BRICS મંચ પરથી જયશંકરનો વિશ્વને સંદેશ: ટેલેન્ટ, ટેક્નોલોજી અને અનુભવ ભારતની સૌથી મોટી તાકાત
દુનિયાની રાજકીય અને આર્થિક વ્યવસ્થામાં ઝડપથી ફેરફાર થઈ રહ્યો છે. એક તરફ ભૂરાજકીય તણાવ, યુદ્ધ, મહામારી અને હવામાન પરિવર્તન જેવા પડકારો દેશોની અર્થવ્યવસ્થાને અસર કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ડિજિટલ ટેક્નોલોજી, ફિનટેક અને આધુનિક મેન્યુફેક્ચરિંગ જેવી નવી ટેક્નોલોજીઓ વિકાસ માટે નવા દરવાજા ખોલી રહી છે.
આવા બદલાતા વૈશ્વિક માહોલ વચ્ચે દિલ્હીમાં BRICS સાથે જોડાયેલા બિઝનેસ ફોરમમાં ભારતે પોતાની આર્થિક અને ટેક્નોલોજીકલ ક્ષમતાઓને દુનિયા સમક્ષ રજૂ કરી છે. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે જણાવ્યું કે આજનો સમય અનિશ્ચિતતાઓથી ભરેલો છે, પરંતુ આ જ સમય નવી તકો પણ ઊભી કરી રહ્યો છે.
તેમના સંદેશનો મુખ્ય મુદ્દો એ હતો કે બદલાતી દુનિયામાં જે દેશ ટેક્નોલોજી, કુશળ માનવશક્તિ, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને નવીનતાને ઝડપથી અપનાવી શકશે, તે વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં વધુ મજબૂત સ્થાન બનાવી શકશે.
દુનિયા ઝડપથી બદલાઈ રહી છે: જયશંકર
BRICS બિઝનેસ ફોરમમાં જયશંકરે વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિનું ચિત્ર રજૂ કરતાં જણાવ્યું કે દુનિયાની રાજકીય અને આર્થિક વ્યવસ્થામાં મોટા પાયે પરિવર્તન થઈ રહ્યું છે.
આજે કોઈપણ દેશ પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને માત્ર સ્થાનિક પરિસ્થિતિના આધારે ચલાવી શકે તેમ નથી. એક દેશમાં ઊભી થતી રાજકીય અસ્થિરતા, બીજા દેશમાં ચાલી રહેલું યુદ્ધ, વૈશ્વિક આરોગ્ય સંકટ અથવા હવામાન સંબંધિત સમસ્યા પણ વિશ્વના વેપાર અને સપ્લાય ચેઇનને અસર કરી શકે છે.
તેમના મતે અનિશ્ચિતતા હવે વૈશ્વિક અર્થતંત્રનો એક કાયમી ભાગ બની રહી છે. તેથી દેશો માટે માત્ર ઝડપી વિકાસ પૂરતો નથી, પરંતુ અચાનક બદલાતી પરિસ્થિતિને સમજવાની, તેના અનુસાર પોતાની નીતિ બદલવાની અને યોગ્ય સમયે નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે.
સંકટની સાથે નવી તકો પણ ઊભી થઈ રહી છે
જયશંકરે વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાની ચર્ચા કરતાં માત્ર જોખમો પર ભાર મૂક્યો નહોતો. તેમણે એ પણ જણાવ્યું કે ટેક્નોલોજીકલ પ્રગતિના કારણે વિકાસ માટે નવી સંભાવનાઓ ઊભી થઈ રહી છે.
ડિજિટલાઇઝેશનના ઝડપી વિસ્તરણથી વ્યવસાય કરવાની રીત બદલાઈ રહી છે. ઓનલાઈન પેમેન્ટથી લઈને ડિજિટલ બેન્કિંગ, ઈ-કોમર્સ અને સરકારી સેવાઓ સુધી ટેક્નોલોજી લોકોના રોજિંદા જીવનનો મહત્વનો ભાગ બની ગઈ છે.
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ પણ ઉદ્યોગોથી લઈને આરોગ્ય, શિક્ષણ, નાણાકીય સેવાઓ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ સુધી અનેક ક્ષેત્રોમાં પરિવર્તન લાવી રહી છે.
આ પરિસ્થિતિમાં ભારત જેવા દેશો માટે મોટી તક છે. જો દેશ પોતાની મોટી યુવા વસ્તી, ટેક્નિકલ ટેલેન્ટ અને વિશાળ ગ્રાહક બજારને નવી ટેક્નોલોજી સાથે જોડે, તો વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં તેની ભૂમિકા વધુ મજબૂત બની શકે છે.
ટેક્નોલોજી માત્ર વ્યવસાયનો મુદ્દો નથી
જયશંકરે ટેક્નોલોજી અને ભૂરાજનીતિ વચ્ચેના સંબંધ પર પણ ભાર મૂક્યો.
તેમના અનુસાર ટેક્નોલોજી હવે માત્ર કંપનીઓ અથવા ઉદ્યોગો માટેની બાબત રહી નથી. ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ફિનટેક અને એડવાન્સ્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ જેવા ક્ષેત્રો હવે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો સાથે પણ જોડાઈ રહ્યા છે.
ઉદાહરણ તરીકે ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દેશના નાગરિકોને ઝડપી અને સસ્તી સેવાઓ પહોંચાડી શકે છે. પરંતુ તેની સાથે ડેટા સુરક્ષા, પ્રાઇવસી અને સાઇબર સિક્યુરિટી જેવા સવાલો પણ ઊભા થાય છે.
AIના ક્ષેત્રમાં પણ આવું જ છે. એક તરફ તે ઉત્પાદકતા વધારી શકે છે, તો બીજી તરફ ટેક્નોલોજી સુધી કોને પહોંચ મળશે, તેના ઉપયોગ માટે કયા નિયમો હશે અને સિસ્ટમ પર વિશ્વાસ કેવી રીતે જાળવી શકાય તેવા પ્રશ્નો મહત્વપૂર્ણ બન્યા છે.
ભારતની તાકાત: ટેલેન્ટ અને મોટું માર્કેટ
BRICS મંચ પરથી ભારતે પોતાની સૌથી મોટી તાકાત તરીકે માનવ સંસાધન અને વિશાળ બજારને પણ રજૂ કર્યું છે.
ભારતમાં મોટી સંખ્યામાં યુવાનો છે અને ટેક્નોલોજી, એન્જિનિયરિંગ, મેનેજમેન્ટ તથા અન્ય ક્ષેત્રોમાં કુશળ લોકોની સંખ્યા સતત વધી રહી છે.
વિશ્વની મોટી ટેક્નોલોજી કંપનીઓ માટે ભારતીય ટેલેન્ટ પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ છે. સોફ્ટવેર ડેવલપમેન્ટ, ડેટા, AI, ફિનટેક અને અન્ય ડિજિટલ ક્ષેત્રોમાં ભારતીય નિષ્ણાતોની ભૂમિકા વધી રહી છે.
બીજી તરફ ભારતનું વિશાળ સ્થાનિક બજાર પણ આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. કરોડો ગ્રાહકો ધરાવતું બજાર નવી પ્રોડક્ટ અને ટેક્નોલોજી માટે મોટો ટેસ્ટિંગ ગ્રાઉન્ડ બની શકે છે.
સ્ટાર્ટઅપ અને ઇનોવેશન પર ભારતનો ભાર
ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સ્ટાર્ટઅપ અને ઇનોવેશનના ક્ષેત્રમાં પણ પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
BRICSના સંદર્ભમાં ભારતે સભ્ય દેશોના સ્ટાર્ટઅપ અને ઇન્ક્યુબેટર્સને એકબીજા સાથે જોડવાની દિશામાં પહેલ કરવાની વાત કરી છે. આ પ્રકારના નેટવર્કથી અલગ-અલગ દેશોના યુવા ઉદ્યોગસાહસિકોને એકબીજા પાસેથી શીખવાની અને નવી ભાગીદારી બનાવવાની તક મળી શકે છે.
BRICS Startup Innovation Fund જેવા પ્રયાસોનો હેતુ નવીન વિચારો અને ટેક્નોલોજી આધારિત ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
જો BRICSના વિવિધ દેશોના સ્ટાર્ટઅપ્સને એક જ ઇકોસિસ્ટમમાં જોડવામાં આવે, તો મૂડી, ટેક્નોલોજી, માર્કેટ અને પ્રતિભાની આપલે માટે નવી સંભાવનાઓ ઊભી થઈ શકે છે.
પીયૂષ ગોયલે માર્કેટ ખોલવાની અપીલ કરી
BRICS બિઝનેસ ફોરમમાં કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે પણ આર્થિક સહકાર વધારવા પર ભાર મૂક્યો.
તેમણે BRICS દેશો અને પાર્ટનર દેશોને પોતાના બજારો વધુ ખુલ્લા કરવાની અપીલ કરી. તેમનો સંદેશ સ્પષ્ટ હતો કે માત્ર રાજકીય સહયોગ પૂરતો નથી; વેપાર અને ઉદ્યોગના સ્તરે પણ સહકાર વધારવાની જરૂર છે.
જો વેપારના અવરોધો ઘટે અને નિયમનકારી પ્રક્રિયાઓ સરળ બને, તો એક દેશની કંપની માટે બીજા BRICS દેશના બજારમાં પ્રવેશ કરવો સરળ બની શકે છે.
આથી નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને પણ નવા ગ્રાહકો સુધી પહોંચવાની તક મળી શકે છે.
નિયમોમાં સરળતા કેમ જરૂરી છે?
આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં માત્ર પ્રોડક્ટ સારી હોવી પૂરતી નથી. એક દેશમાંથી બીજા દેશમાં માલ મોકલતી વખતે અનેક પ્રકારની મંજૂરી, પ્રમાણપત્રો, કસ્ટમ્સ પ્રક્રિયા અને નિયમનકારી આવશ્યકતાઓનો સામનો કરવો પડે છે.
જો આ પ્રક્રિયા વધુ સમય લે તો માલની કિંમત વધે છે અને કંપનીની સ્પર્ધાત્મકતા ઘટી શકે છે.
ગોયલે BRICS દેશો વચ્ચે નિયમનકારી પ્રક્રિયાઓ સરળ બનાવવા અને માલની ઝડપથી મંજૂરી માટે સહકાર વધારવાની જરૂરિયાત દર્શાવી.
આ પ્રકારના પગલાંથી વેપારની ગતિ વધારી શકાય છે અને બિઝનેસ માટેનો ખર્ચ પણ ઘટાડી શકાય છે.
ભારતના મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર પર નજર
ભારત હવે માત્ર સર્વિસ સેક્ટર માટે જ નહીં, પરંતુ મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે પણ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં પોતાની ભૂમિકા વધારવા માંગે છે.
એન્જિનિયરિંગ ઉત્પાદનો અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં નિકાસ વધારવાની મોટી સંભાવના છે.
વિશ્વની કંપનીઓ હવે પોતાની સપ્લાય ચેઇનને એક જ દેશ પર આધારિત રાખવા માંગતી નથી. આવી સ્થિતિમાં ભારત માટે નવા મેન્યુફેક્ચરિંગ રોકાણ આકર્ષવાની તક ઊભી થઈ છે.
જો ભારત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, કુશળ માનવશક્તિ, લોજિસ્ટિક્સ અને નિયમનકારી વ્યવસ્થામાં સુધારા ચાલુ રાખે, તો વૈશ્વિક ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં તેની ભાગીદારી વધુ વધી શકે છે.
ભારતને ‘ફાર્મસી ઓફ ધ વર્લ્ડ’ તરીકે રજૂ કરાયું
પીયૂષ ગોયલે ભારતની ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષમતાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. ભારતને લાંબા સમયથી વિશ્વના અનેક દેશો માટે દવાઓના મહત્વપૂર્ણ સપ્લાયર તરીકે જોવામાં આવે છે.
સસ્તી અને મોટા પાયે દવા ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતાને કારણે ભારતીય ફાર્મા ઉદ્યોગે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં મહત્વનું સ્થાન બનાવ્યું છે.
BRICS દેશોમાં વધતા આરોગ્ય ખર્ચ અને દવાઓની માંગને જોતા ભારતીય ફાર્મા કંપનીઓ માટે પણ મોટા બજારની સંભાવના ઊભી થઈ શકે છે.
BRICS ભારત માટે કેટલું મહત્વપૂર્ણ?
BRICS હવે માત્ર રાજકીય ચર્ચાનું મંચ નથી. આ જૂથ વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
સભ્ય અને પાર્ટનર દેશો વચ્ચે વેપાર, રોકાણ, ટેક્નોલોજી, ઊર્જા, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સ્ટાર્ટઅપ ક્ષેત્રે સહકાર વધારવાથી સભ્ય દેશોની અર્થવ્યવસ્થાને લાભ મળી શકે છે.
ભારત માટે BRICSનો ઉપયોગ પોતાના ઉત્પાદનો અને સેવાઓ માટે નવા બજારો શોધવા, રોકાણ આકર્ષવા અને ટેક્નોલોજીકલ ભાગીદારી વધારવા માટે થઈ શકે છે.
વૈશ્વિક વેપારમાં બદલાતા સમીકરણો
આજના સમયમાં વૈશ્વિક વેપારની દિશા ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. સપ્લાય ચેઇનને વધુ સુરક્ષિત બનાવવી, ઊર્જા સુરક્ષા જાળવવી અને ટેક્નોલોજીમાં આત્મનિર્ભરતા વધારવી અનેક દેશોની પ્રાથમિકતા બની છે.
આ સંદર્ભમાં BRICS જેવા મંચનું મહત્વ વધી શકે છે.
જો સભ્ય દેશો વચ્ચે માત્ર નિવેદનો પૂરતા ન રહે અને વાસ્તવિક વેપાર અવરોધો ઘટાડવા, રોકાણ વધારવા અને ટેક્નોલોજી સહકાર માટે નક્કર પગલાં લેવાય, તો આ જૂથની આર્થિક અસર વધુ મોટી બની શકે છે.
ભારતનો સંદેશ શું છે?
દિલ્હીના BRICS મંચ પરથી ભારતનો એકંદર સંદેશ એવો રહ્યો કે વર્તમાન વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓથી ડરવાને બદલે નવી તકોનો લાભ લેવાની જરૂર છે.
ટેક્નોલોજી, ટેલેન્ટ, સ્ટાર્ટઅપ, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને વિશાળ ગ્રાહક બજાર ભારતની મુખ્ય તાકાત બની શકે છે.
સાથે જ ભારત BRICS દેશો વચ્ચે વધુ ખુલ્લા બજાર, સરળ વેપાર પ્રક્રિયા અને ઝડપી માલ મંજૂરીની તરફેણમાં છે.
જો આ દિશામાં વાસ્તવિક પ્રગતિ થાય, તો ભારત માત્ર BRICSના સભ્ય તરીકે નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન, ટેક્નોલોજી અને વેપારમાં એક મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર તરીકે પોતાની સ્થિતિ વધુ મજબૂત કરી શકે છે.
આગામી સમયમાં સૌથી મોટો પડકાર એ રહેશે કે આ વિચારોને નીતિ અને વ્યવસાયિક સહકારના વાસ્તવિક પરિણામોમાં કેવી રીતે બદલવામાં આવે. કારણ કે બદલાતી દુનિયામાં માત્ર તકો ઓળખવી પૂરતી નથી—તેનો સમયસર લાભ ઉઠાવવાની ક્ષમતા જ કોઈ દેશની સાચી તાકાત નક્કી કરશે.
