IPLમાં બેટ-બોલનું સંતુલન ખોરવાયું: ક્રિકેટના ભગવાન સચિન તેંડુલકરની ‘૩-પોઇન્ટ ક્રાંતિકારી ફોર્મ્યુલા’
આજકાલ T20 ક્રિકેટ, ખાસ કરીને IPL જોતી વખતે ક્રિકેટપ્રેમીઓના મનમાં એક સવાલ વારંવાર થાય છે “શું આ ખરેખર ક્રિકેટ છે, કે પછી માત્ર બેટ્સમેનોનો પાવર-શો?” IPL 2026ની આખી સીઝન પર નજર કરીએ તો રન રેટ સરેરાશ ૧૦ને સ્પર્શી ગયો છે. ચોગ્ગા-છગ્ગાનો એવો વરસાદ થઈ રહ્યો છે કે હવે ૨૨૦ કે ૨૩૦ રનનો સ્કોર પણ સેફ લાગતો નથી. બોલરો બિચારા માત્ર રન આપવા માટે જ મેદાન પર ઉતરતા હોય તેવું ચિત્ર ઊભું થયું છે. બેટ અને બોલ વચ્ચેનું આ વધતું અસંતુલન જોઈને ખુદ ક્રિકેટના ભગવાન ગણાતા સચિન તેંડુલકર પણ ચિંતિત થયા છે.
અમદાવાદમાં ડિફેન્ડિંગ ચેમ્પિયન રોયલ ચેલેન્જર્સ બેંગલુરુ (RCB) અને ગુજરાત ટાઇટન્સ (GT) વચ્ચે રમાનારી IPL 2026ની મહાફાઇનલની પૂર્વસંધ્યાએ, મુંબઈમાં આયોજિત ‘ESPNcricinfo એવોર્ડ્સ’ દરમિયાન સચિને ખુલીને વાત કરી હતી. તેમણે T20 ક્રિકેટમાં બોલરોને તેમનું સન્માન અને તાકાત પાછી અપાવવા માટે ૩ અતિ મહત્વના અને ક્રાંતિકારી સુધારાની વકીલાત કરી છે. આવો સમજીએ કે સચિનની આ ૩-મુદ્દાની યોજના શું છે અને તે ક્રિકેટને કેવી રીતે બદલી શકે છે.
૧. ‘ઇમ્પેક્ટ પ્લેયર’ નિયમનો કાયમી અંતઃ બોલરો સાથે અન્યાય બંધ કરો
સચિન તેંડુલકરે સૌથી પહેલો અને સીધો પ્રહાર ‘ઇમ્પેક્ટ પ્લેયર’ (Impact Player) નિયમ પર કર્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૩માં જ્યારે આ નિયમ આવ્યો ત્યારે લાગતું હતું કે રમત વધુ રોમાંચક બનશે, પણ સમય જતાં આ નિયમ બોલરો માટે કાળ સાબિત થયો છે.
સચિને પોતાના શબ્દોમાં ચિંતા વ્યક્ત કરતાં કહ્યું:
“મને વ્યક્તિગત રીતે લાગે છે કે કેટલીક બાબતો બદલવાની તાતી જરૂર છે. સૌથી પહેલા તો ઇમ્પેક્ટ પ્લેયરનો નિયમ તાત્કાલિક ધોરણે નાબૂદ થવો જોઈએ. T20 ફોર્મેટમાં તમે ઓલરેડી માત્ર ૨૦ ઓવર જ રમી રહ્યા છો, અને તેમાં પણ તમે પ્લેઇંગ-૧૧ ઉપરાંત એક વધારાના બેટ્સમેનને ટીમમાં ઘુસાડી દો છો! જ્યારે બોલરો પહેલાથી જ દબાણમાં હોય, ત્યારે આવો નિયમ રમતનું સંતુલન સંપૂર્ણપણે બગાડી નાખે છે.”
આ નિયમને કારણે ટીમો મુક્તમને, કોઈ પણ ડર વગર છેલ્લી ઓવરો સુધી આક્રમક બેટિંગ કરે છે, કારણ કે તેમની પાસે ૮મા કે ૯મા નંબરે પણ એક પ્રોપર બેટ્સમેન ઉપલબ્ધ હોય છે. રોહિત શર્મા અને વિરાટ કોહલી જેવા વરિષ્ઠ ભારતીય ખેલાડીઓ પણ ભૂતકાળમાં આ નિયમની ટીકા કરી ચૂક્યા છે. તેમનું માનવું છે કે આનાથી ઓલરાઉન્ડરોની ભૂમિકા ખતમ થઈ રહી છે અને બોલરોનું મનોબળ તૂટી રહ્યું છે. જોકે, BCCIએ IPL 2026 પહેલા કેપ્ટનોની બેઠકમાં આ અંગે ચર્ચા કરી હતી, પરંતુ આખરી નિર્ણય સીઝન પૂરી થયા બાદ સમીક્ષા કરીને લેવાનું આશ્વાસન આપ્યું છે.
૨. પાવરપ્લેનું વિભાજન: કેપ્ટન પાસે હોવો જોઈએ ‘બોલિંગ પાવરપ્લે’નો રિમોટ કંટ્રોલ
બીજો પ્રસ્તાવ જે સચિને મૂક્યો છે, તે અત્યાર સુધીની વ્યૂહરચનાઓ કરતાં સાવ અલગ છે. હાલમાં ઇનિંગ્સની શરૂઆતની પહેલી ૬ ઓવર પાવરપ્લે હોય છે, જેમાં ૩૦ ગજની રિંગની બહાર માત્ર ૨ ફિલ્ડરો રાખી શકાય છે. આ ૬ ઓવરમાં બેટ્સમેનો બોલરોની બરાબરની ધોલાઈ કરે છે.
સચિને આ ૬ ઓવરના પાવરપ્લેને બે ભાગમાં વહેંચવાનું અનોખું સૂચન કર્યું છે:
બેટ્સમેન પાવરપ્લે (પ્રથમ ૪ ઓવર): મેચની શરૂઆતની પહેલી ૪ ઓવર પરંપરાગત પાવરપ્લે તરીકે જ રહેશે, જેમાં માત્ર ૨ ફિલ્ડરો બહાર રહેશે અને બેટ્સમેન મોટો સ્કોર બનાવવાનો પ્રયાસ કરી શકશે.
બોલિંગ પાવરપ્લે (બાકીની ૨ ઓવર): બાકી બચેલી ૨ ઓવર ક્યારે લેવી, તેનો સંપૂર્ણ અધિકાર ફિલ્ડિંગ કરનાર ટીમના કેપ્ટન પાસે રહેશે. મેચની ૫મી ઓવરથી લઈને ૨૦મી ઓવર વચ્ચે કેપ્ટન પોતાની મરજી મુજબ ગમે ત્યારે આ ૨ ઓવરનો પાવરપ્લે જાહેર કરી શકશે. હા, આ ૨ ઓવર દરમિયાન પણ રિંગની બહાર માત્ર ૨ જ ફિલ્ડરો રહેશે, પરંતુ કેપ્ટન તેનો ઉપયોગ પોતાની વ્યૂહરચના મુજબ કરી શકશે.
આનાથી શું ફાયદો થશે?
જો કોઈ બેટ્સમેન ક્રિઝ પર સેટ થઈ ગયો હોય અને ધમાકેદાર બેટિંગ કરી રહ્યો હોય, ત્યારે ફિલ્ડિંગ કેપ્ટન અચાનક ‘બોલિંગ પાવરપ્લે’ લઈને પોતાના મુખ્ય બોલરને બોલાવી શકે છે. આ એક પ્રકારની માઇન્ડ ગેમ બની જશે, જેનાથી ફિલ્ડિંગ કરનારી ટીમ પણ રમતની ગતિ અને સ્કોરને પોતાના કંટ્રોલમાં રાખી શકશે.
૩. સૌથી ક્રાંતિકારી વિચાર: મુખ્ય બોલરને ૫ ઓવર આપો!
સચિન તેંડુલકરનો ત્રીજો પ્રસ્તાવ ક્રિકેટના ઈતિહાસનો સૌથી ક્રાંતિકારી વળાંક સાબિત થઈ શકે તેમ છે. અત્યાર સુધી T20 ક્રિકેટમાં એક બોલર વધુમાં વધુ ૪ ઓવર જ નાખી શકે છે. સચિનનું કહેવું છે કે આ નિયમ બદલવો જોઈએ અને કોઈપણ એક શ્રેષ્ઠ બોલરને મેચમાં ૫ ઓવર નાખવાની છૂટ મળવી જોઈએ.
સચિને લોજિક આપતા સમજાવ્યું:
“વિચારો કે જો કોઈ ટીમનો ટોચનો બેટ્સમેન ફોર્મમાં હોય, તો તે આખેઆખી ૨૦ ઓવર સુધી ક્રીઝ પર રહીને બેટિંગ કરી શકે છે. તો પછી ટીમના સૌથી શ્રેષ્ઠ બોલરને ૫મી ઓવર નાખવાની મંજૂરી કેમ ન હોવી જોઈએ? પ્રશંસકો તરીકે, શું આપણે જસપ્રિત બુમરાહ, રાશિદ ખાન કે મોહમ્મદ શમી જેવા ક્લાસ બોલરોને મેદાન પર વધુ એક ઓવર ફેંકતા જોવા નથી માંગતા?”
જો કોઈ એક મુખ્ય બોલરને ૫ ઓવર મળશે, તો કેપ્ટન ડેથ ઓવર્સમાં (છેલ્લી ઓવરોમાં) અથવા પાવરપ્લેમાં પોતાના સૌથી ઘાતક હથિયારનો વધુ સારો ઉપયોગ કરી શકશે. આનાથી બેટ્સમેનોમાં પણ થોડો ડર રહેશે કે હજુ મુખ્ય બોલરની ઓવર બાકી છે, જેથી તેઓ આડેધડ શોટ્સ મારતા અટકશે.
