હોમ લોન અને રિટાયરમેન્ટ પ્લાનિંગ: નિર્ણયો લેતા પહેલા આ બાબતો ખાસ ધ્યાનમાં રાખો
૬૦ વર્ષની ઉંમરે પહોંચતાં જ દરેક વ્યક્તિ પોતાના જીવનના એક નવા તબક્કામાં પ્રવેશ કરે છે. નોકરી કે વ્યવસાયમાંથી નિવૃત્તિ મળવાની સાથે જ નિયમિત આવકનો સ્ત્રોત બંધ થઈ જાય છે. એક તરફ માસિક પગાર આવતો બંધ થઈ જાય છે, જ્યારે બીજી તરફ ઘરના દૈનિક ખર્ચ, વીજળીના બિલ, દવાઓ અને કરિયાણાનો ખર્ચ પહેલાની જેમ જ ચાલુ રહે છે. આવી સ્થિતિમાં જો હોમ લોનનો હપ્તો (EMI) પણ બાકી હોય, તો તે નિવૃત્ત વ્યક્તિ માટે ભારે માનસિક અને આર્થિક બોજ સમાન બની જાય છે.
ઘણા લોકો માને છે કે નિવૃત્તિ સમયે મળતા ગ્રેચ્યુઈટી, પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) કે અન્ય ભંડોળમાંથી સૌથી પહેલાં હોમ લોન પૂરેપૂરી ભરી દેવી જોઈએ. દેવામુક્ત થઈને શાંતિથી જીવવાનો આ વિચાર ખૂબ આકર્ષક લાગે છે. પરંતુ નાણાકીય દ્રષ્ટિએ આ નિર્ણય ઉતાવળે લેવા જેવો નથી. નિવૃત્તિ પછીનું આયોજન માત્ર લોન ચૂકવવા પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ આગામી ૨૦ થી ૨૫ વર્ષ સુધી જીવનનિર્વાહ કેવી રીતે ચાલશે તેનો ઊંડો વિચાર માગી લે છે.
નિવૃત્તિ ભંડોળ અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતોનું ગણિત
નિવૃત્તિ વખતે મળતી રકમ એ તમારા આખા જીવનની કમાણીનું પરિણામ છે. આ રકમથી તમારે આગળનું આખું જીવન પસાર કરવાનું હોય છે. જો તમે આ બચતનો એક મોટો હિસ્સો હોમ લોન ભરવામાં વાપરી નાખશો, તો તમારી પાસે દૈનિક ખર્ચ કે અચાનક આવી પડતી જરૂરિયાતો માટે પૂરતા પૈસા નહીં બચે.
ઉદાહરણ તરીકે, ધારો કે તમારી નિવૃત્તિ વખતે હોમ લોનની બાકી મુદ્દલ રકમ ₹૧૨ લાખ છે અને તેનો માસિક EMI ₹૧૮,૦૦૦ છે. બીજી તરફ તમારી કુલ નિવૃત્તિ બચત ₹૩૦ લાખ છે. જો તમે લોન ચૂકવવા માટે ₹૧૨ લાખ આપી દો છો, તો તમારી પાસે માત્ર ₹૧૮ લાખ જ બચશે. હવે જો તમને પેન્શન ઓછું મળતું હોય અથવા ન મળતું હોય, તો આ ₹૧૮ લાખમાંથી જ તમારે આગામી ૨૦ કે ૨૫ વર્ષ સુધીના તમામ ખર્ચ પૂરા કરવા પડશે.
જો લોન ચૂકવી દીધા પછી તમારી પાસે બચેલી રકમ માસિક ખર્ચ પૂરા કરવા માટે અપૂરતી હોય, તો તમારે ફરીથી અન્ય જગ્યાએથી વ્યાજે પૈસા લેવાનો વારો આવી શકે છે. હોમ લોનમાંથી મુક્તિ મેળવીને ઊંચા વ્યાજે બીજી લોન લેવી એ બિલકુલ ડહાપણભર્યું પગલું નથી. તેથી કોઈ પણ નિર્ણય લેતા પહેલાં તમારા માસિક પેન્શન અને ઘરમાં થતા ખર્ચનો સચોટ હિસાબ માંડવો જરૂરી છે.
તબીબી ખર્ચ અને આકસ્મિક આફતો માટે ઈમરજન્સી ફંડ
ઉંમર વધવાની સાથે શરીર નબળું પડે છે અને તબીબી ખર્ચાઓ વધવા લાગે છે. હોસ્પિટલના મોટા બિલો, નિયમિત દવાઓનો ખર્ચ કે ઘરમાં અચાનક આવી પડતું રિપેરિંગ કામ તમારી બચતને ઝડપથી ખાલી કરી શકે છે. નિવૃત્ત થયા પછી તમારી પાસે દર મહિને નવો પગાર આવવાનો નથી, જેથી તમે વપરાઈ ગયેલા પૈસા તરત પાછા ભેગા કરી શકો.
હોમ લોનનું એકસાથે ચુકવણું (Prepayment) કરતાં પહેલાં, તમારે તબીબી સારવાર અને અન્ય કટોકટીની સ્થિતિ માટે એક અલાયદું ઈમરજન્સી ફંડ (Emergency Fund) બાજુ પર મૂકી દેવું જોઈએ. આ ભંડોળ કેટલું હોવું જોઈએ તે તમારા સ્વાસ્થ્ય, પરિવારની જવાબદારીઓ અને તમને મળતા પેન્શન પર આધાર રાખે છે.
આ ઉપરાંત, નિવૃત્તિ ભંડોળ ઉપાડવાના નિયમો જાણવા પણ એટલા જ જરૂરી છે. પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF), ગ્રેચ્યુઈટી અને નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS)માંથી પૈસા ઉપાડવાના નિયમો અલગ-અલગ હોય છે. NPS જેવા વિકલ્પોમાં અમુક ચોક્કસ શરતો પૂર્ણ કર્યા પછી જ પૂરેપૂરી રકમ ઉપાડી શકાય છે. આથી, હાથમાં રોકડ રકમ આવ્યા વિના લોન ભરવાનું કોઈ પ્લાનિંગ કરવું નહીં.
વ્યાજ દર અને રોકાણ પર મળતા વળતરની સરખામણી
હોમ લોન બંધ કરવી કે ચાલુ રાખવી તેનો આધાર તમારા લોનના વ્યાજ દર પર પણ રહેલો છે. જો તમારી હોમ લોનનો વ્યાજ દર ખૂબ ઊંચો હોય, તો તેને બંધ કરવાથી વ્યાજ પેટે થતો મોટો ખર્ચ બચી શકે છે. પરંતુ જો તમે લોન ભરવા માટે બેંક એફડી (FD) કે અન્ય એવા રોકાણો તોડો છો જે તમને નિયમિત વ્યાજ કે આવક આપી રહ્યા છે, તો તમારે બંને બાજુનું ગણિત સમજવું પડશે.
ઘણા નિવૃત્ત લોકો બેંક એફડીના વ્યાજ પર જ પોતાનો માસિક ખર્ચ ચલાવતા હોય છે. જો તમે એફડીમાંથી મોટી રકમ ઉપાડીને લોન ભરી દેશો, તો દર મહિને મળતી વ્યાજની આવક ઘટી જશે. આવી સ્થિતિમાં, હોમ લોનનું વ્યાજ બચાવવાથી જે ફાયદો થાય છે તેની સામે માસિક આવકમાં થતું નુકસાન વધી શકે છે.
જો તમારી પાસે પૂરેપૂરી લોન ચૂકવવાના પૈસા ન હોય અથવા પૂરી લોન ભરવાથી તમારી બચત ખાલી થઈ જતી હોય, તો તમે ‘અંશતઃ ચુકવણું’ (Part-payment) કરવાનો વિકલ્પ વિચારી શકો છો. આનાથી તમારી મૂળ રકમ ઘટી જશે. ત્યારબાદ તમે બેંક સાથે વાત કરીને તમારો માસિક EMI ઓછો કરાવી શકો છો અથવા લોનની મુદત ઘટાડી શકો છો. તમારા બજેટને જે અનુકૂળ આવે તે વિકલ્પ પસંદ કરી શકાય.
કરવેરાના લાભો અને યોગ્ય નિર્ણય
હોમ લોન બંધ કરતાં પહેલાં તેનાથી મળતા ટેક્સ બેનિફિટ્સ (Tax Benefits) પણ ચકાસી લેવા જોઈએ. જો તમે જૂની ટેક્સ વ્યવસ્થા (Old Tax Regime) હેઠળ હોમ લોનના વ્યાજ અને મુદ્દલ પર આવકવેરામાં છૂટ મેળવી રહ્યા હોવ, તો તે બાબત ધ્યાને લેવી જરૂરી છે. જોકે, માત્ર ટેક્સ બચાવવા માટે જ લોન ચાલુ રાખવી તે સમજુ નિર્ણય નથી, જો લોનનું વ્યાજ ટેક્સની બચત કરતાં વધુ હોય.
આ ઉપરાંત, લોન પૂરી કરતાં પહેલાં તમારી બેંક કે ફાઇનાન્સ કંપની પાસે જઈને બાકી નીકળતી કુલ રકમનું સ્ટેટમેન્ટ મેળવી લો. તેમજ એ પણ ખાતરી કરી લો કે ફ્લોટિંગ રેટ લોન પર કોઈ પ્રી-પેમેન્ટ ચાર્જ (દંડ) લાગુ પડે છે કે નહીં.
સંક્ષિપ્તમાં કહીએ તો, કેટલાક નિવૃત્ત લોકો માટે હોમ લોન ચૂકવી દેવી એ સારો નિર્ણય હોઈ શકે છે, જ્યારે બીજા કેટલાક માટે પોતાની પાસે રોકડ બચત રાખીને લોનનો EMI ચાલુ રાખવો વધુ સુરક્ષિત સાબિત થઈ શકે છે. આ નિર્ણય લેતા પહેલાં તમારે માત્ર એક જ મુખ્ય પ્રશ્નનો જવાબ શોધવાનો છે: “બેંકની લોન પૂરેપૂરી ચૂકવી દીધા પછી પણ શું મારી પાસે નિવૃત્તિ પછીનું જીવન આરામથી અને ગૌરવપૂર્વક જીવવા માટે પૂરતા પૈસા બચશે?” якщо જવાબ ‘હા’ હોય તો જ લોન ભરવા તરફ આગળ વધવું જોઈએ.
