જાંબુઘોડામાં યોજાયેલા રાષ્ટ્રીય પરિસંવાદમાં તજ્જ્ઞોની વિસ્તૃત ચર્ચા
ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી અને જાંબુઘોડાની વિનયન અને વિજ્ઞાન કૉલેજ દ્વારા ‘પશ્ચિમ ભારતની આદિવાસી સંસ્કૃતિનો ઇતિહાસ અને લોકસાહિત્ય’ વિષય પર એક દિવસીય રાષ્ટ્રીય પરિસંવાદનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. ૨૦ ફેબ્રુઆરીના રોજ યોજાયેલા આ કાર્યક્રમમાં ગુજરાત અને પાડોશી રાજ્યોના વિદ્વાનો અને સંશોધકો મોટી સંખ્યામાં હાજર રહ્યા હતા. આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આદિવાસી સમાજના ગૌરવશાળી ઇતિહાસ અને તેમની સમૃદ્ધ લોકપરંપરાઓને ઉજાગર કરવાનો હતો.
જળ, જંગલ અને જમીનના રક્ષકો તરીકે આદિવાસીઓનો ઇતિહાસ
પરિસંવાદના મુખ્ય વક્તા ડૉ. અરુણ વાઘેલાએ જણાવ્યું હતું કે પશ્ચિમ ભારતના સાડા ચાર કરોડ આદિવાસીઓ ખરા અર્થમાં કુદરતના રક્ષકો છે. તેમણે સિંધુખીણની સભ્યતાથી લઈને બ્રિટિશ કાળ સુધીના પુરાવાઓ રજૂ કરી સાબિત કર્યું કે આદિવાસી સમાજનો ઇતિહાસ અત્યંત પ્રાચીન છે. આ તકે તેમણે સ્થાનિક ક્રાંતિકારી જોરીયા પરમેશ્વરના બલિદાન અને સંઘર્ષની વાતો કરી યુવાનોને પ્રેરણા પૂરી પાડી હતી.
વિવિધ પ્રદેશોના લોકસાહિત્ય અને રીત-રિવાજોની ચર્ચા
કાર્યક્રમમાં ઉપસ્થિત તજજ્ઞોએ ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને મધ્યપ્રદેશની આદિવાસી સંસ્કૃતિ વચ્ચેના સામ્ય વિશે વાત કરી હતી. ડૉ. મોહનભાઈ પટેલે ઉત્તર અને દક્ષિણ ગુજરાતના લોકગીતો ગાઈને શ્રોતાઓને મંત્રમુગ્ધ કર્યા હતા, જ્યારે અન્ય વક્તાઓએ આદિવાસીઓના તહેવારો અને ઐતિહાસિક સંદર્ભોની વિગતવાર માહિતી આપી હતી. વિદ્યાર્થીઓને સંશોધન કાર્ય માટે ‘ભગવદ્ગોમંડળ’ જેવા પ્રમાણભૂત ગ્રંથોનો ઉપયોગ કરવા પણ સલાહ આપવામાં આવી હતી.
રામાયણ કાળથી લઈને આધુનિક યુગ સુધી આદિવાસીઓનું યોગદાન
કૉલેજના આચાર્ય ડૉ. સી.બી. રાઠવાએ પોતાના વક્તવ્યમાં જણાવ્યું કે આદિવાસી સમાજ હંમેશાં બધાને સાથે લઈને ચાલનારો રહ્યો છે. તેમણે રામાયણના ઉદાહરણો દ્વારા સમજાવ્યું કે રામસેતુ નિર્માણ અને રાવણ સામેના યુદ્ધમાં આદિવાસી ભાઈઓએ અભૂતપૂર્વ યોગદાન આપ્યું હતું. આ પરિસંવાદમાં કુલ ૧૪ સંશોધન પત્રો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા, જે આદિવાસી સંસ્કૃતિના ઊંડાણપૂર્વકના અભ્યાસમાં મદદરૂપ સાબિત થશે.
