ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદ વિવાદ: તારિક રહેમાનના સલાહકારે કેમ કહ્યું કે સંબંધો જોખમમાં છે?
બાંગ્લાદેશમાં તાજેતરમાં યોજાયેલી ચૂંટણીઓ બાદ સત્તાના સૂત્રો સંભાળનાર વડાપ્રધાન તારિક રહેમાને ભારત સાથેના સંબંધોને લઈને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ગંભીર સંદેશ મોકલ્યો છે. ત્રિપુરા સરહદ પર સીમા સુરક્ષા દળ (BSF) દ્વારા બે બાંગ્લાદેશી નાગરિકોને ઠાર મારવાની ઘટના બાદ બાંગ્લાદેશ સરકારની પ્રતિક્રિયા સામે આવી છે. વડાપ્રધાનના વરિષ્ઠ સલાહકારે રવિવારે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, જો સરહદ વારંવાર લોહીથી લાલ થતી રહેશે, તો બંને દેશો વચ્ચે મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો જાળવવા મુશ્કેલ બનશે.
શું હતી સમગ્ર ઘટના?
શુક્રવારે રાત્રે ત્રિપુરાના સેપાહિજલા જિલ્લામાં ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદ પર તણાવ સર્જાયો હતો. BSFના જણાવ્યા અનુસાર, કમલાસાગર બોર્ડર આઉટપોસ્ટ પાસે કેટલાક શંકાસ્પદ દાણચોરો સરહદ ઓળંગવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. ચેતવણી આપવા છતાં ન રોકાતા BSFએ આત્મરક્ષણ અને ઘૂસણખોરી રોકવા માટે ગોળીબાર કર્યો હતો, જેમાં બે બાંગ્લાદેશી નાગરિકોના મોત થયા હતા. બાદમાં બોર્ડર ગાર્ડ બાંગ્લાદેશ (BGB) ની હાજરીમાં કાયદેસરની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી મૃતદેહો તેમના પરિવારોને સોંપવામાં આવ્યા હતા.
તારિક રહેમાન પ્રશાસનનું કડક વલણ
આ ઘટનાના વિરોધમાં વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનના રાજકીય સલાહકાર રુહુલ કબીર રિઝવીએ રવિવારે ઢાકા ખાતે ડિપ્લોમા એન્જિનિયરોના રાષ્ટ્રીય સંમેલનમાં ભારતને ઉદ્દેશીને નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું, “અમે ભારત સાથે સમાનતા અને સન્માનના આધારે મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો સ્થાપિત કરવા માંગીએ છીએ. પરંતુ મિત્રતા અને ગોળીબાર એકસાથે ન ચાલી શકે. જો સરહદ પર વારંવાર બાંગ્લાદેશી નાગરિકોનું લોહી વહેશે, તો સંબંધોની હૂંફ જાળવી રાખવી તેહરાન અને દિલ્હી બંને માટે પડકારજનક રહેશે.”
રિઝવીએ વધુમાં ઉમેર્યું કે ગઈકાલે પણ બ્રાહ્મણબારિયા સરહદ પર આવી જ ઘટના બની હતી. તેમના મતે, ભારતના સામાન્ય લોકો પણ આવી હિંસાના પક્ષમાં નથી અને શાંતિપૂર્ણ સરહદ ઈચ્છે છે.
સંબંધો સુધારવાની કવાયત: દિનેશ ત્રિવેદીની નિમણૂક
નોંધનીય છે કે શેખ હસીનાના પતન અને મુહમ્મદ યુનુસના વચગાળાના શાસન દરમિયાન ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધોમાં ખાસ્સી કડવાશ આવી હતી. હવે જ્યારે બાંગ્લાદેશ નેશનાલિસ્ટ પાર્ટી (BNP) સત્તામાં આવી છે, ત્યારે ભારત પણ આ પડોશી દેશ સાથેના સંબંધોને ફરીથી પાટા પર લાવવા સક્રિય બન્યું છે.
ભારત સરકારે અનુભવી રાજનેતા અને ભૂતપૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી દિનેશ ત્રિવેદીને બાંગ્લાદેશમાં ભારતના નવા હાઈ કમિશનર તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે. ત્રિવેદીની નિમણૂકને રાજદ્વારી વર્તુળોમાં ખૂબ જ મહત્વની માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેમની પાસે જટિલ પરિસ્થિતિઓને સંભાળવાનો બહોળો અનુભવ છે. ભારત આશા રાખી રહ્યું છે કે નવી સરકાર સાથે વાતચીત દ્વારા સીમા વિવાદ અને દાણચોરી જેવા મુદ્દાઓનો ઉકેલ આવશે.
સરહદ વ્યવસ્થાપન અને પડકારો
ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદ વિશ્વની સૌથી જટિલ સરહદોમાંની એક છે. પશુઓની દાણચોરી, માનવ તસ્કરી અને નકલી ચલણની હેરફેર BSF માટે મોટો પડકાર છે. બીજી તરફ, બાંગ્લાદેશનો આરોપ છે કે BSF ‘બિન-ઘાતક શસ્ત્રો’ (Non-lethal weapons) વાપરવાની નીતિનું પાલન નથી કરતું. તારિક રહેમાનના નેતૃત્વમાં હવે બાંગ્લાદેશ ઈચ્છે છે કે ભારત તેની સુરક્ષા ચિંતાઓનો આદર કરે અને સરહદ પર થતા મૃત્યુ શૂન્ય પર લાવે.
તારિક રહેમાનનો આ સંદેશ સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે નવી બાંગ્લાદેશી સરકાર ભારત સાથે મિત્રતા તો ઈચ્છે છે, પરંતુ તે પોતાની રાષ્ટ્રીય ગરિમા અને નાગરિકોની સુરક્ષાના મુદ્દે કોઈ સમજૂતી કરવા તૈયાર નથી. હવે દડા ભારતની કોર્ટમાં છે કે તે દિનેશ ત્રિવેદીના માધ્યમથી કેવી રીતે આ ‘કોલ્ડ વોર’ જેવી સ્થિતિને શાંત પાડે છે.
