અવમાનના કેસમાં સોલિસિટર જનરલની દલીલ: “અમે માફી માંગી છે પણ પગલાંનો બચાવ પણ કર્યો છે”
દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે (સુપ્રીમ કોર્ટ) ગુરુવારે કેન્દ્ર સરકારને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, દિલ્હીમાં ૧૦ ઓક્ટોબરના રોજ આયોજિત વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન મેટ્રો અને ટ્રેન સેવાઓ અંગે આપવામાં આવેલા આદેશોના કથિત અનાદર (કન્ટેમ્પ્ટ ઓફ કોર્ટ)ના કેસમાં સરકારી સત્તાવાળાઓ દ્વારા ‘બિનશરતી માફી’ (Unconditional Apology) માંગવામાં આવી હોવાના મીડિયા અહેવાલોની કોર્ટ નોંધ લેતી નથી.
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યા કાંત અને ન્યાયમૂર્તિ જોયમાલ્યા બાગચીની ખંડપીઠે આ મહત્ત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી ત્યારે કરી, જ્યારે સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ અદાલત સમક્ષ સ્પષ્ટતા કરવાની માંગ કરી હતી. તુષાર મહેતાએ જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકાર, દિલ્હી પોલીસ અને દિલ્હી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (DMRC) જેવી સંસ્થાઓએ અવમાનના નોટિસના જવાબમાં દાખલ કરેલી એફિડેવિટમાં પોતાના પગલાંઓનો બચાવ જ કર્યો છે.
સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ માફીના મુદ્દા પર શું સ્પષ્ટતા કરી?
સુનાવણી દરમિયાન દેશના ટોચના લો ઓફિસર સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ બેંચ સમક્ષ રજૂઆત કરતા કહ્યું કે, મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયામાં એવી રીતે સમાચાર ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે કે જાણે સરકારે પોતાની ભૂલ સ્વીકારી લીધી છે અને માફી માગી લીધી છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે અદાલતી દસ્તાવેજો લખવાની ચોક્કસ પદ્ધતિ અને કાનૂની મર્યાદાઓ હોય છે, જેનો સામાન્ય લોકો કે મીડિયા સમજી શકતા નથી.
તુષાર મહેતાએ જણાવ્યું હતું કે, “હું આ કેસના ગુણદોષ (મેરિટ્સ) પર વાત નથી કરી રહ્યો, પરંતુ એક કાનૂની પ્રક્રિયા સ્પષ્ટ કરવા માગું છું. જ્યારે પણ અદાલત કન્ટેમ્પ્ટ નોટિસ ઇશ્યૂ કરે છે, ત્યારે કાયદાકીય નિયમ મુજબ સોગંદનામાના પ્રથમ પેરેગ્રાફમાં સન્માનપૂર્વક બિનશરતી માફી માંગવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ જ સત્તાવાળાઓ રજૂઆત કરે છે કે તેમણે કોર્ટના આદેશનો કોઈ અનાદર કર્યો નથી. ગૃહ સચિવ, દિલ્હી પોલીસ અને DMRC દ્વારા દાખલ કરાયેલા સોગંદનામા આ જ કાનૂની પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે લખાયા છે.”
તેમણે ઉમેર્યું કે, “અદાલતના સ્થાપિત કાયદાનું પાલન કરીને જ પ્રથમ ફકરામાં માફીનો ઉલ્લેખ કરાયો છે. પરંતુ બહાર મીડિયામાં એવું ચિત્ર ઊભું કરાઈ રહ્યું છે કે સરકારે કંઈ કહેવાનું બાકી નથી રાખ્યું અને સરકારે માફી માંગી લીધી છે. હું કોર્ટ સમક્ષ એ વાત સ્પષ્ટ કરવા માગું છું કે સરકારે પોતાના નિર્ણયોનો યોગ્ય કાનૂની આધાર સાથે બચાવ કર્યો છે.”
મીડિયા કવરેજ કોર્ટની કાર્યવાહી માટે અસંગત: સુપ્રીમ કોર્ટ
સોલિસિટર જનરલની આ રજૂઆત સાંભળ્યા બાદ મુખ્ય ન્યાયાધીશે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે કોર્ટ બહાર શું ચર્ચા થઈ રહી છે તેનાથી અદાલતી કામગીરી પર કોઈ અસર પડતી નથી. CJIએ કહ્યું, “મીડિયા શું રિપોર્ટિંગ કરે છે તે અદાલત માટે સંગત કે મહત્ત્વનું નથી. અમે મીડિયા કે સોશિયલ મીડિયાના અહેવાલોને ધ્યાનમાં રાખીને સુનાવણી કરતા નથી.”
આ દરમિયાન ન્યાયમૂર્તિ જોયમાલ્યા બાગચીમે ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, અદાલત આ માફીને ‘અનક્વોલિફાઇડ’ ગણતી નથી. મહેતાની દલીલો જોતાં એવું લાગે છે કે માફી ચોક્કસ શરતો કે કાનૂની ખુલાસા સાથે જોડાયેલી છે. તેના જવાબમાં તુષાર મહેતાએ ફરી ભારપૂર્વક કહ્યું કે, “માફી સંપૂર્ણપણે બિનશરતી જ છે, પરંતુ તેની સાથે સત્તાવાળાઓએ તે સમયે પરિસ્થિતિને સંભાળવા માટે જે પગલાં લીધા હતા તેના સાચા તથ્યો અને કારણો રજૂ કર્યા છે.”
કેન્દ્ર સરકાર અને સત્તાવાળાઓ સામે કન્ટેમ્પ્ટની કાર્યવાહી કેમ શરૂ થઈ?
આ સમગ્ર વિવાદ ૧૦ ઓક્ટોબરના રોજ ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવેલા વિરોધ પ્રદર્શન સાથે જોડાયેલો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે ૯ ઓક્ટોબરના રોજ પોતાના આદેશમાં નિર્દેશ આપ્યો હતો કે દિલ્હીમાં પ્રદર્શન દરમિયાન મેટ્રો અને ટ્રેન સેવાઓ પર “સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ” ન મૂકવો જોઈએ જેથી સામાન્ય નાગરિકોને તકલીફ ન પડે. પરંતુ કથિત રીતે આ આદેશનો અનાદર કરીને સેવાઓ રોકવામાં આવી હોવાના આક્ષેપ સાથે કન્ટેમ્પ્ટ પિટિશન દાખલ કરવામાં આવી હતી.
અદાલતમાં રજૂ કરાયેલા સોગંદનામામાં કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ ગોવિંદ મોહન અને દિલ્હીના પોલીસ કમિશનર અનુરાગ કુમારે અદાલત પ્રત્યે સન્માન દર્શાવતા બિનશરતી માફી માંગી છે, પરંતુ સાથે સાથે તે દિવસે લેવાયેલા કડક નિર્ણય પાછળનું ચિત્ર પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે.
ગૃહ સચિવ અને દિલ્હી પોલીસનો અદાલતમાં જવાબ
કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ ગોવિંદ મોહને પોતાના એફિડેવિટમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે દિલ્હી પોલીસ તરફથી સુરક્ષાના કારણોસર ૧૦ ઓક્ટોબરના રોજ રાત્રે ૧૦ વાગ્યા સુધી મોબાઇલ ઇન્ટરનેટ સેવાઓ બંધ રાખવા વિનંતી મળી હતી.
ગૃહ સચિવે જણાવ્યું કે, કાયદાની મર્યાદામાં રહીને અને તે સમયની સ્થિતિ તેમજ જાહેર શાંતિ જાળવવાની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને આ વિનંતી યોગ્ય જણાઈ હતી. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે ઇન્ટરનેટનો આ પ્રતિબંધ માત્ર રાયસિના હિલના ૪ કિલોમીટરના વિસ્તાર પૂરતો જ મર્યાદિત હતો અને તે પણ માત્ર સેલ્યુલર ડેટા પર હતો. વાઇ-ફાઇ, બ્રોડબેન્ડ કે અન્ય નેટવર્ક સેવાઓ ચાલુ જ રાખવામાં આવી હતી.
બીજી તરફ, દિલ્હી પોલીસ કમિશનર અનુરાગ કુમારે તેમના સોગંદનામામાં જણાવ્યું હતું કે ૧૦ ઓક્ટોબરના રોજ લેવાયેલા તમામ સુરક્ષા પગલાં ઇન્ટેલિજન્સ ઇનપુટ્સ અને જમીની પરિસ્થિતિના મૂલ્યાંકન પર આધારિત હતા. તેમણે દિલ્હીની સંવેદનશીલતા અને ભૂતકાળમાં ૬, ૭ અને ૮ ઓક્ટોબરના રોજ થયેલી હિંસા, જાહેર મિલકતોને પહોંચેલા નુકસાન અને ઉપદ્રવનો સંદર્ભ આપ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે પોલીસ પ્રક્રિયા અંગે સમાજમાં ખોટો નરેટિવ ફેલાવવામાં આવી રહ્યો છે.
DMRC નો ખુલાસો: મેટ્રો સેવા સંપૂર્ણપણે બંધ નહોતી
દિલ્હી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (DMRC) એ પણ અદાલતમાં પોતાનો પક્ષ રજૂ કરતા સ્પષ્ટતા કરી હતી કે પ્રદર્શનના કારણે મેટ્રો સેવાઓ રદ કે બંધ કરવામાં આવી નહોતી.
DMRC ના જણાવ્યા મુજબ, તેમના સમગ્ર નેટવર્કના ૩૦૩ સ્ટેશનોમાંથી માત્ર ૪૫ સ્ટેશનો (જે કુલ નેટવર્કના આશરે ૧૫ ટકા થાય છે) પર પ્રવેશ અને નિકાસ પર નિયંત્રણો મૂકાયા હતા. બાકીના ૨૫૮ સ્ટેશનો સામાન્ય મુસાફરો માટે સંપૂર્ણપણે કાર્યરત હતા. DMRC એ આંકડા આપતા જણાવ્યું કે ૧૦ ઓક્ટોબરે પણ લગભગ ૩૨ લાખ લોકોએ મેટ્રોમાં મુસાફરી કરી હતી. સામાન્ય શનિવારે આ સંખ્યા ૫૮ લાખ આસપાસ હોય છે, જે દર્શાવે છે કે આ વિરોધ પ્રદર્શનના કારણે જ સામાન્ય મુસાફરોની અવરજવર ઘટી હતી.
