માત્ર સ્ટેમ્પ ડ્યુટીની લાલચમાં ન ફસાતા, પત્નીના નામે પ્રોપર્ટી લેતા પહેલા આ ટેક્સ ગણતરી સમજી લો
ભારતમાં અને ખાસ કરીને આપણા ગુજરાતમાં જ્યારે કોઈ નવું ઘર કે પ્રોપર્ટી ખરીદવાની વાત આવે છે, ત્યારે સ્ટેમ્પ ડ્યુટીમાં મળતી છૂટછાટનો લાભ લેવા માટે ઘણા લોકો પત્નીના નામે પ્રોપર્ટી ખરીદવાનું પસંદ કરે છે. રાજ્ય સરકારો મહિલાઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રજીસ્ટ્રેશન ચાર્જમાં 1% થી 2% જેટલી રાહત આપે છે, જે લાખોની મિલકત પર મોટી બચત જેવી લાગે છે.
પરંતુ, શું આ બચત ખરેખર ફાયદાકારક છે? જો તમારી પત્ની ગૃહિણી છે અને આવકનું કોઈ સાધન નથી, તો ટેક્સના દૃષ્ટિકોણથી આ સોદો તમારા માટે જટિલ બની શકે છે. ચાલો ‘આસ્ક વોલેટ વાઈઝ’ ના આ અંકમાં સમજીએ કે આ પ્રકારના વ્યવહારમાં ટેક્સના કયા પાસાઓ કામ કરે છે.
ખરીદી સમયે ટેક્સની સ્થિતિ: ભેટ કે આવક?
જ્યારે પતિ પોતાની કમાણીમાંથી પત્નીના નામે મિલકત ખરીદે છે, ત્યારે આવકવેરા કાયદા મુજબ આ રકમને પત્નીને આપેલી ‘ભેટ’ (Gift) તરીકે ગણવામાં આવે છે.
ઈન્કમ ટેક્સ એક્ટ મુજબ, પત્ની એ ‘સ્પેસિફાઈડ રિલેટિવ’ (નજીકના સંબંધી) ની શ્રેણીમાં આવે છે. આથી, પતિ તરફથી મળેલી ભેટ પર પત્નીએ ખરીદી સમયે કોઈ ટેક્સ ચૂકવવો પડતો નથી, ભલે તે રકમ ગમે તેટલી મોટી હોય. ખરીદીના સમયે પત્નીએ પોતાના ટેક્સ રિટર્નમાં આ વ્યવહાર દર્શાવવો પણ ફરજિયાત નથી, જો તેની બીજી કોઈ આવક ન હોય.
ભાડાની આવક અને ‘ક્લબિંગ પ્રોવિઝન’ (Clubbing of Income)
અસલી ખેલ અહીં શરૂ થાય છે. જો પત્નીના નામે ખરીદેલી મિલકત ભાડે આપવામાં આવે, તો તેમાંથી થતી આવક કોની ગણાશે?
આવકવેરા કાયદાની કલમ 99 (નવા સુધારા મુજબ) જણાવે છે કે જો પતિએ પત્નીને મિલકત ભેટમાં આપી હોય, તો તે મિલકતમાંથી થતી તમામ આવક પતિની આવકમાં જ ઉમેરવામાં આવશે. આને ‘ક્લબિંગ પ્રોવિઝન’ કહેવામાં આવે છે. એટલે કે:
-
પ્રોપર્ટી પત્નીના નામે હોવા છતાં, તેનું ભાડું પતિની કુલ ટેક્સપાત્ર આવકમાં પ્લસ થશે.
-
જો પતિ હાઈએસ્ટ ટેક્સ બ્રેકેટમાં (દા.ત. 30%) આવતો હોય, તો ભાડાની આવક પર પણ તેને 30% ટેક્સ લાગશે.
ભવિષ્યમાં વેચાણ અને કેપિટલ ગેઈન્સ ટેક્સ
જ્યારે તમે આ મિલકત ભવિષ્યમાં વેચો છો, ત્યારે તેના પર થતો નફો (Capital Gains) પણ પત્નીની આવક નહીં પણ પતિની આવક ગણાશે. ક્લબિંગના નિયમો ત્યાં સુધી લાગુ રહેશે જ્યાં સુધી પતિ-પત્નીનો સંબંધ કાયમ છે. જો તમે એ પ્રોપર્ટી વેચીને બીજી કોઈ એસેટ બનાવો છો, તો પણ તેની આવકની ગણતરીમાં પતિનું નામ જ ટેક્સ જવાબદારી માટે આગળ આવશે.
1% TDS ની જવાબદારી કોની?
જો મિલકતની કિંમત ₹50 લાખથી વધુ હોય, તો ખરીદદારે વેચનારને પેમેન્ટ કરતી વખતે 1% TDS કાપવો પડે છે. જો પ્રોપર્ટી પત્નીના નામે છે, તો ટેકનિકલી પત્ની જ ‘ખરીદદાર’ છે. ભલે પૈસા પતિના ખાતામાંથી જાય, પણ TDS કાપવાની અને જમા કરવાની જવાબદારી પત્નીની રહેશે. આ માટે પત્નીએ પાન કાર્ડ (PAN) અને ફોર્મ 26QB દ્વારા પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી પડશે.
શું સ્ટેમ્પ ડ્યુટીની બચત માટે આ યોગ્ય છે?
આર્થિક નિષ્ણાતોના મતે, માત્ર સ્ટેમ્પ ડ્યુટીના થોડા હજાર કે લાખ રૂપિયા બચાવવા માટે પત્નીના નામે પ્રોપર્ટી ખરીદવી હંમેશા સમજદારીભર્યું હોતું નથી. તેની પાછળના કારણો નીચે મુજબ છે:
-
કોમ્પ્લાયન્સનો બોજ: દર વર્ષે ટેક્સ રિટર્નમાં આવકને ક્લબ કરવી અને તેના હિસાબો રાખવા જટિલ બની શકે છે.
-
માલિકીની સ્પષ્ટતા: કાયદાકીય રીતે પત્ની તેની માલિક ગણાશે, પરંતુ ટેક્સની જવાબદારી પતિની રહેશે. આ વિરોધાભાસ લાંબા ગાળે નાણાકીય આયોજનમાં મુશ્કેલી ઉભી કરી શકે છે.
-
તપાસનું જોખમ: જો ભંડોળનો સ્ત્રોત (Source of Funds) અને માલિકી અલગ-અલગ હોય, તો આવકવેરા વિભાગની નોટિસ આવવાની શક્યતા વધી જાય છે.
