ગણેશજીની આ ચમત્કારી વ્રત કથા સાંભળવાથી પૂરી થશે દરેક મનોકામના, જાણો શું છે મહિમા
હિન્દુ ધર્મમાં ભગવાન ગણેશને ‘પ્રથમ પૂજ્ય’ માનવામાં આવે છે. કોઈપણ શુભ કાર્યની શરૂઆત હોય કે જીવનમાં આવેલું કોઈ મોટું સંકટ, સૌથી પહેલા બપ્પાને જ યાદ કરવામાં આવે છે. આમ તો દરેક મહિનાની ચોથ તિથિ ભગવાન ગણેશને સમર્પિત છે, જેને સંકષ્ટી ચતુર્થી કહેવામાં આવે છે, પરંતુ વૈશાખ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષમાં આવતી ચતુર્થીનું પોતાનું એક વિશેષ મહત્વ છે. તેને ‘વિકટ સંકષ્ટી ચતુર્થી’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
‘વિકટ’ શબ્દનો અર્થ થાય છે— કઠિન અથવા ભારે. માન્યતા છે કે આ દિવસે વ્રત રાખવાથી અને કથા સાંભળવાથી મોટામાં મોટા ‘વિકટ’ સંકટો પણ પળવારમાં દૂર થઈ જાય છે. જો તમે પણ તમારા જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિની કામના રાખતા હોવ, તો આ પવિત્ર દિવસે ભગવાન ગણેશની પૂજાની સાથે આ પ્રાચીન વ્રત કથાનો પાઠ જરૂર કરો.
વિકટ સંકષ્ટી ચતુર્થીનું મહત્વ
શાસ્ત્રો અનુસાર, સંકષ્ટી ચતુર્થીનો અર્થ જ છે ‘સંકટોને હરનારી ચતુર્થી’. વૈશાખ મહિનાની આ ચતુર્થી પર વ્રત રાખનાર ભક્તને માનસિક શાંતિ અને કાર્યસિદ્ધિના આશીર્વાદ મળે છે. આ દિવસે સૂર્યોદયથી લઈને ચંદ્રૌદય (ચંદ્ર નીકળે ત્યાં સુધી) ઉપવાસ રાખવામાં આવે છે. સાંજે ગણેશજીની વિધિ-વિધાનથી પૂજા કરવામાં આવે છે અને અંતમાં ચંદ્રને અર્ધ્ય આપીને વ્રત ખોલવામાં આવે છે. પરંતુ, વ્રત કથા વિના આ પૂજા અધૂરી માનવામાં આવે છે.
વિકટ સંકષ્ટી વ્રતની પૌરાણિક કથા
પ્રાચીન કાળની વાત છે, એક નગરમાં ધર્મકેતુ નામનો એક વિદ્વાન બ્રાહ્મણ રહેતો હતો. તેને બે પત્નીઓ હતી— એકનું નામ સુશીલા હતું અને બીજીનું નામ ચંચલા. બંનેના સ્વભાવમાં આકાશ-પાતાળનો તફાવત હતો.
સુશીલા અને ચંચલાનો સ્વભાવ: સુશીલા પોતાના નામ પ્રમાણે જ અત્યંત સરળ, શાંત અને ધાર્મિક પ્રવૃત્તિની મહિલા હતી. તેનો મોટાભાગનો સમય ભગવાનની ભક્તિ, વ્રત અને ઉપવાસમાં વીતતો હતો. તે કઠિનમાં કઠિન નિયમોનું પાલન કરતી હતી. બીજી બાજુ, ચંચલાનો સ્વભાવ બિલકુલ વિપરીત હતો. તેને ધર્મ-કર્મમાં કોઈ રુચિ નહોતી. તે આખો દિવસ સજવા-ધજવામાં અને સાંસારિક સુખોમાં ડૂબેલી રહેતી હતી. ચંચલા વારંવાર સુશીલાના ઉપવાસની મજાક ઉડાવતી હતી.
પુત્ર અને પુત્રીની પ્રાપ્તિ: સમય વીત્યો અને સુશીલાને એક કન્યા રત્નની પ્રાપ્તિ થઈ, જ્યારે ચંચલાને એક પુત્ર મળ્યો. પુત્ર પામીને ચંચલાનો અહંકાર વધી ગયો. તે સુશીલાને મહેણાં મારતા કહેતી, “જો સુશીલા, તેં આટલા વ્રત કર્યા, ભૂખી રહી, તો પણ તને માત્ર એક છોકરી મળી. મેં કોઈ પૂજા-પાઠ નથી કર્યા, તો પણ મને પુત્ર મળ્યો. તારી ભક્તિનો શું ફાયદો?”
સુશીલાની અતૂટ શ્રદ્ધા: ચંચલાની કડવી વાતોએ સુશીલાને અંદરથી દુઃખી કરી દીધી, પરંતુ તેણે પોતાની ધીરજ ગુમાવી નહીં. તેણે પોતાનું બધું દુઃખ ભગવાન ગણેશના ચરણોમાં અર્પણ કરી દીધું અને પૂરી શ્રદ્ધા સાથે વિકટ સંકષ્ટી ચતુર્થીનું વ્રત કર્યું. તેની સાચી લગન અને ભક્તિ જોઈ વિઘ્નહર્તા પ્રસન્ન થયા અને તેને સ્વપ્નમાં દર્શન આપીને એક અત્યંત તેજસ્વી અને ભાગ્યશાળી પુત્રનું વરદાન આપ્યું.
ચંચલાનું ષડયંત્ર અને ગણેશજીનો ચમત્કાર: થોડા વર્ષો પછી ધર્મકેતુનું મૃત્યુ થયું અને બંને પત્નીઓ અલગ-અલગ રહેવા લાગી. સુશીલાનો પુત્ર મોટો થઈને ખૂબ જ વિદ્વાન અને સંસ્કારી બન્યો. તેની યોગ્યતાને કારણે સુશીલાના ઘરમાં ધન-ધાન્ય અને માન-સન્માનનો વરસાદ થવા લાગ્યો. આનાથી તદ્દન ઉલટું, ચંચલાનો પુત્ર આળસુ, કુસંગતિમાં રહેનારો અને ગુણહીન નીકળ્યો.
સુશીલાની ખુશહાલી જોઈને ચંચલાના મનમાં ઈર્ષ્યાની અગ્નિ સળગવા લાગી. એક દિવસ જ્યારે સુશીલાનો પુત્ર નજીકના એક કૂવા પર ગયો હતો, ત્યારે ચંચલાએ મોકો જોઈને તેને કૂવામાં ધકેલી દીધો. ચંચલાને લાગ્યું કે હવે સુશીલાનો સહારો ખતમ થઈ ગયો.
પરંતુ, જેની રક્ષા સ્વયં બપ્પા કરી રહ્યા હોય, તેનું કોઈ શું બગાડી શકે? ભગવાન ગણેશે અદ્રશ્ય રૂપે તે બાળકને પોતાના ખોળામાં સંભાળી લીધો અને તેને એક ઉઝરડો પણ આવવા દીધો નહીં. બાળક કૂવામાંથી સુરક્ષિત બહાર આવી ગયો.
ચંચલાનો પશ્ચાતાપ: જ્યારે ચંચલાએ જોયું કે મોતના મુખમાંથી તેનો ભત્રીજો સહી-સલામત પાછો આવી ગયો છે અને સ્વયં ભગવાન તેની રક્ષા કરી રહ્યા છે, ત્યારે તેનો અહંકાર ચૂર-ચૂર થઈ ગયો. તેને પોતાની ભૂલનો અહેસાસ થયો અને તે સુશીલાના ચરણોમાં પડીને રડવા લાગી. સુશીલાએ તેને માફ કરી દીધી અને તેને સંકષ્ટી ચતુર્થી વ્રતનો મહિમા જણાવ્યો. બાદમાં ચંચલાએ પણ પૂરા નિયમથી આ વ્રત કરવાનું શરૂ કર્યું, જેનાથી તેનું જીવન સુધરી ગયું અને તેના પુત્રને પણ સદ્બુદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ.
વ્રત દરમિયાન ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો
જો તમે વિકટ સંકષ્ટી ચતુર્થીનું પૂર્ણ ફળ મેળવવા માંગતા હોવ, તો આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો:
-
શુદ્ધતા: સવારે સ્નાન કર્યા પછી સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરો અને મંદિરની સફાઈ કરો.
-
દુર્વા અને મોદક: ભગવાન ગણેશને 21 દુર્વા (ધરો)ની ગાંઠ અને તેમના પ્રિય મોદક કે લાડુનો ભોગ જરૂર લગાવો.
-
ચંદ્ર દર્શન: આ વ્રતમાં ચંદ્રમાના દર્શન અને અર્ધ્યનું વિશેષ મહત્વ છે. ચાંદીના પાત્રમાં દૂધ, ગંગાજળ અને પુષ્પ નાખીને ચંદ્રને અર્ધ્ય આપો.
-
દાન: વ્રત ખોલતા પહેલા સામર્થ્ય અનુસાર બ્રાહ્મણો કે જરૂરિયાતમંદોને દાન-પુણ્ય કરો.
શ્રદ્ધાનું ફળ
વિકટ સંકષ્ટી ચતુર્થીની આ કથા આપણને શીખવે છે કે સાચી ભક્તિ ક્યારેય વ્યર્થ જતી નથી. પરિસ્થિતિઓ ભલે ગમે તેટલી ‘વિકટ’ કેમ ન હોય, જો આપણો વિશ્વાસ ભગવાન ગણેશ પર અટલ છે, તો તેઓ દરેક બાધાને પાર ઉતારે છે.
આ ચતુર્થી પર તમે પણ બપ્પા પાસે તમારા પરિવારની સુખ-સમૃદ્ધિની પ્રાર્થના કરો અને પૂરી શ્રદ્ધા સાથે આ વ્રતનું પાલન કરો.
