બચત કે બરબાદી? Gen Z માટે નાણાકીય આઝાદી છીનવી લેતા 5 મુખ્ય પરિબળો
Gen Z (૧૯૯૭ થી ૨૦૧૨ વચ્ચે જન્મેલા યુવાનો) માટે નાણાકીય સ્વતંત્રતા મેળવવી એ એક મોટું લક્ષ્ય છે. જોકે, સોશિયલ મીડિયાના પ્રભાવ, ‘ઇન્સ્ટન્ટ ગ્રેટિફિકેશન’ (તત્કાલ સંતોષ) ની સંસ્કૃતિ અને રોકાણના અધૂરા જ્ઞાનને કારણે આ પેઢી એવી ભૂલો કરી રહી છે જેને તેઓ અત્યારે ‘માસૂમ’ માને છે, પરંતુ લાંબા ગાળે આ ભૂલો તેમને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન કરાવી શકે છે.
‘હમણાં જીવી લો’ (YOLO) અને લક્ઝરી લાઈફસ્ટાઈલ
Gen Z માં YOLO (You Only Live Once) ની માનસિકતા ખૂબ પ્રબળ છે. આ માનસિકતાને કારણે યુવાનો અનુભવો પાછળ, મોંઘી મુસાફરી અને બ્રાન્ડેડ વસ્તુઓ પાછળ એટલો ખર્ચ કરે છે કે તેમની પાસે બચત માટે કંઈ બચતું નથી.
-
નુકસાન: જો તમે ૨૨ વર્ષની ઉંમરે દર મહિને માત્ર રૂ. ૫,૦૦૦ નું રોકાણ કરવાનું ટાળો છો, તો ૬૦ વર્ષની ઉંમરે તમે ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ (Compounding) દ્વારા મળનારા આશરે રૂ. ૩ થી ૫ કરોડ ગુમાવી રહ્યા છો.
-
ઉકેલ: ‘Spend what is left after saving’ (બચત કર્યા પછી જે વધે તે ખર્ચો) ના નિયમનું પાલન કરો.
‘ફિનફ્લુએન્સર’ (Finfluencers) પર આંધળો વિશ્વાસ
ઇન્સ્ટાગ્રામ અને યુટ્યુબ પર હજારો ‘ફાઈનાન્શિયલ ઇન્ફ્લુએન્સર્સ’ દરરોજ નવી ટિપ્સ આપે છે. ઘણા યુવાનો યોગ્ય સંશોધન કર્યા વગર તેમની સલાહ પર ક્રિપ્ટોકરન્સી, ઓપ્શન ટ્રેડિંગ કે પેની સ્ટોક્સમાં રોકાણ કરે છે.
-
ભૂલ: બીજાની લક્ઝરી કાર કે નફો જોઈને ‘FOMO’ (Fear of Missing Out) માં આવીને રોકાણ કરવું.
-
હકીકત: ૨૦૨૬ સુધીમાં સેબીએ અનેક ફિનફ્લુએન્સર્સ પર કડક નિયમો લાદ્યા છે કારણ કે તેઓ ઘણીવાર પેઇડ પ્રમોશન કરતા હોય છે. તમારી મહેનતની કમાણી જોખમી સ્કીમમાં ગુમાવવી એ સૌથી મોટો વેલ્થ ટ્રેપ છે.
ક્રેડિટ કાર્ડ અને BNPL (Buy Now, Pay Later) ની જાળ
આજકાલ ‘Buy Now, Pay Later’ (અત્યારે ખરીદો, પછી ચૂકવો) ની સ્કીમ્સ ખૂબ લોકપ્રિય છે. ગેજેટ્સ કે કપડાં લેવા માટે EMI અથવા ક્રેડિટ કાર્ડનો વધુ પડતો ઉપયોગ કરવો એ દેવાની જાળ છે.
-
વ્યાજનો માર: ક્રેડિટ કાર્ડ પર વ્યાજ દર વાર્ષિક ૩૬% થી ૪૨% જેટલો હોઈ શકે છે.
-
ક્રેડિટ સ્કોર: નાની ઉંમરે હપ્તા ચૂકવવામાં વિલંબ તમારા સિબિલ (CIBIL) સ્કોરને બગાડે છે, જેના કારણે ભવિષ્યમાં હોમ લોન કે બિઝનેસ લોન મળવી મુશ્કેલ બને છે.
ઇમરજન્સી ફંડનો અભાવ
ઘણા યુવાનો વિચારે છે કે તેમની પાસે સ્થિર નોકરી છે એટલે બચતની જરૂર નથી. પરંતુ ૨૦૨૬ ના બદલાતા ટેકનોલોજીકલ યુગમાં (AI અને લે-ઓફ) ગમે ત્યારે નોકરી જોખમમાં આવી શકે છે.
-
ભૂલ: બધી જ કમાણી શેરબજારમાં રોકી દેવી અથવા ખર્ચ કરી નાખવી.
-
નુકસાન: જ્યારે અચાનક પૈસાની જરૂર પડે ત્યારે તમારે તમારું લોંગ-ટર્મ રોકાણ ખોટમાં વેચવું પડે છે અથવા ઊંચા વ્યાજે લોન લેવી પડે છે.
ઇન્શ્યોરન્સને ‘ખર્ચ’ ગણવો
Gen Z માને છે કે તેઓ યુવાન અને તંદુરસ્ત છે, તેથી હેલ્થ કે લાઈફ ઇન્શ્યોરન્સની જરૂર નથી.
-
વાસ્તવિકતા: નાની ઉંમરે ઇન્શ્યોરન્સ લેવાથી પ્રીમિયમ ખૂબ ઓછું આવે છે. જો ૨૫ વર્ષની ઉંમરે કોઈ ગંભીર બીમારી આવે, તો તમારી વર્ષોની બચત એક જ હોસ્પિટલના બિલમાં સાફ થઈ શકે છે.
-
ટર્મ પ્લાન: તમારા પરિવારની નાણાકીય સુરક્ષા માટે ટર્મ પ્લાન ન લેવો એ પણ એક ગંભીર નાણાકીય ભૂલ છે.
નિષ્કર્ષ
સંપત્તિ બનાવવી એ સ્પ્રિન્ટ (ઝડપી દોડ) નથી, પણ એક મેરેથોન છે. Gen Z પાસે સૌથી મોટું હથિયાર ‘સમય’ છે. જો તમે ૨૦ ના દાયકામાં આ ૫ ભૂલો સુધારી લો, તો ૪૦ કે ૫૦ વર્ષની ઉંમરે તમે આર્થિક રીતે મુક્ત (Financially Free) થઈ શકો છો.
