ટ્રમ્પનો નવો બર્થરાઇટ સિટીઝનશિપ આદેશ: અમેરિકામાં વસતા ભારતીયો અને તેમના બાળકો પર શું થશે અસર?
અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા (Birthright Citizenship) ના નિયમોમાં ફેરફાર કરવા અને ‘બર્થ ટૂરિઝમ’ (Birth Tourism) પર કડક અંકુશ લગાવવાના હેતુથી બે નવા કારોબારી આદેશો (Executive Orders) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ કદમ એવા સમયે ઉઠાવવામાં આવ્યું છે જ્યારે થોડા સમય પહેલાં જ અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રમ્પના અગાઉના વ્યાપક આદેશને ફગાવી દીધો હતો. ટ્રમ્પ પ્રશાસનનું કહેવું છે કે નવા આદેશો અગાઉના આદેશની સરખામણીમાં વધુ ટાર્ગેટેડ (ચોક્કસ વર્ગો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા) છે અને તે કાનૂની રીતે વધુ મજબૂત છે.
આ નવા કારોબારી આદેશોથી અમેરિકામાં વસતા કે ત્યાં જવાની યોજના બનાવી રહેલા ભારતીય સમુદાય પર શું અસર પડશે? ખાસ કરીને H-1B, L-1 વીઝા ધારકો અને વિઝિટર વીઝા પર જતા પરિવારજનો માટે શું બદલાશે? ચાલો, આ વિષયનું વિગતવાર અને ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કરીએ.
ટ્રમ્પના નવા કારોબારી આદેશોમાં શું છે?
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે બે અલગ-અલગ કારોબારી આદેશો દ્વારા જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા અને વીઝા નિયમોને કડક બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે:
૧. બર્થ ટૂરિઝમ પર કડક સિકંજો:
આ આદેશનો મુખ્ય હેતુ કોમર્શિયલ બર્થ ટૂરિઝમ પર રોક લગાવવાનો છે. બર્થ ટૂરિઝમ એટલે એવી પ્રથા કે જ્યાં ગર્ભવતી મહિલાઓ માત્ર અમેરિકી ધરતી પર બાળકને જન્મ આપીને તેને સ્વચાલિત રીતે અમેરિકી નાગરિકતા અપાવવાના હેતુથી વિઝિટર વીઝા પર અમેરિકાનો પ્રવાસ કરે છે.
નવા નિયમો હેઠળ B1/B2 (ટૂરિસ્ટ કે વિઝિટર વીઝા) માટે અરજી કરનાર ગર્ભવતી મહિલાઓની કન્સ્યુલર અધિકારીઓ દ્વારા અત્યંત કડક તપાસ કરવામાં આવશે. જો અધિકારીઓને સહેજ પણ શંકા જશે કે પ્રવાસનો પ્રાથમિક હેતુ બાળકના જન્મ દ્વારા નાગરિકતા મેળવવાનો છે, તો તેઓ વીઝા અરજી તરત જ રદ કરી શકે છે અથવા તેને અટકાવી શકે છે.
૨. નાગરિકતાથી વંચિત રહેનારી ચોક્કસ શ્રેણીઓ:
બીજા કારોબારી આદેશમાં એવી ચોક્કસ શ્રેણીઓ નક્કી કરવામાં આવી છે જેમના બાળકોને અમેરિકામાં જન્મવા છતાં જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા માટે અયોગ્ય ગણવામાં આવશે. આ શ્રેણીઓમાં નીચે મુજબના લોકોનો સમાવેશ થાય છે:
વિદેશી રાજદૂતો (Diplomats) અને એમ્બેસીના કર્મચારીઓના બાળકો.
‘એલિયન એનિમી’ (દુશ્મન દેશના નાગરિક) તરીકે જાહેર કરાયેલા વ્યક્તિઓના બાળકો.
આતંકવાદી સંગઠનો સાથે જોડાયેલા લોકોના બાળકો.
વિદેશી સરકારો વતી લોબિંગ કરતા વ્યક્તિઓના બાળકો.
ધોખાધડી કે ગેરકાયદે રીતે અમેરિકામાં નાગરિકતા મેળવનારા લોકોના બાળકો.
કોમર્શિયલ ટ્રાન્ઝેક્શન (બર્થ ટૂરિઝમ એજન્સીઓ) દ્વારા અમેરિકામાં બાળકને જન્મ આપનારી માતાઓના બાળકો.
અમેરિકી પ્રદેશો (US Territories) કે જ્યાં સંઘીય કાયદો જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા આપતો નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટનો ૩૦ જૂન ૨૦૨૬નો નિર્ણય અને ૧૪મો બંધારણીય સુધારો
આ નવા આદેશોની પૃષ્ઠભૂમિ સમજવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટના તાજેતરના ચુકાદાને જોવો જરૂરી છે. ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ના રોજ અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટે ૬-૩ની બહુમતીથી ટ્રમ્પના અગાઉના કારોબારી આદેશને ફગાવી દીધો હતો. તે આદેશમાં ગેરકાયદે પ્રવાસીઓ અથવા અસ્થાયી વીઝા પર રહેતા લોકોના બાળકોને જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા આપવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરાયો હતો.
ચીફ જસ્ટિસ જ્હોન રોબર્ટ્સની આગેવાની હેઠળની બેંચે ચુકાદો આપતાં કહ્યું હતું કે આ આદેશ અમેરિકી બંધારણના ૧૪મા સુધારા (14th Amendment) નું સીધું ઉલ્લંઘન કરે છે. આ બંધારણીય સુધારો અમેરિકી ધરતી પર જન્મેલા લગભગ દરેક બાળકને સ્વચાલિત રીતે અમેરિકી નાગરિકતાની સુરક્ષા અને અધિકાર આપે છે.
જોકે, ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનો દાવો છે કે આ વખતે નવા આદેશો સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય સાથે વિરોધાભાસી નથી, કારણ કે તે દરેક કામચલાઉ ઇમિગ્રન્ટને અરજી કરવાને બદલે ફક્ત ચોક્કસ પસંદગીની શ્રેણીઓને લક્ષ્ય બનાવે છે.
ભારતીયો પર આ નિર્ણયની શું અસર પડશે?
અમેરિકામાં વસતા અને ત્યાં જવાની ઈચ્છા ધરાવતા ભારતીયો પર આ આદેશોની શું અસર થશે તે સમજવા માટે ભારતીય સમુદાયને ત્રણ મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વહેંચી શકાય છે:
શ્રેણી ૧: H-1B, L-1, F-1 OPT અને અન્ય કાયદેસર વીઝા ધારકો (મોટો રાહતનો શ્વાસ)
અમેરિકામાં કાયદેસર રીતે રહીને કામ કરતા કે અભ્યાસ કરતા ભારતીય આઇટી વ્યાવસાયિકો, એન્જિનિયરો અને વિદ્યાર્થીઓ માટે આ નિર્ણયથી ગભરાવાની કોઈ જરૂર નથી. તેમના અમેરિકામાં જન્મનારા બાળકોને પહેલાની જેમ જ જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા મળતી રહેશે. તેના પાછળ ત્રણ મજબૂત કાનૂની કારણો છે:
કાયદેસર સ્થિતિ: આ લોકો વિઝિટર વીઝા પર થોડા દિવસ માટે આવેલા ‘બર્થ ટૂરિસ્ટ’ નથી, પરંતુ અમેરિકામાં કાયદેસર રીતે વસવાટ કરતા વીઝા હોલ્ડર્સ છે.
બંધારણીય સુરક્ષા: ૧૪મો બંધારણીય સુધારો અને સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો આ બાળકોના નાગરિકતાના અધિકારને પૂરેપૂરું રક્ષણ આપે છે.
ઐતિહાસિક નઝીર (Wong Kim Ark Case – 1898): ૧૮૯૮ના ‘યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વિરુદ્ધ વોંગ કિમ આર્ક’ ના ઐતિહાસિક કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો હતો કે કાયદેસર રીતે અમેરિકામાં રહેતા બિન-નાગરિક માતાપિતાના ઘરે જન્મેલું બાળક અમેરિકી નાગરિક જ ગણાશે.
આથી, જો કોઈ H-1B કે L-1 વીઝા ધરાવતા ભારતીય દંપતીના ઘરે અમેરિકામાં બાળકનો જન્મ થાય છે, તો તે બાળક કાયદેસર રીતે અમેરિકી નાગરિક જ બનશે.
શ્રેણી ૨: વિઝિટર વીઝા (B1/B2) પર જતાં સંબંધીઓ (વધારે કડક તપાસ)
જે ભારતીયો ટૂરિસ્ટ અથવા વિઝિટર વીઝા પર અમેરિકા જવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે, તેમના માટે હવે નિયમો કડક બનશે. ખાસ કરીને જ્યારે પ્રવાસનો હેતુ ગર્ભવતી પુત્રી કે પુત્રવધૂની સંભાળ રાખવાનો હોય અથવા ડિલિવરી વખતે મદદ કરવા જવાનો હોય.
હવે યુ.એસ. કન્સ્યુલેટના અધિકારીઓ વીઝા અરજીઓ વખતે પ્રવાસના સાચા હેતુ અંગે ઊંડાણપૂર્વક પૂછપરછ કરશે.
પરિવારના સભ્યો પાસેથી વધારાના દસ્તાવેજો અથવા મેડિકલ પુરાવા માગવામાં આવી શકે છે, જેનાથી વીઝા પ્રોસેસિંગમાં વિલંબ થઈ શકે છે.
અમેરિકાના એરપોર્ટ (Port of Entry) પર પણ ઇમિગ્રેશન અધિકારીઓ દ્વારા વધુ પ્રશ્નો પૂછવામાં આવી શકે છે.
શ્રેણી ૩: સ્પેસિફિક ‘બર્થ ટૂરિઝમ’ માટે જતાં લોકો (સીધો ફટકો)
જે લોકો માત્ર બાળકને અમેરિકી નાગરિકતા અપાવવાના હેતુથી જ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન અમેરિકા જવાની યોજના બનાવે છે, તેમના માટે હવે રસ્તો અત્યંત કઠિન બની ગયો છે.
માઇગ્રેશન પોલિસી ઇન્સ્ટિટ્યૂટના અંદાજ મુજબ, અમેરિકામાં દર વર્ષે થતા આશરે ૩.૫ થી ૩.૬ મિલિયન જન્મમાંથી ૨૨,૦૦૦ થી ૨૬,૦૦૦ કિસ્સાઓ બર્થ ટૂરિઝમ સાથે જોડાયેલા હોય છે. આ યાદીમાં ચીન અને રશિયા ઉપરાંત ભારત પણ મુખ્ય દેશોમાં સામેલ છે. હવે માત્ર નાગરિકતા મેળવવાના આશયથી જતી મહિલાઓને વીઝા મળવો કે અમેરિકામાં પ્રવેશ મેળવવો લગભગ અશક્ય બની જશે.
કાનૂની પડકારો અને નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય
અમેરિકાના કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ટ્રમ્પના આ નવા ટાર્ગેટેડ આદેશો પણ અદાલતમાં લાંબો સમય ટકી શકશે નહીં.
અમેરિકન સિવિલ લિબર્ટીઝ યુનિયન (ACLU) એ આ નવા આદેશોને ગેરબંધારણીય ગણાવીને કોર્ટમાં પડકારવાની તૈયારી દર્શાવી છે. ACLU ના સિનિયર વકીલ કોડી વોફ્સીએ જણાવ્યું હતું કે:
“સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ જ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા એ અમેરિકી બંધારણ દ્વારા આપવામાં આવેલો મૌલિક અધિકાર છે. રાષ્ટ્રપતિનો કોઈપણ નવો કારોબારી આદેશ બંધારણના અર્થને બદલી શકતો નથી. જે પણ કારોબારી આદેશ આ અધિકારને સીમિત કરવાનો પ્રયાસ કરશે, તેનો અંજામ પણ જૂના આદેશ જેવો જ આવશે.”
તેવી જ રીતે, અગાઉના પ્રશાસનમાં સેવા આપી ચૂકેલા અને હાલ UnidosUS માં કાર્યરત નિષ્ણાત ડેબોરા ફ્લીશાકરે તીખી પ્રતિક્રિયા આપતાં કહ્યું કે, સુપ્રીમ કોર્ટે તાજેતરમાં જ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા રાષ્ટ્રપતિની વ્યક્તિગત મરજી પર આધારિત નથી, પરંતુ તે ૧૫૦ વર્ષથી વધુ સમયથી ચાલતી બંધારણીય ગેરંટી છે.
પોતે પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ ઓવલ ઓફિસમાં પત્રકારો સાથે વાતચીતમાં સ્વીકાર્યું હતું કે જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા અંગે સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય તેમના પ્રશાસન માટે કમનસીબ રહ્યો હતો. જોકે, તેમણે દાવો કર્યો હતો કે નવા આદેશો કાયદાકીય મર્યાદાઓની અંદર રહીને તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે.
અમેરિકામાં કાયદેસર વીઝા (H-1B, L-1, F-1) પર રહેતા ભારતીય સમુદાયે આ નવા આદેશોથી ગભરાવાની કોઈ જરૂર નથી, કારણ કે બંધારણનો ૧૪મો સુધારો અને સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાઓ તેમના બાળકોના અધિકારોનું પૂરેપૂરું રક્ષણ કરે છે.
જોકે, ટૂરિસ્ટ વીઝા પર અમેરિકા જઈને બાળકના જન્મની યોજના બનાવતા લોકો અથવા ગર્ભવતી મહિલાઓની સંભાળ માટે જતા સગા-સંબંધીઓ માટે હવે વીઝા પ્રક્રિયા અને ઇમિગ્રેશન તપાસ વધુ જટિલ અને કડક બનશે. આગામી દિવસોમાં આ નવા કારોબારી આદેશો સામે અદાલતોમાં કેવા કાનૂની વળાંક આવે છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.
