ફિટનેસના ચક્કરમાં જીવનું જોખમ? દોડતી વખતે થતી આ નાની ભૂલો બની શકે છે જાનલેવા

સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે દોડવું (Running) એ શરીરને ફિટ અને તંદુરસ્ત રાખવાનો સૌથી સરળ અને ઉત્તમ માર્ગ છે. પરંતુ યોગ્ય માહિતી અને સાવચેતી વગર કરવામાં આવતી દોડ સ્વાસ્થ્ય સુધારવાને બદલે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. તાજેતરમાં દેહરાદૂન સ્થિત ઈન્ડિયન મિલિટરી એકેડેમી (IMA) માંથી સામે આવેલા એક દુઃખદ કિસ્સાએ સૌને ચોંકાવી દીધા છે અને ફિટનેસ ઉત્સાહીઓ માટે એક મોટો ચેતવણીરૂપ સંદેશ આપ્યો છે.

હરિયાણાના ઝજ્જર જિલ્લાના રહેવાસી અને આઈએમએના કેડેટ નિશાંત ધનખર ૯ ઓગસ્ટના રોજ નિયમિત રૂટિન અંતર્ગત દોડતી વખતે અચાનક બેભાન થઈને ઢળી પડ્યા હતા. તેમને તાત્કાલિક સારવાર અર્થે સ્થાનિક હોસ્પિટલમાં ખસેડવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ હાલત ગંભીર જણાતા દિલ્હી રિફર કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં સારવાર દરમિયાન ૧૫ ઓગસ્ટના રોજ તેમનું નિધન થયું હતું. પ્રાથમિક અહેવાલો મુજબ, અયોગ્ય પદ્ધતિથી અને શરીરની ક્ષમતા બહાર દોડવાને કારણે આ ગંભીર હોનારત સર્જાઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ ઘટનાએ ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે કસરત કે દોડતી વખતે વૈજ્ઞાનિક રીતભાત અને શરીરના સંકેતોને સમજવા કેટલા મહત્વપૂર્ણ છે.

મોટાભાગના લોકો સવારે પથારીમાંથી ઉઠતાની સાથે જ કોઈ પણ જાતના વોર્મ-અપ વગર સીધા દોડવાનું શરૂ કરી દેતા હોય છે, જે શરીર માટે અત્યંત જોખમી છે. દોડવાનું શરૂ કરતા પહેલા સ્નાયુઓ અને સાંધાઓને સક્રિય કરવા માટે હળવું સ્ટ્રેચિંગ અને યોગ્ય વોર્મ-અપ કરવું અનિવાર્ય છે.

આ ઉપરાંત, ભૂખ્યા પેટે અથવા ભારે ખોરાક લીધા પછી તરત જ દોડવાનું ટાળવું જોઈએ. દોડતા પહેલા શરીરમાં પાણીનું યોગ્ય પ્રમાણ (Hydration) હોવું જરૂરી છે. જો હવામાન વધુ પડતું ગરમ કે ભેજવાળું હોય, તો તીવ્ર તડકામાં દોડવાનું ટાળવું જોઈએ, કારણ કે તેનાથી શરીરનું તાપમાન અચાનક વધી જતાં હીટ સ્ટ્રોક કે હાર્ટ એટેકનું જોખમ વધી જાય છે. ખાસ કરીને હૃદયરોગ, શ્વાસની તકલીફ કે અન્ય જૂની બીમારી ધરાવતા લોકોએ ડૉક્ટરની સલાહ લીધા વગર તીવ્ર રનિંગ ન કરવી જોઈએ.

દોડતી વખતે જો તમને માથાનો અસહ્ય દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં તીવ્ર તકલીફ, છાતીમાં દબાણ કે દુખાવો, ચક્કર આવવા અથવા અતિશય થાક અનુભવાય, તો ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વગર તુરંત જ દોડવાનું બંધ કરી દેવું જોઈએ. ઘણા લોકો આ લક્ષણોને સામાન્ય ગણીને દોડવાનું ચાલુ રાખે છે, જે પાછળથી મલ્ટિ-ઓર્ગન ફેલ્યોર અથવા કાર્ડિયાક અરેસ્ટ જેવી ગંભીર સ્થિતિ તરફ દોરી જાય છે.

દોડ પ પૂરી કર્યા પછી પણ અચાનક એક જગ્યાએ ઊભા રહી જવાને બદલે ધીમે ધીમે ચાલવાની ગતિ ઓછી કરવી જોઈએ જેથી હૃદયના ધબકારા સામાન્ય સ્તરે આવી શકે. રમતગમત અને સૈન્ય તાલીમ સંસ્થાઓ તેમજ સામાન્ય નાગરિકો માટે એ બાબત સ્પષ્ટ છે કે સમયાંતરે હેલ્થ ચેકઅપ કરાવવું અને પોતાના શરીરની ભૌતિક ક્ષમતાને ઓળખીને જ ફિટનેસ રૂટિન નક્કી કરવું હિતાવહ છે.