અમેરિકા ભારતને પરત કરશે ૩ પ્રાચીન કાંસાની મૂર્તિઓ: શિવ નટરાજની મૂર્તિ છે સૌથી ખાસ
ભારતની લૂંટાયેલી સાંસ્કૃતિક ધરોહરને પરત લાવવાના પ્રયાસોમાં મોટી સફળતા મળી છે. અમેરિકાના મ્યુઝિયમ દ્વારા હાથ ધરાયેલા સંશોધનમાં ખુલાસો થયો છે કે દાયકાઓ પહેલા તમિલનાડુના મંદિરોમાંથી ત્રણ મૂર્તિઓ ગેરકાયદેસર રીતે વિદેશ મોકલવામાં આવી હતી. હવે આ કલાકૃતિઓ તેમના મૂળ સ્થાને પરત ફરશે.
કલાનો અદભૂત નમૂનો છે આ મૂર્તિઓ
આ ત્રણેય મૂર્તિઓ દક્ષિણ ભારતની કાંસ્ય કલાના શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણો છે, જેનો ઉપયોગ પરંપરાગત રીતે પૂજા અને શોભાયાત્રાઓમાં થતો હતો:
- શિવ નટરાજ (ચોલ કાળ, આશરે ૯૯૦ એડી): આ મૂર્તિ બ્રહ્માંડના નૃત્યના પ્રતીક સમાન શિવના નૃત્ય સ્વરૂપને દર્શાવે છે. તે તમિલનાડુના તંજાવુર જિલ્લાના શ્રી ભાવા ઔષધેશ્વર મંદિર સાથે જોડાયેલી છે, જ્યાં ૧૯૫૭માં તેની છેલ્લી તસવીર લેવામાં આવી હતી.
- સોમસ્કંદ (ચોલ કાળ, ૧૨મી સદી): આ મૂર્તિમાં શિવ, પાર્વતી અને કાર્તિકેય એકસાથે બિરાજમાન છે. તે ૧૯૫૯માં તમિલનાડુના મન્નારગુડી તાલુકાના અલત્તુર ગામના વિશનાથ મંદિરમાં નોંધાયેલી હતી.
- સંત સુંદરા અને પરવઈ (વિજયનગર કાળ, ૧૬મી સદી): આ નયનાર સંત સુંદરા અને તેમની પત્ની પરવઈની મૂર્તિ છે. ૧૯૫૬માં કલ્લાકુરીચી તાલુકાના વીરાસોલાપુરમ ગામના શિવ મંદિરમાં તેની નોંધણી થઈ હતી.
ચોરી અને વિદેશમાં વેચાણનો ખુલાસો
મ્યુઝિયમના નિવેદન અનુસાર, ફ્રેન્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પોંડિચેરી અને ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) ના સહયોગથી કરવામાં આવેલી તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે ૧૯૫૦ના દાયકામાં આ મૂર્તિઓ ચોરાઈ હતી. ખોટા દસ્તાવેજો બનાવીને તેને વિદેશ મોકલવામાં આવી હતી. ઉદાહરણ તરીકે, શિવ નટરાજની મૂર્તિ ૨૦૦૨માં ન્યૂયોર્કની એક ગેલેરીમાંથી ખરીદવામાં આવી હતી.
નવી વ્યવસ્થા અને સમજૂતી
ભારત સરકાર અને મ્યુઝિયમ વચ્ચે થયેલી સમજૂતી મુજબ:
- શિવ નટરાજની મૂર્તિ: ભારત સરકારે સંમતિ આપી છે કે આ મૂર્તિ ‘લોન્ગ-ટર્મ લોન’ હેઠળ હાલ મ્યુઝિયમમાં જ રહેશે. આનાથી મ્યુઝિયમ મુલાકાતીઓને મૂર્તિની ચોરી અને પરત આવવાની આખી વાર્તા જણાવી શકશે.
- બાકીની ૨ મૂર્તિઓ: સોમસ્કંદ અને સંત સુંદરાની મૂર્તિઓ ભારતીય દૂતાવાસ દ્વારા ટૂંક સમયમાં ભારત મોકલવામાં આવશે.
કેમ મહત્વનું છે આ પગલું?
નિષ્ણાતો માને છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે લૂંટાયેલી વિરાસતો પરત કરવાની દિશામાં આ એક મોટું અને સકારાત્મક કદમ છે. આનાથી ભારતની ખોવાયેલી સાંસ્કૃતિક ઓળખ ફરી સ્થાપિત કરવામાં મદદ મળશે.
આ ઘટના સાબિત કરે છે કે કલા અને સંસ્કૃતિની સુરક્ષા માટે વૈશ્વિક સ્તરે નૈતિક જવાબદારી વધી રહી છે. ભારતની આ અમૂલ્ય મૂર્તિઓનું પરત આવવું એ દરેક ભારતીય માટે ગર્વની વાત છે.
