તમારો PAN નંબર હવે બની શકે છે જોખમ? PF અને ITR ડેટા અંગે સુપ્રીમ કોર્ટ એલર્ટ
આજના આધુનિક અને ડિજિટલ જમાનામાં તમારો અંગત ડેટા જ તમારી સૌથી મોટી સંપત્તિ છે. પરંતુ જરા વિચારો કે માત્ર એક PAN નંબર કે UAN (યુનિવર્સલ એકાઉન્ટ નંબર) આપવાથી તમારી આખી નોકરી, પગાર અને કમાણીની તમામ છૂપી વિગતો કોઈ ખાનગી કંપનીના હાથમાં પહોંચી જાય તો? આ કોઈ કાલ્પનિક વાત નથી, પરંતુ આજે દેશમાં આકાર લઈ રહેલી એક અત્યંત કડવી અને ડરામણી વાસ્તવિકતા છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ ગંભીર મુદ્દા પર સીધી દખલ કરી છે. કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન (EPFO) અને ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) જેવા અત્યંત સંવેદનશીલ ડેટા સુધી ખાનગી કંપનીઓની પહોંચ સામે સર્વોચ્ચ અદાલતે ભારે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને કેન્દ્ર સરકારને આ ડેટાનો દુરુપયોગ રોકવા માટે તાત્કાલિક કડક પગલાં ભરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
ખતરામાં તમારી ખાનગી વિગતો: બેન્ચ દ્વારા ગંભીર સંજ્ઞાન
ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની ખંડપીઠે એક જનહિત અરજી (PIL) પર સુનાવણી કરતી વખતે આ મુદ્દાની ગંભીરતાને ઊંડાણપૂર્વક સમજી હતી. અદાલતે અવલોકન કર્યું હતું કે દેશમાં હાલમાં એક એવું વ્યાવસાયિક અને ટેકનોલોજીકલ તંત્ર ઊભું થઈ ગયું છે, જે સામાન્ય નાગરિકોના પીએફ (PF) અને ટેક્સ રિકોર્ડમાં રહેલી અત્યંત ખાનગી માહિતી ક્ષણવારમાં ખેંચી લે છે.
અરજદારના જણાવ્યા મુજબ, જ્યારે પણ કોઈ વ્યક્તિ પોતાની ઓળખ સાબિત કરવા કે લોન/સેવા મેળવવા માટે કોઈ ખાનગી સિસ્ટમ કે એપમાં માત્ર પોતાનો PAN કે UAN નંબર દાખલ કરે છે, ત્યારે તે સિસ્ટમ કોઈપણ અડચણ વગર તે વ્યક્તિની રોજગાર અને કમાણી સાથે જોડાયેલી આખી ‘કુંડળી’ મેળવી લે છે.
સિસ્ટમની મોટી ખામીઓ: વિના OTP અને સંમતિ વગર ડેટા ચોરી
આ આખી પ્રક્રિયામાં સૌથી વધુ ચોંકાવનારી અને ડરાવનારી બાબત એ છે કે જ્યારે ખાનગી કંપનીઓ દ્વારા તમારો પીએફ કે આઈટીઆર ડેટા એક્સેસ કરવામાં આવે છે, ત્યારે:
તમારા મોબાઈલ પર કોઈ OTP (વન ટાઈમ પાસવર્ડ) આવતો નથી.
નાગરિક પાસેથી કોઈ સ્પષ્ટ કે લેખિત સંમતિ (Consent) લેવામાં આવતી નથી.
યુઝરને ખબર પણ નથી પડતી કે તેની અંગત માહિતી ક્યારે, કોણે અને શા માટે જોઈ લીધી.
અરજદારે સ્પષ્ટપણે ટાંક્યું હતું કે આ મુદ્દો સરકારી એજન્સીઓ દ્વારા ડેટા લીક થવાનો નથી. પરંતુ અલગ-અલગ કાયદાઓ હેઠળ સરકારી અધિકારીઓ પાસે જમા કરાવેલી નાગરિકોની ખાનગી માહિતીને રક્ષણ આપવા માટે મજબૂત સુરક્ષા કવચનો અભાવ છે. ખાનગી કંપનીઓ કોઈપણ કડક રોકટોક વગર આ સરકારી ડેટાબેઝ સુધી પહોંચ બનાવી રહી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો સખત અને સ્પષ્ટ અભિગમ
અરજદાર પીયૂષ શર્મા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી આ જનહિત અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટે સીધો કાયદો બનાવવાનો કે આદેશ આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. પીઠે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આવી નીતિઓ ઘડવી એ મુખ્યત્વે સરકાર અને વહીવટી તંત્રના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે.
આમ છતાં, કોર્ટે સ્વીકાર્યું હતું કે સરકારી કચેરીઓમાં જમા થયેલા સામાન્ય જનતાના અંગત ડેટા સુધી પ્રાઈવેટ કંપનીઓની આ પ્રકારની ઘૂસણખોરી અત્યંત ચિંતાજનક છે. નાગરિકોની અંગત માહિતીનો વ્યાવસાયિક (Commercial) હેતુઓ માટે ઉપયોગ કરવો એ કોઈપણ રીતે વ્યાજબી ઠેરવી શકાય નહીં.
કેન્દ્ર સરકારને સુપ્રીમ કોર્ટની કડક સૂચનાઓ
તમામ પક્ષોની દલીલો અને પુરાવાઓ ધ્યાને લીધા બાદ ખંડપીઠે કેન્દ્ર સરકારને આ મામલે તાત્કાલિક યોગ્ય પગલાં લેવાના નિર્દેશ આપ્યા છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સૂચવ્યું છે કે:
કેન્દ્ર સરકારે સાયબર સેફ્ટી, ટેકનોલોજી અને ડેટા પ્રાઇવસી ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો તથા ક્ષેત્રના જ્ઞાતાઓની મદદ લેવી જોઈએ.
નિષ્ણાતોની સલાહથી એક એવી ભરોસાપાત્ર અને મજબૂત સુરક્ષા પ્રણાલી તૈયાર કરવી જોઈએ, જેનાથી ખાનગી કંપનીઓ દ્વારા થતા આ ડેટાના દુરુપયોગને સંપૂર્ણપણે રોકી શકાય.
ઈપીએફઓ અને ઈન્કમ ટેક્સના ડેટાને નિયંત્રિત કરવા માટે જોકે કાયદાકીય માળખું હયાત છે, પરંતુ ટેકનોલોજીના માધ્યમથી જે નવું અને જોખમી પેટર્ન સામે આવ્યું છે તે ખૂબ જ ખતરનાક છે. હવે આ સંવેદનશીલ અને ગંભીર પ્રશ્નને વહેલી તકે ઉકેલવાની જવાબદારી સંપૂર્ણપણે કેન્દ્ર સરકારના શિરે છે.
ગ્રીન ગવર્નન્સ અને ડેટા સુરક્ષાનું સંતુલન
ડિજિટલ ઈન્ડિયાના આ યુગમાં જ્યાં નાગરિકોના તમામ કામકાજ ઓનલાઈન થઈ રહ્યા છે, ત્યાં સુરક્ષાની આવી ખામીઓ લોકોના વિશ્વાસને તોડી શકે છે. સરકાર જ્યારે દરેક સેવાને ડિજિટલ બનાવી રહી છે, ત્યારે નાગરિકોના અધિકારો અને તેમની પ્રાઇવસીનું રક્ષણ કરવું એ પણ સરકારની જ પ્રાથમિક જવાબદારી બને છે.
આ કેસ દર્શાવે છે કે માત્ર ટેકનોલોજી અપનાવવી પૂરતી નથી, પરંતુ તેની સાથે ડેટા પ્રોટેક્શનના કડક નિયમો હોવા પણ એટલા જ જરૂરી છે. જો સમયસર આ બાબતે યોગ્ય સુધારો કરવામાં નહીં આવે તો કરોડો નાગરિકોની આર્થિક અને સામાજિક સુરક્ષા જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
