflation) પણ ઓગસ્ટમાં વધીને ૯.૯૨% થઈ ગયો છે, જ્યારે જુલાઈ મહિનામાં તે ૯.૭૮% હતો. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મોંઘા થઈ રહેલા કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) અને વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા ભૂ-રાજકીય તણાવને કારણે ભવિષ્યમાં પણ મોંઘવારીનું જોખમ યથાવત રહેવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
આર્થિક વિકાસ અને વિદેશી પરિબળોની અસર
એક તરફ મોંઘવારી ચિંતાનો વિષય છે, તો બીજી તરફ ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાનો વિકાસ દર (Growth Rate) અપેક્ષિત રીતે મજબૂત બનેલો છે. આવી સ્થિતિમાં, RBI ની સામે મોંઘવારીને કડકાઈથી નિયંત્રિત કરવા અને બીજી બાજુ આર્થિક વિકાસની ગતિને જાળવી રાખવા વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન સાધવાની મોટી પડકાર છે.
આ બધાની સાથે સાથે રૂપિયો અને વૈશ્વિક વ્યાજ દરો પણ ખૂબ જ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. ચાલુ વર્ષ દરમિયાન અમેરિકી ડૉલર સામે ભારતીય રૂપિયામાં આશરે ૬% જેટલો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. અમેરિકા સહિતની દુનિયાની અન્ય મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓમાં વ્યાજ દરોના વલણને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વ્યાજ દરનું અંતર જાળવવું પણ RBI માટે અનિવાર્ય બની ગયું છે. આ પરિબળ દેશમાં વિદેશી રોકાણ (FII/FPI) ના પ્રવાહ અને રૂપિયાની સ્થિરતા પર સીધી અસર કરે છે.
સામાન્ય જનતા અને લોનની EMI પર તેની શી અસર પડશે?
જો ભારતીય રિઝર્વ બેંક દ્વારા રેપો રેટમાં વધારો કરવામાં આવે છે, તો તેની સીધી અસર બેન્કિંગ સિસ્ટમ પર પડશે. બેંકો માટે નાણાં મેળવવાની કિંમત વધવાથી ગ્રાહકો માટે લોન લેવી મોંઘી બની શકે છે. ખાસ કરીને એવા લોન ધારકો કે જેમણે રેપો-લિંક્ડ ફ્લોટિંગ રેટ (Repo-linked floating rate) પર હોમ લોન કે અન્ય પર્સનલ કે ઓટો લોન લીધી છે, તેમના માસિક હપ્તા (EMI) માં વધારો થવાની પૂરી સંભાવના છે. જો કે, વાસ્તવિક EMI માં કેટલો વધારો થશે તે સંપૂર્ણપણે સંબંધિત બેંકના વ્યાજ દર અને તમારી લોનના કરારની શરતો પર નિર્ભર રહેશે. આર્થિક મોરચે આવનારા આ ફેરફારો સામાન્ય નાગરિકોના બજેટને આગામી દિવસોમાં અસર કરી શકે છે.
