એરોફ્લોટના નામે જાસૂસી! રશિયાનું આ નવું નેટવર્ક જાપાનની સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો
યુક્રેન સામે ચાલી રહેલા યુદ્ધની વચ્ચે એક ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે, જેણે વૈશ્વિક સુરક્ષા એજન્સીઓની ચિંતા વધારી દીધી છે. અહેવાલો અનુસાર, રશિયાએ હવે પોતાની જાસૂસી પ્રવૃત્તિઓ અને શસ્ત્રો માટે જરૂરી આધુનિક ટેકનોલોજી મેળવવા માટે ‘જાપાન’ને પોતાનું નવું કેન્દ્ર બનાવ્યું છે. પશ્ચિમી દેશોમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા બાદ રશિયન ગુપ્તચર અધિકારીઓ હવે ટોક્યોની ગલીઓમાં પોતાના મૂળ મજબૂત કરી રહ્યા છે, જેથી તેઓ પુતિનની યુદ્ધ મશીનરી માટે ‘સ્માર્ટ પાર્ટ્સ’ મેળવી શકે.
પશ્ચિમી દેશોમાંથી બહાર, જાપાનમાં સક્રિય
યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા પછી, અમેરિકા અને યુરોપના દેશોએ મોટા પાયે રશિયન રાજદ્વારીઓ અને ગુપ્તચર અધિકારીઓને દેશનિકાલ કર્યા હતા. આ દેશોમાં રશિયા માટે કામ કરવું લગભગ અશક્ય બની ગયું હતું, કારણ કે ત્યાંની એજન્સીઓ અત્યંત સાવધ થઈ ગઈ હતી. આવી સ્થિતિમાં રશિયાએ એવા દેશની શોધ કરી જે ટેકનિકલ રીતે વિકસિત હોય, પરંતુ જેની સુરક્ષા વ્યવસ્થા (Counter-Intelligence) માં થોડી ઢીલ હોય. અહીંથી જ જાપાન રશિયાના નિશાના પર આવી ગયું.
‘ધ ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સ’ના રિપોર્ટ મુજબ, રશિયાની સૈન્ય ગુપ્તચર એજન્સી (GRU) ની ‘૨૦મી ડાયરેક્ટોરેટ’ નામની યુનિટ ટોક્યોને પોતાનું બેઝ કેમ્પ બનાવીને કામ કરી રહી છે. આ જાસૂસો અવારનવાર કોર્પોરેટ પ્રતિનિધિઓ, વેપારીઓ કે રાજદ્વારીઓના વેશમાં આવીને જાપાની કંપનીઓ સાથે ગુપ્ત સોદા કરે છે.
૯૦% રશિયન શસ્ત્રોમાં જાપાની ટેકનોલોજીનો દાવો
યુક્રેનનો આ દાવો સ્થિતિની ગંભીરતા દર્શાવે છે કે રશિયાની ૯૦% મિસાઇલો અને ડ્રોનમાં એવા પાર્ટ્સ મળી આવ્યા છે, જે જાપાનમાં બનેલા છે. ટેકનિકલ રીતે આ ‘ડ્યુઅલ-યુઝ’ (Dual-use) સામાન હોય છે, જેને નાગરિક કાર્યો (જેમ કે વોશિંગ મશીન કે કેમેરા) માટે બનાવવામાં આવે છે, પરંતુ તેને સરળતાથી બદલીને મિસાઈલ ગાઈડન્સ સિસ્ટમ કે ડ્રોન એન્જિનમાં ફિટ કરી શકાય છે.
રશિયા અહીં જ બાજી મારી જાય છે. આ પાર્ટ્સ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવો મુશ્કેલ છે, કારણ કે તે સીધા શસ્ત્રો નથી. રશિયન એજન્ટો આ ખામીઓનો ફાયદો ઉઠાવીને તેમને જાપાની બજારમાંથી ખરીદે છે અને ત્રીજા દેશો દ્વારા રશિયા મોકલે છે.
એરોફ્લોટ: સોવિયેત યુગનો જૂનો દાવ
રસપ્રદ વાત એ છે કે રશિયા આજે પણ પોતાની જૂની અને અજમાવેલી પદ્ધતિઓ પર વિશ્વાસ કરી રહ્યું છે. રિપોર્ટ મુજબ, આ સમગ્ર જાસૂસી નેટવર્કનું સંચાલન કરનાર મુખ્ય વ્યક્તિ રશિયાની સરકારી એરલાઇન ‘એરોફ્લોટ’ ના કર્મચારી તરીકે તૈનાત હતો. સોવિયેત સંઘના સમયથી જ KGB અને અન્ય ગુપ્તચર એજન્સીઓ એરોફ્લોટના કવરનો ઉપયોગ કરતી આવી છે. ટોક્યોમાં પણ આ જ જૂની યુક્તિ દ્વારા જાસૂસીનું જાળ બિછાવવામાં આવ્યું છે.
‘સ્પાય પેરેડાઈઝ’ ની છબી બદલવા મથતું જાપાન
જાપાનને લાંબા સમયથી ગુપ્તચર નિષ્ણાતો દ્વારા ‘સ્પાય પેરેડાઈઝ’ એટલે કે જાસૂસો માટેનું સ્વર્ગ કહેવામાં આવતું હતું. તેની પાછળ બે મુખ્ય કારણો હતા: પ્રથમ, જાપાન પાસે અત્યાર સુધી કોઈ સ્વતંત્ર વિદેશી ગુપ્તચર એજન્સી નહોતી અને તે મોટાભાગે અમેરિકા દ્વારા શેર કરવામાં આવેલી માહિતી પર નિર્ભર હતું. બીજું, ત્યાંના કડક પ્રાઈવસી કાયદા અને જાસૂસી સામેના નરમ નિયમો વિદેશી એજન્ટોને કામ કરવા માટે સુરક્ષિત વાતાવરણ પૂરું પાડતા હતા.
જોકે, હવે જાપાન સરકાર આ ખતરા પ્રત્યે સજાગ બની ગઈ છે. યુક્રેન દ્વારા આપવામાં આવેલા દસ્તાવેજો અને નક્કર પુરાવાઓ બાદ જાપાન પોતાની વ્યવસ્થાને સંપૂર્ણપણે બદલવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. ટોક્યોએ હવે સુરક્ષાના મોરચે મોટો ફેરફાર કરવાનું મન બનાવી લીધું છે:
-
નવી ગુપ્તચર કાઉન્સિલ: જાપાને નેશનલ ઇન્ટેલિજન્સ કાઉન્સિલ અને નેશનલ ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો બનાવવા માટે કાયદો પસાર કર્યો છે.
-
એન્ટી-એસ્પિયોનેજ કાયદો: ૨૦૨૬ સુધીમાં જાપાન એક કડક ‘એન્ટી-એસ્પિયોનેજ’ (જાસૂસી વિરોધી) કાયદો લાગુ કરવાની તૈયારીમાં છે.
-
પશ્ચિમી ગઠબંધન: જાપાન હવે અમેરિકા અને યુરોપ સાથે મળીને પોતાની ‘સપ્લાય ચેઈન’ને સુરક્ષિત કરવામાં લાગ્યું છે, જેથી કોઈ પણ જાપાની ટેકનોલોજી રશિયા કે અન્ય કોઈ આક્રમક દેશના હાથમાં ન લાગે.
ટેકનોલોજીની લડાઈ
આ માત્ર એક જાસૂસી કાંડ નથી, પરંતુ આધુનિક યુદ્ધનો એક નવો ચહેરો છે. આજનું યુદ્ધ માત્ર ગોળીઓ અને તોપના ગોળાથી નહીં, પરંતુ ‘માઇક્રોચિપ્સ’ અને ‘સોફ્ટવેર’થી લડાઈ રહ્યું છે. રશિયાનું જાપાનમાં સક્રિય થવું એ દર્શાવે છે કે પુતિન વહીવટીતંત્ર કોઈપણ ભોગે પોતાની યુદ્ધ ક્ષમતા જાળવી રાખવા માટે કોઈ પણ હદે જવા તૈયાર છે. જાપાન માટે આ એક ‘વેક-અપ કોલ’ છે. શું ટોક્યો પોતાના ‘સ્પાય પેરેડાઈઝ’ વાળા ભૂતકાળને પાછળ છોડીને એક સુરક્ષિત અને મજબૂત સુરક્ષા કિલ્લો બની શકશે? તે તો સમય જ કહેશે, પરંતુ એટલું ચોક્કસ છે કે યુક્રેન યુદ્ધે વિશ્વભરમાં સુરક્ષાના સમીકરણો બદલી નાખ્યા છે.
