ભારતીય મિસાઇલ ટેક્નોલોજીને આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ, આર્મેનિયાને ‘અસ્ત્ર’માં રસ
ભારતની સ્વદેશી સંરક્ષણ ક્ષમતાઓ પર વૈશ્વિક સ્તરે વિશ્વાસ સતત મજબૂત થઈ રહ્યો છે. આ કડીમાં હવે આર્મેનિયાએ ભારત પાસેથી ‘એર-ટુ-એર’ (હવામાંથી હવામાં પ્રહાર કરતી) મિસાઇલોની સંભવિત ખરીદી અંગે પ્રાથમિક વાતચીત શરૂ કરી છે. આ પહેલ બંને દેશો વચ્ચે ઝડપથી ગાઢ બની રહેલા સંરક્ષણ સંબંધો તરફ નિર્દેશ કરે છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આર્મેનિયાનો સૌથી વધુ રસ ભારત દ્વારા વિકસિત ‘અસ્ત્ર’ બિયોન્ડ-વિઝ્યુઅલ-રેન્જ (BVR) મિસાઇલ સિસ્ટમમાં છે. સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO) દ્વારા તૈયાર કરાયેલ આ મિસાઇલ હવે ભારતીય વાયુસેનાના કાફલામાં સંપૂર્ણ રીતે સામેલ થઈ ચૂકી છે અને તે આધુનિક હવાઈ યુદ્ધની જરૂરિયાતોને પૂરી કરવામાં સક્ષમ માનવામાં આવે છે.
સતત અપગ્રેડ થઈ રહી છે ‘અસ્ત્ર’
અસ્ત્ર મિસાઇલનું વર્તમાન સંસ્કરણ (વેરિઅન્ટ) આશરે 110 કિલોમીટર સુધીના લક્ષ્યને વીંધવામાં સક્ષમ છે, પરંતુ DRDO તેને વધુ ઘાતક બનાવવા પર કામ કરી રહ્યું છે. તેની રેન્જ વધારીને લગભગ 160 કિલોમીટર કરવાની યોજના છે. આ અદ્યતન વેરિઅન્ટના પરીક્ષણો ચાલુ વર્ષે જ થવાની શક્યતા છે. જો ભારત અને આર્મેનિયા વચ્ચે સમયસર સમજૂતી થાય, તો આર્મેનિયાને આ લેટેસ્ટ એડવાન્સ્ડ વર્ઝન મળી શકે છે.
આ ઉપરાંત, ભારત ‘અસ્ત્ર Mk-II’ પર પણ કામ કરી રહ્યું છે, જેની મારક ક્ષમતા 220 કિલોમીટરથી વધુ હોવાનું કહેવાય છે. તેને ભારતીય વાયુસેનાના Su-30MKI જેવા અત્યાધુનિક લડાકુ વિમાનો સાથે તૈનાત કરવામાં આવશે.
આર્મેનિયા માટે કેમ મહત્વનો છે આ સોદો?
આર્મેનિયા પાસે હાલમાં Su-30SM લડાકુ વિમાનો છે, જેનું ટેકનિકલ માળખું ભારતીય Su-30MKI ને ઘણું મળતું આવે છે. આ જ કારણ છે કે અસ્ત્ર મિસાઇલને તેમના વિમાનોમાં એકીકૃત (integrate) કરવી પ્રમાણમાં સરળ માનવામાં આવે છે. આ સોદાથી આર્મેનિયાની હવાઈ સંરક્ષણ ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે.
ભારત માટે વ્યૂહાત્મક લાભ
ભારતના દૃષ્ટિકોણથી આ વાતચીત અત્યંત મહત્વની છે. તેનાથી માત્ર સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન જ નહીં મળે, પરંતુ ભારતની ઓળખ એક શસ્ત્ર આયાતકાર દેશથી આગળ વધીને ‘શસ્ત્ર નિકાસકાર’ તરીકે મજબૂત થશે. સંરક્ષણ નિષ્ણાતો માને છે કે આ સંકેત છે કે ભારતીય મિસાઇલ ટેક્નોલોજી હવે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભરોસાપાત્ર અને યુદ્ધ-પરીક્ષિત (war-tested) વિકલ્પ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
સમગ્ર રીતે જોતા, અસ્ત્ર મિસાઇલ અંગે આર્મેનિયાનો રસ એ ભારતની આત્મનિર્ભર સંરક્ષણ નીતિ અને વધતી જતી સૈન્ય તકનીકી ક્ષમતાનું વધુ એક પ્રમાણ માનવામાં આવે છે.
