બદલાશે દુનિયાનું હવામાન ચક્ર! અમેરિકા સિવાય આખી પૃથ્વી પર વધશે તાપમાન
દુનિયાભરના હવામાન વૈજ્ઞાનિકો આજકાલ એક ખૂબ જ મોટી અને ડરામણી ચેતવણી આપી રહ્યા છે, જેને ‘સુપર-ડુપર અલ નીનો’ (Super-Duper El Nino) નામ આપવામાં આવ્યું છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘ (UN) અને વિશ્વ હવામાન સંસ્થા (WMO)એ તેને વર્ષ 1950 પછી અત્યાર સુધીનો સૌથી શક્તિશાળી અને ખતરનાક હવામાન ઘટનાક્રમ ગણાવ્યો છે. પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર છે કે વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે હવામાનનું આ સ્વરૂપ એવું છે, જેને માનવ ઇતિહાસમાં ક્યારેય આ સ્તરે જોવામાં આવ્યું નથી.
શું છે ‘સુપર-ડુપર અલ નીનો’ અને વૈજ્ઞાનિકો કેમ ચિંતિત છે?
અલ નીનો મૂળ રૂપથી પ્રશાંત મહાસાગરમાં સમુદ્રના પાણીના ગરમ થવાની એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે, પરંતુ આ વખતે તેનું પ્રમાણ અને તીવ્રતા અત્યંત અસાધારણ છે. હવામાન નિષ્ણાતોના મતે, પ્રશાંત મહાસાગરની અંદર છેલ્લા કેટલાક સમયમાં ભારે માત્રામાં ગરમી (Heat) જમા થઈ ગઈ હતી. હવે આ વિશાળ ઉર્જા અને ગરમી બહાર નીકળી રહી છે, જેના પ્રભાવથી આગામી મહિનાઓમાં આપણી પૃથ્વીનો મોટો હિસ્સો અસાધારણ રીતે ગરમ રહેવાનો છે.
પ્રખ્યાત હવામાનશાસ્ત્રીએ તાજેતરમાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ (અગાઉનું ટ્વિટર) પર વૈશ્વિક આબોહવાનો નકશો શેર કર્યો, જેનાથી વિશ્વભરના વૈજ્ઞાનિકોમાં ચિંતા ફેલાઈ ગઈ. આ નકશામાં પૃથ્વીનો અડધાથી વધુ ભાગ ઘાટા લાલ રંગમાં દર્શાવવામાં આવ્યો છે, જે ભારે ગરમી અને તાપમાનમાં તીવ્ર વધારો સૂચવે છે.
રિયાન માઉએ ચેતવણી આપતા લખ્યું, ‘આ અલ નીનો આગામી શિયાળાની સિઝનમાં પણ પોતાની પૂરી તાકાત સાથે સક્રિય રહેશે. અમેરિકાના કેટલાક હિસ્સાઓને બાદ કરતા, લગભગ આખી દુનિયામાં પૃથ્વીનું તાપમાન સામાન્ય કરતા ઘણું ઉપર જવાનું છે.’
પૃથ્વી પર તેની શું થઈ શકે છે ખતરનાક અસરો?
વૈજ્ઞાનિકો અને હવામાન નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સુપર-ડુપર અલ નીનોનું આ સ્વરૂપ માત્ર ગરમી વધારવા સુધી સીમિત નહીં રહે, પરંતુ તે આખી દુનિયાના હવામાન ચક્ર (Weather Cycle)ને સંપૂર્ણપણે બગાડીને મૂકી દેશે. તેના સંભવિત પ્રભાવોમાં નીચેના જોખમો સામેલ છે:
ભીષણ દુષ્કાળ અને જળ સંકટ: દુનિયાના ઘણા હિસ્સાઓમાં મોસમી વરસાદ નબળો પડી શકે છે, જેનાથી પાકને નુકસાન અને ગંભીર દુષ્કાળ પડવાની આશંકા છે.
અસાધારણ અને ભારે વરસાદ: તેનાથી વિપરીત, કેટલાક વિસ્તારોમાં ચક્રવાત, ભયંકર વાવાઝોડા અને વાદળ ફાટવાની ઘટનાઓ અચાનક વધી શકે છે.
કૃષિ અને અર્થવ્યવસ્થા પર અસર: વધુ પડતી ગરમી અને બદલાતા હવામાનને કારણે ખેતીવાડી ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થઈ શકે છે, જેનાથી વૈશ્વિક સ્તરે ખાવા-પીવાની ચીજોના ભાવ વધવાનું જોખમ પેદા થઈ શકે છે.
WMO ની ચેતવણી: માનવતા માટે મોટો પડકાર
સંયુક્ત રાષ્ટ્રની એજન્સી WMOએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આબોહવા પરિવર્તન અને આ અતિ-શક્તિશાળી અલ નીનોનું મિલન આગામી સમયમાં દુનિયા માટે એક મોટી પરીક્ષા સાબિત થવાનું છે. વૈજ્ઞાનિકો સતત સેટેલાઇટ ડેટાના માધ્યમથી આના પર નજર જાળવી રાખી રહ્યા છે જેથી તેના પ્રભાવોથી થતા નુકસાનને ઘટાડવા માટે સમયસર પગલાં લઈ શકાય. કુલ મળીને, આ ચેતવણી સંકેત આપે છે કે આગામી મહિનાઓ પર્યાવરણ અને હવામાનની દ્રષ્ટિએ અત્યંત કઠિન અને પડકારજનક હોઈ શકે છે.
