મૃત્યુદંડ માટે ઝેરી ઇન્જેક્શનની માંગ પર સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો ફેંસલો, ફાંસી જ રહેશે કાયદેસર રીત
ભારતમાં અપરાધીઓને આપવામાં આવતી મૃત્યુદંડની પદ્ધતિને લઈને ફરી એકવાર લાંબી ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત એટલે કે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક મહત્વપૂર્ણ અરજી દાખલ કરીને એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે મૃત્યુદંડ પામેલા દોષિતોને ફાંસી પર લટકાવવાને બદલે કોઈ ઓછી પીડાડાયક પદ્ધતિ અપનાવવી જોઈએ. અરજીમાં ફાંસીના બદલે ઘાતક (લેથલ) ઇન્જેક્શન કે અન્ય વિકલ્પોને સામેલ કરવાની અપીલ કરવામાં આવી હતી. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ અરજી પર પોતાનું કડક વલણ સ્પષ્ટ કરતા એક મોટો નિર્ણય સંભળાવ્યો છે. આ સમગ્ર મામલામાં સુપ્રીમ કોર્ટ તરફથી શું કહેવામાં આવ્યું છે અને કોર્ટનો શું નિર્ણય આવ્યો છે તે વિગતવાર જાણીએ.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં કોણે દાખલ કરી હતી અરજી?
આ આખી કાનૂની લડાઈ સુપ્રીમ કોર્ટના જાણીતા વકીલ રિષિ મલ્હોત્રા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી એક જનહિત અરજીથી શરૂ થઈ હતી. આ અરજીમાં સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ મુખ્યત્વે એ અપીલ કરવામાં આવી હતી કે દેશમાં મૃત્યુદંડ લાગુ કરવાની જે પરંપરાગત પદ્ધતિ એટલે કે ફાંસી આપવાની રીત ચાલી આવી રહી છે, તે અત્યંત પીડાડાયક, ક્રૂર અને અમાનવીય છે. અરજદારનો તર્ક હતો કે આજના આધુનિક સમયમાં જ્યારે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી ઘણી આગળ વધી ચૂકી છે, ત્યારે મૃત્યુદંડ આપવાની પદ્ધતિઓને પણ ઓછી પીડાડાયક બનાવવી જોઈએ.
અરજીમાં ફાંસીના વિકલ્પ તરીકે અન્ય ઘણી પદ્ધતિઓ સૂચવવામાં આવી હતી, જેમાં મુખ્યત્વે સામેલ હતું:
લેથલ ઇન્જેક્શન (Lethal Injection): એટલે કે દોષિતને કોઈ એવું ઝેરી ઇન્જેક્શન આપવું જેથી તે શાંતિથી અને કોઈ પણ તલસાટ વગર સૂઈ જાય.
ફાયરિંગ સ્ક્વોડ (ગોળી મારવી): દુનિયાના ઘણા દેશોમાં આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે.
વીજળીનો ઝટકો (Electrocution) અથવા ગેસ ચેમ્બર (Gas Chamber) જેવા અન્ય વિકલ્પો.
અરજીમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને ફાંસી આપવામાં આવે છે, ત્યારે તેના મૃત્યુની સત્તાવાર પુષ્ટિ થવામાં ઘણો લાંબો સમય લાગી શકે છે, જેનાથી તેની શારીરિક પીડા વધુ વધી જાય છે. તેની સામે લેથલ ઇન્જેક્શન કે ગોળી મારવા જેવી પદ્ધતિઓમાં આ પ્રક્રિયા ખૂબ જ ઓછા સમયમાં પૂરી થઈ જાય છે.
બંધારણની કલમ ૨૧ નો હવાલો આપવામાં આવ્યો હતો
બંધારણની કલમ ૨૧ નો હવાલો આપવામાં આવ્યો હતોઅરજદાર વકીલ રિષિ મલ્હોત્રાએ પોતાની દલીલોના સમર્થનમાં ભારતીય બંધારણના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ એટલે કે કલમ ૨૧ (Article 21)નો હવાલો આપ્યો હતો. બંધારણની આ કલમ હેઠળ દેશના દરેક નાગરિકને ‘જીવનનો અધિકાર’ (Right to Life) અને ‘વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર’ પ્રદાન કરવામાં આવ્યો છે.
અરજીમાં એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે ભલે કાયદા હેઠળ કોઈ ગંભીર અપરાધીને અદાલત દ્વારા મૃત્યુદંડની સજા સંભળાવવામાં આવી હોય, પરંતુ તેનો અર્થ એ ક્યારેય નથી હોતો કે તેણે મૃત્યુ પામતી વખતે અતિશય અને અમાનવીય શારીરિક પીડામાંથી પસાર થવું પડે. અરજીમાં માંગ કરવામાં આવી હતી કે વર્તમાન સમયમાં અસ્તિત્વમાં રહેલી ફાંસી આપવાની કાનૂની જોગવાઈને ગેરબંધારણીય જાહેર કરવી જોઈએ કારણ કે તે માનવીય ગરિમાની વિરુદ્ધ છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે શું નિર્ણય સંભળાવ્યો?
સુપ્રીમ કોર્ટમાં આ મામલાની સુનાવણી જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની પીઠ સમક્ષ થઈ હતી. અદાલતે મામલાની પહેલી જ સુનાવણીમાં આ અરજી ફગાવી દીધી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે ખૂબ જ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે દેશમાં હાલ ફાંસી આપવી જ મૃત્યુદંડ લાગુ કરવાનો એકમાત્ર કાનૂની રસ્તો બની રહેશે.
અદાલતે આ મામલા સાથે જોડાયેલા જૂના નિર્ણયોને કોઈ મોટી બેન્ચ પાસે મોકલવાની માંગને સ્પષ્ટપણે ફગાવી દીધી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટની પીઠે બે ટેાક કહ્યું કે વર્તમાન પરિસ્થિતિઓમાં જૂના અને સ્થાપિત ન્યાયિક નિર્ણયો પર પુનઃવિચાર કરવાનો કોઈ નક્કર કે મજબૂત આધાર નજરે પડતો નથી. એટલા માટે, કાયદામાં કોઈપણ પ્રકારના ફેરફારની માંગને હાલ સ્વીકારી શકાતી નથી.
શું સરકાર આના પર કોઈ મોટો નિર્ણય લેશે?
ભલે સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાની તરફથી ફાંસીની સજાની જોગવાઈમાં ફેરફાર કરવાનો સાફ ઇનકાર કરી દીધો હોય, પરંતુ અદાલતે આ મામલામાં કેન્દ્ર સરકાર માટે એક બારણું ખુલ્લું જરૂર રાખ્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટની પીઠે પોતાના આદેશમાં એ ટિપ્પણી કરી કે જો સરકાર ઈચ્છે, તો આ વિષય પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી શકે છે.
કોર્ટે કહ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર જો યોગ્ય સમજે, તો તે આ મામલા સાથે જોડાયેલા મેડિકલ અને કાનૂની એક્સપર્ટ્સ (વિશેષજ્ઞો) ની એક ઉચ્ચ સ્તરીય કમિટીની રચના કરી શકે છે. આ કમિટી દેશમાં મૃત્યુદંડ લાગુ કરવાના વૈકલ્પિક રસ્તાઓ (જેવા કે લેથલ ઇન્જેક્શન વગેરે) ની ઊંડાણપૂર્વક સમીક્ષા કરી શકે છે અને પોતાનો અહેવાલ સરકારને સોંપી શકે છે. જોકે, જ્યાં સુધી સરકાર કે સંસદ તરફથી આ સંબંધમાં કોઈ નવો કાયદો કે સત્તાવાર ફેરફાર લાવવામાં ન આવે, ત્યાં સુધી દેશમાં દોષિતોને મૃત્યુદંડ આપવા માટે માત્ર ફાંસીની પ્રક્રિયા જ કાયદેસર અને અંતિમ રસ્તો રહેશે.
