કાર ઇન્સ્યોરન્સનો Pay Monthly વિકલ્પ: શું ક્રેડિટ કાર્ડ કરતાં પણ વધુ વ્યાજ વસૂલાય છે?
આજના સમયમાં મોટર ઇન્સ્યોરન્સ (વાહન વીમો) એ દરેક વાહનચાલક માટે અનિવાર્ય જરૂરિયાત બની ગઈ છે. પરંતુ વીમાની વાર્ષિક પ્રીમિયમ રકમ એકસાથે ચૂકવવી દરેક વ્યક્તિ માટે શક્ય હોતી નથી. ઘણા લોકો આ ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે માસિક હપ્તાનો વિકલ્પ પસંદ કરે છે. યુકેમાં ગ્રાહક અધિકારો માટે કામ કરતી જાણીતી સંસ્થા ‘Which?’ ના એક તાજેતરના અહેવાલમાં બહાર આવ્યું છે કે જે ગ્રાહકો માસિક ધોરણે વીમાની ચુકવણી કરે છે, તેમની પાસેથી બેંકો કે ક્રેડિટ કાર્ડ કરતાં પણ વધુ વ્યાજ વસૂલવામાં આવી રહ્યું છે.
આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, ‘Which?’ સંસ્થાએ મોટર ઇન્સ્યોરન્સ કંપનીઓ દ્વારા માસિક ચુકવણી પર લેવાતા વધારાના વ્યાજ કે ચાર્જ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગ કરી છે. સંસ્થાનું કહેવું છે કે વાર્ષિક રકમ એકસાથે ન ચૂકવી શકતા ગ્રાહકો પાસેથી વધુ પૈસા વસૂલવા એ અન્યાયી છે, અને તેનાથી સામાન્ય લોકો પર આર્થિક દબાણ વધે છે.
પ્રીમિયમ ફાઇનાન્સ અને વ્યાજ દરોનું ગણિત
યુકેમાં અંદાજે ૧.૫ કરોડ (૧૫ મિલિયન) ગ્રાહકો મોટર ઇન્સ્યોરન્સ ખરીદવા માટે ‘પ્રીમિયમ ફાઇનાન્સ’ વિકલ્પનો ઉપયોગ કરે છે. પ્રીમિયમ ફાઇનાન્સ એટલે કે વીમા કંપની ગ્રાહકના બદલે આખા વર્ષનું પ્રીમિયમ ભરી દે છે અને ગ્રાહક દર મહિને વ્યાજ સાથે તે રકમ કંપનીને ચૂકવે છે.
‘Which?’ સંસ્થાએ ઓગસ્ટ મહિનામાં એક ‘મિસ્ટ્રી શોપિંગ’ તપાસ હાથ ધરી હતી, જેમાં ૩૦ જેટલી મોટર વીમા પ્રોવાઇડર કંપનીઓના રેટ્સની ચકાસણી કરવામાં આવી હતી. આ તપાસ માટે એક ચોક્કસ પ્રોફાઇલ બનાવવામાં આવી હતી: શેફિલ્ડમાં રહેતો ૪૨ વર્ષનો વાહનચાલક, જેની પાસે ૧૦ વર્ષનો ડ્રાઇવિંગ અનુભવ હોય અને છેલ્લા ૫ વર્ષમાં કોઈ ક્લેમ કે અકસ્માત ના થયો હોય.
તપાસના પરિણામો ચોંકાવનારા હતા. વિશ્લેષણ કરવામાં આવેલા ૩૬ ક્વોટ્સમાંથી સરેરાશ વાર્ષિક વ્યાજ દર (APR – Annual Percentage Rate) ૨૬.૨% જોવા મળ્યો હતો. કેટલાંક કિસ્સાઓમાં આ વ્યાજ દર ૫૦% થી પણ વધુ હતો. સરખામણી કરવામાં આવે તો, સામાન્ય ક્રેડિટ કાર્ડ પરનો સરેરાશ APR ૨૫.૯% જેટલો હોય છે. એટલે કે, વીમા કંપનીઓ ક્રેડિટ કાર્ડ કરતાં પણ વધુ વ્યાજ વસૂલ કરી રહી હતી. જોકે, કેટલીક કંપનીઓ ૦% APR પર પણ હપ્તાની સુવિધા આપતી હતી.
ગ્રાહક સુરક્ષા જૂથો અને નિષ્ણાતોના અભિપ્રાય
‘Which?’ ના પોલિસી અને એડવોકેસી ડિરેક્ટર રોસિયો કોન્ચાએ જણાવ્યું હતું કે, “મોટર ઇન્સ્યોરન્સના વધતા ભાવ અને હપ્તા પરના ભારે વ્યાજને કારણે ઘણા ગ્રાહકો કાં તો ગાડી ચલાવવાનું છોડી રહ્યા છે અથવા તો આર્થિક સંકટમાં મુકાઈ રહ્યા છે.” તેમણે ઉમેર્યું કે વીમા ક્ષેત્રે બે-સ્તરીય કિંમત પદ્ધતિ (ટૂ-ટાયર પ્રાઇસિંગ) બંધ થવી જોઈએ, જેથી એક સમાન અને ન્યાયી સિસ્ટમ બની શકે જે ગરીબ કે મધ્યમ વર્ગના ગ્રાહકોને દંડિત ન કરે.
નાણાકીય વિશ્લેષક સંસ્થા ‘Fairer Finance’ ના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર જેમ્સ ડાલે પણ આ મુદ્દે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે, “સમાજના સૌથી નબળા અથવા ઓછી આવક ધરાવતા લોકોને કાર ઇન્સ્યોરન્સ માટે સૌથી વધુ કિંમત ચૂકવવી પડે તે કોઈપણ રીતે વ્યાજબી નથી.”
અનેક નાણાકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વીમો એ કાયદાકીય જરૂરિયાત હોવાથી, દરેક નાગરિક માટે તે પોસાય તેવા દરે ઉપલબ્ધ હોવો જોઈએ. હપ્તેથી રકમ ચૂકવવાની ફરજ પડતી હોય તેવા ગ્રાહકો પાસેથી વધુ વ્યાજ વસૂલવું એ દંડ સમાન છે.
વીમા ઉદ્યોગ અને બ્રોકર્સનો પક્ષ
બીજી તરફ, વીમા કંપનીઓ અને બ્રોકર્સ આ ચાર્જિસ પાછળ અલગ કારણો રજૂ કરે છે. વીમા આપનારી કંપનીઓનું કહેવું છે કે પ્રીમિયમ ફાઇનાન્સમાં ‘ક્રેડિટ રિસ્ક’ (નાણાં ડૂબવાનું જોખમ) વધુ હોય છે. જો કોઈ ગ્રાહક વચ્ચેથી હપ્તા ભરવાનું બંધ કરી દે, તો કંપનીને નુકસાન થાય છે. તેથી માત્ર APR ના આધારે સેવાની ગુણવત્તા નક્કી કરી શકાય નહીં.
બ્રિટિશ ઇન્સ્યોરન્સ બ્રોકર્સ એસોસિએશન (BIBA) ના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ગ્રેહામ ટ્રુડગિલે જણાવ્યું હતું કે, “પ્રીમિયમ ફાઇનાન્સ ગ્રાહકોને તેમના વીમાનો ખર્ચ આખા વર્ષ દરમિયાન વહેંચવામાં મદદ કરે છે, જે ખૂબ ઉપયોગી સુવિધા છે. જોકે, ફાઇનાન્સ પૂરું પાડતી કંપનીઓએ ગ્રાહકને યોગ્ય અને પારદર્શક સેવા આપવી જરૂરી છે.”
તેમણે ફાઇનાન્શિયલ કંડક્ટ ઓથોરિટી (FCA) ના અહેવાલનો હવાલો આપતાં કહ્યું કે બ્રોકર માર્કેટમાં અપાતા APR સામાન્ય રીતે ગ્રાહકને મળતા અન્ય ક્રેડિટ વિકલ્પોની સમકક્ષ જ હોય છે.
તેવી જ રીતે, એસોસિએશન ઓફ બ્રિટિશ ઇન્સ્યોરર્સ (ABI) ના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે, “અત્યારે ઘણા પરિવારો આર્થિક દબાણ હેઠળ છે. આવી સ્થિતિમાં અણધાર્યા અકસ્માતો સામે રક્ષણ મેળવવા વીમો હોવો ખૂબ જ જરૂરી છે. ગ્રાહકો માસિક હપ્તાના વિકલ્પને પસંદ કરે છે કારણ કે તેનાથી ખર્ચનું સંચાલન સરળ બને છે. પરંતુ વીમા કંપનીઓ માટે માસિક વિકલ્પ પૂરો પાડવામાં અમુક પડકારો અને ખર્ચ સામેલ હોય છે, જેમાં ગ્રાહક હપ્તો ચુકવવામાં વિલંબ કરે તો પણ કવરેજ ચાલુ રાખવાનું જોખમ સામેલ છે.”
ભવિષ્યની દિશા અને ગ્રાહકો માટે ઉકેલ
વધતી મોંઘવારી વચ્ચે વાહન વીમાના પ્રીમિયમમાં થયેલો વધારો સામાન્ય લોકો માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. ‘Which?’ અને અન્ય સંસ્થાઓની માંગ છે કે નિયમનકારોએ આ ક્ષેત્રે કડક પગલાં લેવા જોઈએ અને વીમા કંપનીઓને વાર્ષિક કે માસિક ચુકવણી બંને માટે એકસરખો દર રાખવા માટે આદેશ આપવો જોઈએ.
જો નિયમનકારી મંડળો દ્વારા યોગ્ય કાયદા બનાવવામાં આવે, તો કરોડો વાહનચાલકોને દર વર્ષે હજારો રૂપિયાની બચત થઈ શકે છે. જ્યાં સુધી કાયદાકીય ફેરફાર ના થાય, ત્યાં સુધી ગ્રાહકો માટે સલાહ એ છે કે જો શક્ય હોય તો વાર્ષિક રકમ એકસાથે ચૂકવવી, અથવા તો ઓછા વ્યાજ દરે ક્રેડિટ પર્સનલ લોન કે ૦% વ્યાજવાળા ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ કરીને વીમાનું પ્રીમિયમ ચૂકવવું, જેથી પ્રીમિયમ ફાઇનાન્સના ભારે વ્યાજથી બચી શકાય.
