આજના દિવસે આ ખાસ મુહૂર્તમાં કરો તર્પણ, પૂર્વજોની કૃપાથી ઘરમાં આવશે સુખ-શાંતિ
સનાતન સંસ્કૃતિ અને હિન્દુ પરંપરામાં પિતૃપક્ષના આ 16 દિવસો અત્યંત પવિત્ર અને વિશેષ માનવામાં આવે છે. આ તે સમય છે જ્યારે આપણે આપણા પૂર્વજો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા, આદર અને સન્માન વ્યક્ત કરીએ છીએ. પંચાગની ગણતરી મુજબ, આજે એટલે કે 8 ઓક્ટોબર 2026, ગુરુવારે ત્રયોદશી શ્રાદ્ધ પૂરી શ્રદ્ધા અને વિધિ-વિધાન સાથે કરવામાં આવી રહ્યું છે. પિતૃપક્ષમાં આવતી દરેક તિથિનું પોતાનું અલગ અને વિશેષ આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ હોય છે, અને ત્રયોદશી તિથિનું પણ તેમાં મોટું સ્થાન છે.
કયા પૂર્વજો માટે કરવામાં આવે છે ત્રયોદશી શ્રાદ્ધ?
ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પરંપરાઓ અનુસાર, ત્રયોદશી શ્રાદ્ધ મુખ્યત્વે એવા દિવંગત સ્વજનો માટે કરવામાં આવે છે, જેમનું અવસાન પંચાગની ત્રયોદશી તિથિના દિવસે થયું હોય. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જો તમારા પરિવારમાં કોઈ સભ્યનું મૃત્યુ શુદ અથવા વદ પક્ષની ત્રયોદશી તિથિ પર થયું હોય, તો પિતૃપક્ષ દરમિયાન આ જ તિથિ પર તેમનું શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને પિંડદાન કરવામાં આવે છે.
પિતૃપક્ષમાં તિથિ અનુસાર શ્રાદ્ધ કરવાની પરંપરાને ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જો તમને તમારા પૂર્વજની મૃત્યુની ચોક્કસ તિથિ યાદ હોય, તો તે જ તિથિ પર શ્રાદ્ધ કરવાથી તેમની આત્માને પૂર્ણ શાંતિ મળે છે અને તેમના આશીર્વાદ સીધા સ્વજનો સુધી પહોંચે છે. ઘણા ક્ષેત્રોમાં તેને ‘તેરસ શ્રાદ્ધ’ પણ કહેવામાં આવે છે, જ્યારે ગુજરાત અને આસપાસના વિસ્તારોમાં તેને ‘કાકબલી’ અને ‘બાળભોલની તેરસ’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
ત્રયોદશી શ્રાદ્ધ માટે શુભ મુહૂર્ત અને સમય
શ્રાદ્ધ કર્મ હંમેશાં દિવસના નિશ્ચિત અને પવિત્ર સમય પર જ કરવાનો વિધાન છે. આજે એટલે કે 8 ઓક્ટોબરે તર્પણ અને શ્રાદ્ધ માટે આ ખાસ મુહૂર્ત અત્યંત શુભ માનવામાં આવ્યા છે:
કુતુપ મુહૂર્ત: સવારે 11:45 વાગ્યાથી બપોરે 12:32 વાગ્યા સુધી (અવધિ: 47 મિનિટ)
રોહિણ મુહૂર્ત: બપોરે 12:32 વાગ્યાથી બપોરે 1:19 વાગ્યા સુધી (અવધિ: 47 મિનિટ)
અપરાહ્ન કાળ: બપોરે 1:19 વાગ્યાથી બપોરે 3:39 વાગ્યા સુધી (અવધિ: 2 કલાક 20 મિનિટ)
આ મુહૂર્તોમાં પૂજા-પાઠ અને તર્પણ કરવું સૌથી વધુ ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
તર્પણ કરવાની સરળ અને પારંપરિક વિધિ
તર્પણ કરવું એટલે આપણા પિતૃઓ પ્રત્યે પ્રેમ અને શ્રદ્ધા પ્રગટ કરવી. તેની એક ખૂબ જ સહજ પ્રક્રિયા છે:
શુદ્ધતા અને મનની શાંતિ: સૌથી પહેલા સવારે સ્નાન કરીને સાફ અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરો. તમારા મનને શાંત રાખીને તમારા ઇષ્ટદેવ અને પૂર્વજોનું સ્મરણ કરો.
દિશા અને સામગ્રી: પૂજા દરમિયાન હંમેશાં દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ કરીને બેસવું જોઈએ. એક સાફ પાત્ર (લોટો કે વાસણ)માં શુદ્ધ પાણી લો. આ સાથે જ પૂજામાં કાળા તિલ, કુશ અને સફેદ ફૂલનો ઉપયોગ જરૂર કરો.
જળ અર્પણ: તમારા પૂર્વજોનું નામ અને તેમનું ગોત્ર યાદ કરતાં જળમાં કાળા તિલ ભેળવીને અંજલિ અથવા પાત્ર દ્વારા જળ અર્પણ કરો.
દાન-પુણ્ય અને ભોજન: જળ અર્પણ કર્યા પછી તમારી ક્ષમતા અનુસાર કોઈ જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિ, બ્રાહ્મણ અથવા તો ગાય, કૂતરા અને કાગડાને ભોજન જરૂર કરાવો. અન્ન દાનને પિતૃપક્ષનું સૌથી મોટું પુણ્ય માનવામાં આવ્યું છે.
શું ત્રયોદશી શ્રાદ્ધથી કષ્ટો દૂર થાય છે?
એવી દ્રઢ માન્યતા છે કે જે પરિવાર પર પિતૃઓની કૃપા હોય છે, ત્યાં ક્યારેય સુખ, શાંતિ કે સમૃદ્ધિનો અભાવ રહેતો નથી. પિતૃઓની કૃપાથી જીવનની વિવિધ બાધાઓ અને માનસિક અશાંતિનું નિવારણ થાય છે. પિતૃપક્ષ દરમિયાન શ્રદ્ધાપૂર્વક ‘તર્પણ’ કરવાથી માત્ર પિતૃઓ જ પ્રસન્ન થતા નથી, પરંતુ સમગ્ર પરિવારને તેમના આશીર્વાદથી ઉત્તમ સ્વાસ્થ્ય, સફળતા અને સમૃદ્ધિ પણ પ્રાપ્ત થાય છે.
