અમેરિકી દબાણ વચ્ચે પ્રિટોરિયાનો બેઇજિંગ તરફ ઝુકાવ: ચીન–દક્ષિણ આફ્રિકા વચ્ચે નવો આર્થિક રોડમેપ તૈયાર
વૈશ્વિક વેપારમાં બદલાતા ધરીબિંદુઓ વચ્ચે દક્ષિણ આફ્રિકા અને ચીને એક નવા આર્થિક સહયોગ માળખા પર સંમતિ વ્યક્ત કરી છે. આનાથી બંને દેશો વચ્ચે વેપાર, રોકાણ અને ઔદ્યોગિક ભાગીદારીને નવી દિશા મળવાની અપેક્ષા છે. આ સમજૂતી એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે વોશિંગ્ટન અને પ્રિટોરિયા (દક્ષિણ આફ્રિકા) ના સંબંધોમાં સતત કડવાશ જોવા મળી રહી છે.
આ નવા કરારને ચીન–આફ્રિકા આર્થિક સહયોગ માળખું (CAEPA) નામ આપવામાં આવ્યું છે, જેને બેઇજિંગમાં ઔપચારિક રીતે અંતિમ સ્વરૂપ અપાયું હતું. દક્ષિણ આફ્રિકા તરફથી વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પાર્ક્સ તાઉ, જ્યારે ચીન તરફથી વાણિજ્ય મંત્રી વાંગ વેન્ટાઓએ દસ્તાવેજ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.
ચીની બજાર સુધી સરળ પહોંચ
કરાર હેઠળ દક્ષિણ આફ્રિકાને ચીની બજારમાં પોતાના ઉત્પાદનોની પહોંચ સરળ બનવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને કૃષિ અને ખાદ્ય પ્રોસેસિંગ સાથે જોડાયેલા ઉત્પાદનોને ડ્યુટી (ટેક્સ) માં મોટી રાહત મળવાની આશા છે. બદલામાં, ચીનને દક્ષિણ આફ્રિકાના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ઉત્પાદન અને ગ્રીન એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ માટે વધુ અનુકૂળ વાતાવરણ મળશે.
સરકારી નિવેદન મુજબ, ખનિજ સંસાધન, ઓટોમોબાઈલ, ડિજિટલ ટેકનોલોજી, નવીનીકરણીય ઉર્જા અને સ્ટીલ જેવા ક્ષેત્રો આ ભાગીદારીના મુખ્ય સ્તંભો રહેશે.
‘અર્લી હાર્વેસ્ટ’ પર ભાર
બંને દેશોએ 2026 ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા સુધીમાં ‘અર્લી હાર્વેસ્ટ’ (Early Harvest) સમજૂતી લાગુ કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે, જેથી લાંબી પ્રક્રિયાઓ પહેલા જ વેપારને વ્યાવહારિક લાભ મળી શકે. અધિકારીઓનું માનવું છે કે આનાથી નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને પણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર સાથે જોડાવાની તક મળશે.
અમેરિકા સાથે બગડતા સંબંધો
આ ઘટનાક્રમ એવા સમયે થયો છે જ્યારે અમેરિકાએ દક્ષિણ આફ્રિકાના અનેક નિકાસ ઉત્પાદનો પર ભારે આયાત શુલ્ક લાદી દીધો છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે પ્રિટોરિયા પર પોતાની વિદેશ નીતિ દ્વારા અમેરિકી હિતોને નુકસાન પહોંચાડવાનો આરોપ લગાવ્યો છે, જેના કારણે કેટલીક કેટેગરીમાં ટેરિફ દર 30 ટકા સુધી પહોંચી ગયા છે. આ ઉપરાંત, દક્ષિણ આફ્રિકાની G20 સાથેની ભાગીદારી અંગે પણ અમેરિકાએ કડક વલણ અપનાવ્યું છે.
ચીની કંપનીઓની મજબૂત હાજરી
દક્ષિણ આફ્રિકામાં ચીની કંપનીઓની હાજરી છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઝડપથી વધી છે. ખાસ કરીને ઓટોમોબાઈલ સેક્ટરમાં ચીની બ્રાન્ડ્સે નોંધપાત્ર પકડ બનાવી છે, જ્યાં તેમનો બજાર હિસ્સો હવે બે અંકોમાં (10% થી વધુ) પહોંચી ગયો છે.
જોકે દક્ષિણ આફ્રિકા હજુ પણ અમેરિકા સાથેના વેપાર વિવાદો ઉકેલવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, પરંતુ વિશ્લેષકો માને છે કે ચીન સાથેની આ નવી ભાગીદારી સંકેત આપે છે કે પ્રિટોરિયા હવે તેના આર્થિક ભવિષ્ય માટે વિકલ્પોને વધુ વ્યાપક બનાવી રહ્યું છે.
