હવે માત્ર નંબર નહીં, ‘કોલિંગ પેટર્ન’ પર પણ રહેશે નજર, TRAIના નવા નિયમો લાગુ!
શું તમારી સાથે એવું વારંવાર બને છે કે તમે ઓફિસની કોઈ મહત્વપૂર્ણ મીટિંગમાં વ્યસ્ત હોવ, કોઈ ખાસ પ્રેઝન્ટેશનને આખરી ઓપ આપી રહ્યા હોવ અથવા શાંતિની ક્ષણો માણી રહ્યા હોવ, અને અચાનક તમારો ફોન રણકી ઉઠે? તમે એવું વિચારીને ફોન ઉપાડો છો કે કદાચ કોઈ મહત્વપૂર્ણ ક્લાયન્ટ કે સંબંધીનો ફોન હશે, પરંતુ સામે છેડેથી રોબોટિક કે રેકોર્ડ કરેલો અવાજ સંભળાય છે—”સર, શું તમે પ્રોપર્ટી શોધી રહ્યા છો?”, “મેડમ, શું તમને ક્રેડિટ કાર્ડની જરૂર છે?”, અથવા “શું તમે લોન અને વીમા પોલિસી વિશે માહિતી મેળવવા માંગો છો?”
તમે ક્યારેક ગુસ્સાથી, ક્યારેક પ્યારથી તો ક્યારેક કંટાળીને ફોન કાપી નાખો છો, અને વિચારો છો કે ચલો બલા ટળી. પરંતુ નવાઈ ત્યારે લાગે છે કે થોડી જ વારમાં એકદમ નવા અને બીજા અજાણ્યા નંબરથી એવી જ બીજી હેરાન કરતી કોલ આવી જાય છે. જો આ અનિચ્છનીય સ્પામ કોલ્સ તમારો રોજ-રોજનો માથાનો દુખાવો બની ચૂક્યા છે, તો તમારા માટે એક રાહતભારી ખબર છે. આ ફ્રોડ કોલ્સ અને સ્કેમર્સ પર લગામ કસવા માટે ભારતીય દૂરસંચાર નિયામક સત્તામંડળ એટલે કે TRAI (ટ્રાઈ) એ પોતાના નિયમોને અત્યંત કડક બનાવી દીધા છે. આવો ખૂબ જ સરળ ભાષામાં સમજીએ કે ટ્રાઈના આ નવા નિયમોથી સ્પામ કોલ્સની દુનિયામાં શું મોટો બદલાવ આવવાનો છે.
1. માત્ર ફોન નંબર નહીં, હવે ‘કોલિંગ પેટર્ન’ પર પણ હશે ખાસ નજર
હજુ સુધી સ્પામ કોલ્સથી બચવાનો રસ્તો એ હતો કે લોકો કંટાળીને તે ખાસ નંબરને બ્લોક કરી દેતા હતા. સ્કેમર્સ પણ તેનો તોડ કાઢી લેતા હતા અને આજે એક નંબરથી ફોન કર્યા પછી, કાલે બિલકુલ નવો નંબર વાપરીને લોકોને હેરાન કરવાનું શરૂ કરી દેતા હતા.
પરંતુ ટ્રાઈની નવી વ્યવસ્થામાં નિયમોનો વ્યાપ ઘણો મોટો કરી દેવામાં આવ્યો છે. હવે માત્ર એ જોવામાં નહીં આવે કે કોલ કયા સિંગલ નંબરથી આવી રહી છે, પરંતુ આ વાત પર પણ પૂરી નજર રાખવામાં આવશે કે કોલિંગ પેટર્ન (Calling Pattern) કેવું છે. એટલે કે કોઈ વ્યક્તિ કે કંપની કઈ રીતે, કેટલી સ્પીડથી અને દિવસભરમાં કેટલી કોલ્સ કરી રહી છે. તેના માટે ટ્રાઈ અને તમામ ટેલિકોમ કંપનીઓ હવે આધુનિક AI-બેસ્ડ સ્પામ ડિટેક્શન (Artificial Intelligence) ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરશે, જેથી શંકાસ્પદ ગતિવિધિઓ અને રોબોકોલને તુરંત પકડી શકાય.
2. હવે માત્ર 10 દિવસમાં 3 ફરિયાદો પણ બની શકે છે મોટી કાર્યવાહીનો આધાર
અગાઉ, છેતરપિંડી કરનાર ટેલીમાર્કેટર અથવા સ્પામ કોલર સામે પગલાં લેવાની પ્રક્રિયા લાંબી હતી અને તેમાં મોટી સંખ્યામાં ફરિયાદોની જરૂર પડતી હતી. જોકે, હવે નિયમોને વધુ ઝડપી અને સરળ બનાવવામાં આવ્યા છે. નવી વ્યવસ્થા હેઠળ, જો કોઈ નંબર કે કોલિંગ પેટર્ન પર માત્ર ૧૦ દિવસના ગાળામાં ગ્રાહકો તરફથી ત્રણ ફરિયાદો આવે—અને તે જ સમયે AI સિસ્ટમ શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિને ઓળખી કાઢે—તો તાત્કાલિક તપાસ શરૂ કરવામાં આવશે. વધુમાં, ટેલિકોમ કંપનીઓ આવા શંકાસ્પદ નંબરો અંગેનો ડેટા એકબીજા સાથે શેર કરશે, જેનાથી સ્પામર્સ માટે પકડાયા વિના એક નેટવર્કમાંથી બીજા નેટવર્કમાં જવું મુશ્કેલ બની જશે.
3. નિયમો તોડ્યા તો આખી સિસ્ટમ 1 વર્ષ માટે થશે બ્લૅકલિસ્ટ
અત્યાર સુધી, સ્પામર્સ ઘણીવાર નિયંત્રણોમાંથી છટકી જતા હતા; જો કોઈ ચોક્કસ સિમ કાર્ડ કે નંબર TRAIની નજરમાં આવતો અને બ્લોક કરવામાં આવતો, તો તેઓ સરળતાથી નવું સિમ ખરીદીને ફરીથી તેમનું કામ શરૂ કરી દેતા હતા.
જોકે, નવા નિયમો હેઠળ, જો કોઈ ટેલિમાર્કેટર કે કંપની વારંવાર નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતી પકડાશે, તો દંડ માત્ર એક નંબર બ્લોક કરવા પૂરતો મર્યાદિત નહીં રહે; તેના બદલે, તે સંસ્થાને પૂરા એક વર્ષ માટે બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવશે. આ પગલું એવા લોકો માટે રસ્તો બંધ કરી દેશે જેઓ સતત નંબર બદલીને જનતાને પરેશાન કરે છે.
4. ઓટોમેટેડ કોલ્સ (રોબોકોલ) પર લાગશે લગામ, લાગશે ટર્મિનેશન ચાર્જ
4. ઓટોમેટેડ કોલ્સ (રોબોકોલ) પર લાગશે લગામ, લાગશે ટર્મિનેશન ચાર્જતમે કદાચ એવા કિસ્સાઓનો અનુભવ કર્યો હશે કે જેમાં કોલ ઉપાડ્યા પછી સામે છેડે કોઈ માણસનો અવાજ આવતો નથી; તેના બદલે, કમ્પ્યુટર દ્વારા રેકોર્ડ કરેલો સંદેશ અથવા ‘રોબોકોલ’ વાગવા લાગે છે. TRAIએ આવા ઓટોમેટેડ કોમર્શિયલ કોલ્સ (જેને A2P અથવા ‘એપ્લિકેશન-ટુ-પર્સન’ કોલ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) પર અંકુશ લાવવા માટે કડક વલણ અપનાવ્યું છે.
હવે ટેલિકોમ ઓપરેટર્સ આવી ઓટોમેટેડ કોલિંગ પર પ્રતિ મિનિટના દરે ટર્મિનેશન ચાર્જ પણ લગાવી શકે છે, જેથી મોટા પ્રમાણમાં ધડાધડ થતી આ કોમર્શિયલ કોલ્સને આર્થિક રીતે નિરુત્સાહિત (Discourage) કરી શકાય. જ્યારે કંપનીઓના ખિસ્સા પર અસર પડશે, ત્યારે તેઓ જાતે જ આવી નકલી કોલ્સ મોકલવાનું બંધ કરી દેશે.
5. તમારા માટે શું બદલાશે? (તમારે શું કરવાનું રહેશે?)
આખી વ્યવસ્થામાં સામાન્ય નાગરિક એટલે કે તમારા માટે પણ એક નાની જવાબદારી જોડવામાં આવી છે. જ્યારે પણ તમારી પાસે કોઈ સ્પામ કે નકલી કોલ આવે, તો માત્ર ફોન કાપી નાખવા કે તેને બ્લોક કરવાના બદલે તેને સ્પામ તરીકે રિપોર્ટ (Report as Spam) ચોક્કસ કરો.
જ્યારે તમે આવું કરો છો, ત્યારે તમારી ફરિયાદનો ડિજિટલ ડેટા સીધો ટેલિકોમ કંપનીઓ અને રેગ્યુલેટર સુધી પહોંચી જાય છે. તેનાથી એઆઈ સિસ્ટમને તે ફ્રોડ કોલિંગ પેટર્નને તુરંત ટ્રેક કરવામાં ખૂબ જ સરળતા રહે છે. હવે લડાઈ માત્ર એક નંબરને બ્લોક કરવાની નથી, પરંતુ તે સ્કેમર્સના આખા નેટવર્કને નેસ્તનાબૂદ કરવાની છે જે વારંવાર રૂપ બદલીને તમારી શાંતિ છીનવી લે છે.
