આજે છે સર્વપિતૃ અમાસ 2026! પિતૃઓની કૃપા મેળવવા જરૂર વાંચો આ પૌરાણિક કથા
હિન્દુ પંચાંગ અનુસાર, પિતૃ પક્ષનું સમાપન સર્વપિતૃ અમાસ (આસો વદ અમાસ) સાથે થાય છે. આ વર્ષે સર્વપિતૃ અમાસ શનિવાર, 10 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ ઉજવવામાં આવી રહી છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ તિથિ તે તમામ ભૂલાયેલા અને અજ્ઞાત પૂર્વજો માટે અત્યંત ખાસ માનવામાં આવે છે જેમની મૃત્યુ તારીખ પરિવારના સભ્યોને ખબર હોતી નથી અથવા કોઈ કારણસર તેઓ પિતૃ પક્ષ દરમિયાન તેમનું શ્રાદ્ધ કરી શકતા નથી. આ દિવસે વિધિપૂર્વક પિંડદાન, તર્પણ અને દાન-પુણ્ય કરવાથી પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે અને સમગ્ર પરિવારને આશીર્વાદ પ્રદાન કરે છે.
આ પાવન અવસરે સર્વપિતૃ અમાસની પૌરાણિક કથાનું વાંચન કરવું અત્યંત શુભ અને ફળદાયી માનવામાં આવે છે. આવો જાણીએ આ વ્રત કથા અને તેના ધાર્મિક મહત્ત્વ વિશે.
સર્વપિતૃ અમાસનો શુભ મુહૂર્ત (10 ઓક્ટોબર 2026)
શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કર્મ માટે પંચાંગમાં કેટલાક વિશેષ મુહૂર્તોને ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવ્યા છે:
કુતુપ મુહૂર્ત: સવારે 11:45 થી બપોરે 12:31 સુધી
રોહિણ મુહૂર્ત: બપોરે 12:31 થી બપોરે 1:18 સુધી
અપરાહ્ન કાળ: બપોરે 1:18 થી બપોરે 3:37 સુધી
સર્વપિતૃ અમાસની પૌરાણિક કથા
પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, પ્રાચીન સમયમાં ‘અગ્નિષ્વાત્ત’ અને ‘બર્હિષ્પાદ’ નામે ઓળખાતા પિતૃઓના સમૂહો અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા. તેમને ‘અક્ષોદા’ નામની એક માનસપુત્રી હતી. પોતાના પિતૃઓને પ્રસન્ન કરવા અને તેમના આશીર્વાદ મેળવવા માટે, અક્ષોદાએ આશ્વિન મહિનાની અમાવસ્યાના દિવસે અત્યંત કઠોર તપસ્યા કરી હતી.
અક્ષોદાની તપસ્યા અને પિતૃઓનો ક્રોધ
કહેવાય છે કે અક્ષોદાએ સતત એક હજાર વર્ષ સુધી સખત સાધના કરી. તેમની સાધનાથી પ્રસન્ન થઈને તમામ પિતૃ ગણ પ્રગટ થયા અને તેમને વરદાન માંગવાનું કહ્યું. તે જ સમયે ત્યાં પિતૃ અમાવસુ પણ હાજર હતા, જે તેમના તેજ, સંયમ અને બ્રહ્મચર્ય માટે જાણીતા હતા. અક્ષોદાનું ધ્યાન પિતૃ અમાવસુ તરફ આકર્ષિત થઈ ગયું અને તેમણે વરદાનમાં તેમનો જ સાથ માંગી લીધો. અક્ષોદાની આવી ઇચ્છા સાંભળીને તમામ પિતૃ ગણ નારાજ થઈ ગયા. તેમને લાગ્યું કે અક્ષોદા તપસ્યાના મૂળ ઉદ્દેશ્યથી ભટકી ગઈ છે.
અક્ષોદાને મળેલું શ્રાપ અને તેનું નિવારણ
પિતૃઓએ ક્રોધિત થઈને અક્ષોદાને શ્રાપ આપ્યો કે તે પિતૃ લોકથી ભ્રષ્ટ થઈને પૃથ્વી લોક પર જન્મ લેશે. પોતાની આ ભૂલનો અહેસાસ થવાથી અક્ષોદાને ખૂબ પસ્તાવો થયો અને તેમણે ક્ષમા માંગી. અક્ષોદાની પ્રાર્થનાથી પીગળીને પિતૃઓએ પોતાના શ્રાપમાં થોડો બદલાવ કર્યો અને કહ્યું કે તે પૃથ્વી પર મત્સ્ય કન્યાના રૂપમાં જન્મ લેશે. આગળ ચાલીને મહર્ષિ પરાશર તેમના પતિ બનશે અને તેમના ગર્ભથી મહાન ભગવાન વેદ વ્યાસનો જન્મ થશે. આ પછી તે પોતાના શ્રાપથી મુક્ત થઈને ફરીથી પિતૃ લોક પાછી ફરી શકશે.
પિતૃ અમાવસુના નામ પર પડી ‘અમાસ’
કથા અનુસાર, પિતૃ અમાવસુએ અક્ષોદાના આકર્ષણ છતાં પોતાના મન પર પૂરેપૂરો સંયમ રાખ્યો હતો. તેમના આ અદ્ભુત ધૈર્ય અને બ્રહ્મચર્યથી પ્રસન્ન થઈને પિતૃઓએ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા. ત્યારથી આસો મહિનાની આ અમાસ તિથિને પિતૃ અમાવસુના નામ પર સર્વપિતૃ અમાસ તરીકે જોડવામાં આવવા લાગી.
સર્વપિતૃ અમાસનું ધાર્મિક મહત્ત્વ
ધાર્મિક વિશ્વાસ છે કે જો કોઈ વ્યક્તિને પોતાના પૂર્વજોની પુણ્યતિથિ યાદ ન હોય, તો તે આ એક જ દિવસે તમામ જ્ઞાત-અજ્ઞાત પિતૃઓના નિમિત્ત શ્રદ્ધા, તર્પણ અને પિંડદાન કરી શકે છે. આ દિવસે સાચા મનથી પૂજા-પાઠ કરવાથી, જરૂરિયાતમંદોને ભોજન કરાવવાથી અને દાન-પુણ્ય કરવાથી ઘરમાં સુખ-શાંતિ જળવાઈ રહે છે અને જીવનની તમામ મુશ્કેલીઓમાંથી રાહત મળે છે.
