સૂર્યકુમાર યાદવના સુવર્ણ યુગનો અંત: ભારતીય ક્રિકેટમાં કેપ્ટનશીપ અને ફોર્મના બદલાતા સમીકરણો
ભારતીય ક્રિકેટના ઈતિહાસમાં ટી૨૦ ફોર્મેટની વાત જ્યારે પણ નીકળશે, ત્યારે એક નામ હંમેશાં સુવર્ણ અક્ષરોમાં લખાશે – સૂર્યકુમાર યાદવ. મેદાનની ચારેય બાજુ અશક્ય લાગતા શૉટ્સ ફટકારીને ‘મિસ્ટર ૩૬૦ ડિગ્રી’ તરીકે ઓળખાયેલા સૂર્યાનો કેપ્ટન અને ખેલાડી તરીકેનો કાર્યકાળ હવે કદાચ તેના અંતિમ પડાવ પર આવી પહોંચ્યો છે. રમતની દુનિયા ખૂબ જ ક્રૂર છે; અહીં ગઈકાલનો હીરો આજનો સાધારણ ખેલાડી બની શકે છે. સૂર્યકુમારની સફર પણ કંઈક આવી જ રોલરકોસ્ટર રાઈડ જેવી રહી છે. આ વાર્તા ક્યાંથી શરૂ થઈ અને આંકડાઓ કેવી રીતે કેપ્ટનશીપની આખી ચર્ચાને બદલી રહ્યા છે, તે સમજવું ખૂબ જ રસપ્રદ છે.
વર્લ્ડ કપનો એ ઐતિહાસિક વિજય અને સૂર્યાનું નેતૃત્વ
આપણે થોડું ભૂતકાળમાં જઈએ. ટી૨૦ વર્લ્ડ કપના ઈતિહાસ પર નજર કરીએ તો કોઈ પણ ટીમ ક્યારેય પોતાનો ખિતાબ બચાવી શકી નહોતી. ડિફેન્ડિંગ ચેમ્પિયન તરીકે ઉતરવું અને ફરીથી ટ્રોફી ઉપાડવી એ ક્રિકેટ જગતનું સૌથી અઘરું કામ મનાતું હતું. પરંતુ ભારતીય ટીમે આ વર્ષે માર્ચમાં આ ઈતિહાસને બદલી નાખ્યો. સૂર્યકુમાર યાદવના કુશળ નેતૃત્વ હેઠળ ભારતે ત્રીજો ટી૨૦ વર્લ્ડ કપ ખિતાબ જીત્યો. આ જીત સાથે ભારત આ ટૂર્નામેન્ટના ઈતિહાસમાં સૌથી સફળ ટીમ બની ગયું અને ટાઈટલ જાળવી રાખનારી વિશ્વની પ્રથમ ટીમનું ગૌરવ પણ પ્રાપ્ત કર્યું. એ સમયે સૂર્યા દેશનો લાડકો કેપ્ટન હતો અને તેના નેતૃત્વના ચારેય તરફ વખાણ થઈ રહ્યા હતા.
ત્રણ જ મહિનામાં ચિત્ર બદલાયું: કેપ્ટનશીપ નહીં, પણ ફોર્મ નડ્યું
આ ઐતિહાસિક જીતના બરાબર ત્રણ મહિના પછી, આજે પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. અહેવાલોનું માનીએ તો સૂર્યકુમાર યાદવ માત્ર કેપ્ટન તરીકે જ નહીં, પરંતુ એક ખેલાડી તરીકે પણ ટીમમાં પોતાનું સ્થાન ગુમાવી શકે છે. અહીં સૌથી મહત્ત્વની વાત એ છે કે સૂર્યાની કેપ્ટનશીપ અથવા તેની લીડરશીપ ક્વોલિટી સામે ક્યારેય કોઈ સવાલ નહોતો. તે મોખરે રહીને ટીમનું નેતૃત્વ કરતો હતો. અસલી વિલન બન્યું તેનું કથળતું ફોર્મ.
ગયા વર્ષે આઈપીએલમાં મોસ્ટ વેલ્યુએબલ પ્લેયર (MVP) બનીને ૭૦૦થી વધુ રન બનાવનાર સૂર્યા પાસેથી આ વર્ષે પણ મોટી આશા હતી. આ વર્ષની શરૂઆતમાં તેણે કેટલીક આશાસ્પદ ઇનિંગ્સ પણ રમી હતી. ખાસ કરીને વાનખેડે સ્ટેડિયમમાં યુએસએ સામે રમાયેલી વર્લ્ડ કપની ઓપનિંગ મેચમાં તેણે ૪૯ બોલમાં અણનમ ૮૪ રનની શાનદાર કાઉન્ટર-એટેકિંગ ઇનિંગ રમી હતી. આ ઇનિંગે ચાહકો અને પસંદગીકારોના મનમાં એક ધૂંધળી આશા જગાવી હતી કે સૂર્યા હજુ પણ ભારતીય ટી૨૦ સેટઅપનો એક્સ-ફેક્ટર બની રહી શકે છે. પરંતુ, તાજેતરમાં પૂરી થયેલી આઈપીએલ ૨૦૨૬ની સીઝન તેના માટે કરિયરની સૌથી ખરાબ સીઝન સાબિત થઈ અને તે જ તેના પતનની શબપેટીમાં છેલ્લો ખીલો સાબિત થઈ.
‘આઉટ ઓફ ફોર્મ નહીં, પણ આઉટ ઓફ રન’ વાસ્તવિકતા કે ભ્રમ?
જ્યારે કોઈ મોટો ખેલાડી રન નથી બનાવી શકતો, ત્યારે તે આત્મવિશ્વાસ જાળવી રાખવા માટે અવનવા તર્કો શોધે છે. સૂર્યકુમાર પણ અવારનવાર એક વાક્ય બોલતો હતો: “હું આઉટ ઓફ ફોર્મ નથી, બસ આઉટ ઓફ રન છું.” એટલે કે બેટ સાથે તેનો તાલમેલ સાચો છે, પણ તે સ્કોરમાં બદલાઈ નથી રહ્યો. એશિયા કપ પછી, દક્ષિણ આફ્રિકા પ્રવાસ દરમિયાન અને ન્યુઝીલેન્ડ સામેની સિરીઝમાં તે સતત ૨૨ ઇનિંગ્સ સુધી એક પણ અડધી સદી ફટકારી શક્યો નહોતો. આ લાંબા ગાળા દરમિયાન તેની સરેરાશ માત્ર ૧૨.૮૪ ની અને સ્ટ્રાઇક રેટ ૧૧૭.૮૭ નો થઈ ગયો હતો, જે સૂર્યાના સ્ટાન્ડર્ડ પ્રમાણે ખૂબ જ સામાન્ય ગણાય.
જ્યારે ક્રિકેટ પંડિતોએ તેના આંકડાઓનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કર્યું ત્યારે ચિંતાજનક ચિત્ર સામે આવ્યું. સૂર્યા સ્પિનરો સામે હજુ પણ ઠીક-ઠીક રમી રહ્યો હતો, પરંતુ ફાસ્ટ બોલરો (પેસર્સ) સામે તેની ટેકનિક હવામાં ઓગળી જતી દેખાઈ. ઝડપી બોલિંગ સામે તે ૧૮ વખત આઉટ થયો અને આ દરમિયાન તેની સરેરાશ માત્ર ૮.૧૧ અને સ્ટ્રાઇક રેટ ૧૦૯.૭૭ નો રહ્યો. આ સિવાય, તેની સ્કોરિંગ પેટર્ન પણ બદલાઈ ગઈ હતી. તે વિકેટની પાછળ હજુ પણ સ્કોર કરી શકતો હતો, પણ વિકેટની સામે (સામેના મેદાન પર) તેનો સ્ટ્રાઇક રેટ નાટકીય રીતે ઘટી ગયો હતો. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવતું હતું કે ફાસ્ટ બોલિંગ સામે તેની ટાઇમિંગ અને બોડી વેઇટ ટ્રાન્સફર (વજન ટ્રાન્સફર) કરવાની ક્ષમતામાં ખામી આવી ગઈ હતી.
જ્યારે સૂર્યાએ ટી૨૦ ક્રિકેટને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કર્યું હતું
આજે ભલે તેનો ખરાબ સમય ચાલી રહ્યો હોય, પણ આપણે એ દિવસો ભૂલી ન શકીએ જ્યારે ૨૦૨૧ થી ૨૦૨૩ ની વચ્ચે સૂર્યકુમારે ટી૨૦ ક્રિકેટમાં આતંક મચાવ્યો હતો. મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ માટે આઈપીએલમાં ધમાકેદાર પ્રદર્શન કર્યા પછી જ્યારે તે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં આવ્યો, ત્યારે તેણે ભારતના રમવાનો આખો અભિગમ બદલી નાખ્યો. એ સમયે ક્રિકેટ જગતમાં સ્ટ્રાઇક રેટ વિશે આટલી ચર્ચાઓ નહોતી થતી, પણ સૂર્યાએ બતાવ્યું કે આ ફોર્મેટમાં કેવી વિસ્ફોટક બેટિંગ થઈ શકે છે.
ટી૨૦ ક્રિકેટમાં વિરાટ કોહલીની સાતત્યતા અને એબી ડી વિલિયર્સની વિધ્વંસક શૈલીના પ્રશંસકો આખી દુનિયામાં છે. પરંતુ સૂર્યાએ એ બે વર્ષમાં જે કર્યું તે પરંપરાગત બેટિંગ પદ્ધતિ પર સીધો પ્રહાર હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન, તેણે ૫૭ ઇનિંગ્સમાં ૪૫.૫૫ ની શાનદાર સરેરાશ અને ૧૭૧.૮૫ ના આકાશી સ્ટ્રાઇક રેટથી ૨૧૪૧ રન બનાવ્યા હતા. જેમાં ૪ સદી અને ૧૭ અર્ધસદી સામેલ હતી. એ સમયગાળામાં વિશ્વના કોઈ પણ બેટ્સમેનનો સ્ટ્રાઇક રેટ સૂર્યા જેટલો શાનદાર નહોતો.
આઈપીએલ ૨૦૨૫ ની એ છેલ્લી ચમક
તેના કરિયરના ગ્રાફમાં કટોકટી વચ્ચે પણ, આઈપીએલ ૨૦૨૫ ની સીઝન સૂર્યા માટે એક આશાનું કિરણ લઈને આવી હતી. તેણે ૧૬ મેચોમાં ૬૫.૧૮ ની સરેરાશ અને ૧૬૭.运行૧ ના સ્ટ્રાઇક રેટ સાથે ૭૧૭ રન બનાવીને MVP નો એવોર્ડ જીત્યો હતો. આઈપીએલના ઈતિહાસમાં આ પ્રથમ ઘટના હતી જ્યારે કોઈ નોન-ઓપનિંગ (ઓપનિંગ ન કરનાર) બેટ્સમેને એક જ સીઝનમાં ૭૦૦ થી વધુ રન બનાવ્યા હોય. આ પ્રદર્શનથી તેણે સચિન તેંડુલકરના મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ માટેના લાંબા સમયના રેકોર્ડને પણ તોડી નાખ્યો હતો. પરંતુ આ ફોર્મ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે લાંબુ ન ટક્યું.
પસંદગીકારોએ આઈપીએલ ૨૦૨૬ સુધી કેમ રાહ જોઈ?
બીસીસીઆઈ (BCCI) પાસે વર્લ્ડ કપ જીત્યા પહેલા જ ફ્યુચર પ્લાન તૈયાર હતો. સૂર્યાની ઉંમર વધી રહી હતી, અને તે પોતે પણ જાણતો હતો કે કેપ્ટન તરીકે તેનો ગાળો મર્યાદિત છે. જો કે, શુભમન ગિલને કેપ્ટન બનાવવાનો ભારતનો પ્રયોગ અપેક્ષા મુજબ સફળ ન રહ્યો, જેના કારણે સૂર્યાને થોડો વધુ સમય મળી ગયો. વળી, વર્લ્ડ કપની જીતે તેને લાઈફલાઈન આપી દીધી. ટ્રોફી જીત્યા પછી સૂર્યાએ મીડિયામાં નિવેદનો આપ્યા હતા કે તે ૨૦૨૮ ના લોસ એન્જલસ ઓલિમ્પિક્સ અને ૨૦૨૮ ના ટી૨૦ વર્લ્ડ કપ સુધી રમવા માંગે છે.
પરંતુ પસંદગીકારો ભાવનાઓમાં વહી જાય તેવા નહોતા. તેઓ આખરી નિર્ણય લેતા પહેલા સૂર્યાને એક છેલ્લી તક આપવા માંગતા હતા, અને તે તક હતી આઈપીએલ ૨૦૨૬. બીસીસીઆઈના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, “પસંદગીકારો જોવા માંગતા હતા કે તે ફોર્મમાં પાછો ફરે છે કે નહીં. કારણ કે તે માત્ર રનથી બહાર નહોતો, પણ લય વગરનો દેખાતો હતો.”
કમનસીબે, આઈપીએલ ૨૦૨૬ સૂર્યા માટે એક દુઃસ્વપ્ન સાબિત થઈ. મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ તરફથી રમતા તે ૧૩ મેચોમાં માત્ર ૨૦.૭૭ ની અત્યંત નબળી સરેરાશથી ૨૭૦ રન જ બનાવી શક્યો. આ પ્રદર્શને પસંદગીકારો માટે તમામ દરવાજા બંધ કરી દીધા.
