ટ્રમ્પનું મોટું નિવેદન: રશિયા પ્રતિબંધ બિલ અને ભારત પર ૧૦૦% ટેરિફના ખતરા વચ્ચે અમેરિકી રાજનીતિમાં ગરમાવો
આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને વૈશ્વિક વેપાર સમીકરણોમાં ક્યારે કયો નવો વળાંક આવી જાય તે કહી શકાતું નથી. તાજેતરમાં અમેરિકી સંસદ (સેનેટ) માંથી પસાર થયેલા રશિયા પ્રતિબંધ બિલ (Russia Sanctions Bill) ને લઈને એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે, જેણે ભારત સહિત દુનિયાના ઘણા દેશોની ચિંતા વધારી દીધી છે. આ પ્રસ્તાવિત બિલ જો કાયદો બને છે, તો ભારત જેવા દેશો કે જેઓ રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલની આયાત કરે છે, તેમને ૧૦૦% સુધીના ભારે ભરખમ ટેરિફનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આ સમગ્ર મામલે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની પ્રતિક્રિયા સામે આવી છે, જેમાં તેમણે બિલમાં કેટલાક ફેરફાર સૂચવ્યા છે. આ લેખમાં આપણે સમજીશું કે આ બિલ શું છે, ટ્રમ્પે શું કહ્યું અને તેનાથી ભારત પર કેવી અસરો પડી શકે છે.
ટ્રમ્પની પ્રતિક્રિયા અને ઈરાન પર ટેરિફની માંગ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તાજેતરમાં ઓવલ ઓફિસમાં પત્રકારો સાથે વાતચીત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે આ રશિયા પ્રતિબંધ બિલ અંગે ખુલીને વાત કરી. ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે કાયદા ઘડનારાઓએ (Lawmakers) આ રશિયા પ્રતિબંધ બિલમાં ફેરફાર કરવો જોઈએ અને તેમને ઈરાન પર ટેરિફ લાદવાની વ્યાપક સત્તા આપવી જોઈએ.
ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું કે, “ઈમાનદારીથી કહું તો આ જરૂરી ન હોવું જોઈએ, પરંતુ જો તે જરૂરી છે તો હું ઈચ્છું છું કે તેઓ માત્ર પ્રતિબંધો (Sanctions) તરીકે નહીં, પરંતુ ટેરિફ તરીકે ઈરાનને પણ આમાં ઉમેરે, મને લાગે છે કે તે મહત્વપૂર્ણ છે.” ટ્રમ્પના આ પ્રસ્તાવના કારણે હવે આ બિલ હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ (પ્રતિનિધિ સભા) માં આગળ વધતાની સાથે જ થોડું ધીમુ પડી શકે છે અથવા તેમાં લાંબી ચર્ચાઓ થઈ શકે છે.
આ બિલ શું છે અને કયા દેશો પ્રભાવિત થશે?
આ મહત્વપૂર્ણ બિલ મૂળ સ્વરૂપે મોસ્કો (રશિયા) પર યુક્રેન સામેના આક્રમણને લઈને આર્થિક દબાણ વધારવાના ઉદ્દેશ્યથી લાવવામાં આવ્યું છે. આ બિલ સેનેટમાં ૮૬ વિરુદ્ધ ૧૨ મતોથી એક મુખ્ય પ્રક્રિયાગત વોટ પાર કરી ચૂક્યું છે. બિલમાં એવી જોગવાઈ છે કે જે દેશો રશિયાના ઓઈલ અને ગેસ પર પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગતા નથી અથવા સતત આયાત કરી રહ્યા છે, તેમને દંડિત કરી શકાય.
જો આ કાયદો અમલમાં આવશે, તો તે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને ભારત ઉપરાંત ચીન, સ્લોવાકિયા, હંગેરી અને અઝરબૈજાન જેવા મુખ્ય ખરીદદારો પર 100% સુધીના ટેરિફ લાદવાની મંજૂરી આપશે. બિલમાં એવી પણ જોગવાઈ છે કે આ ટેરિફ દૂર કરવાનો કે જાળવવાનો અંતિમ નિર્ણય રાષ્ટ્રપતિના વિવેકબુદ્ધિ પર રહેશે. જો કે, આ સત્તાના ઉપયોગ અંગે યુએસ કોંગ્રેસમાં ડેમોક્રેટ્સ અને રિપબ્લિકન વચ્ચે પણ મતભેદો છે.
ભારત માટે આ બિલ કેમ ચિંતાનો વિષય છે?
ભારત અને રશિયાના વેપારી સંબંધો હંમેશાંથી મજબૂત રહ્યા છે, ખાસ કરીને યુદ્ધ શરૂ થયા પછી ભારતે ડિસ્કાઉન્ટ ભાવે રશિયન ક્રૂડ ઓઈલની આયાત મોટા પાયે વધારી દીધી છે. હાલની સ્થિતિ જો તો, ચીન પછી ભારત રશિયાના ક્રૂડ ઓઈલનો બીજો સૌથી મોટો આયાતકાર દેશ છે.
અગાઉ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ માં પણ અમેરિકાએ ભારત પર રશિયન ઉર્જા ખરીદવા બદલ ૨૫% નો વધારાનો ટેરિફ લાદ્યો હતો, જેમાં ન્યૂ દિલ્હી પર ‘પુતિનના યુદ્ધને બળ પૂરતા હોવાનો’ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. આના કારણે ભારતીય સામાન પર કુલ ટેરિફ વધીને ૫૦% સુધી પહોંચી ગયો હતો અને વોશિંગ્ટન તથા નવી દિલ્હી વચ્ચેના વેપાર સંબંધો તણાવપૂર્ણ બન્યા હતા.
જોકે, ફેબ્રુઆરીમાં અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ ફાટી નીકળવાથી અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને અવરોધિત કરવાથી વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં મોટો સંકટ સર્જાયો હતો. આ સંકટ વચ્ચે, અમેરિકાએ ભારતને રશિયન તેલ ખરીદવા માટે છૂટ આપી, જેના કારણે ભારતે તેની આયાતમાં 34%નો મોટો વધારો કર્યો. સેન્ટર ફોર રિસર્ચ ઓન એનર્જી એન્ડ ક્લીન એરના ડેટા અનુસાર, આ આયાત લગભગ 4.5 બિલિયન યુરોની હતી. હવે, જો આ નવું બિલ પસાર થઈ જાય, તો ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર કરાર અંગે ચાલી રહેલી વાટાઘાટો ફરી ઉલટી થઈ શકે છે.
અમેરિકી રાજનીતિમાં વિરોધાભાસ અને આગળની રાહ
આ બિલને લઈને અમેરિકાની અંદર જ રાજકીય ખેંચતાણ ચાલી રહી છે. જ્યાં એક તરફ ઘણા ડેમોક્રેટ્સ રશિયા સામે કડક પ્રતિબંધોનું સમર્થન કરે છે, તો બીજી તરફ તેઓ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને ટેરિફ લાદવાની આટલી વિશાળ સત્તા આપવા સામે ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. તેમનું માનવું છે કે આનાથી આયાત ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે અને અમેરિકી ગ્રાહકો પર આર્થિક બોજ વધી શકે છે.
આ ચિંતાઓના કારણે બિલને સેનેટ અને ત્યારબાદ હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સમાં પાસ થવામાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે. સપ્ટેમ્બરમાં સંસદનું સત્ર ફરી શરૂ થવાનું છે ત્યારે આ મુદ્દો ફરીથી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવશે. હાલમાં ભારતીય સામાન પરનો અસ્થાયી ટેરિફ દર ૧૫% ની આસપાસ છે, પરંતુ આ નવા કાયદાકીય ફેરફારો ભારતની આર્થિક અને વિદેશી નીતિ માટે એક મોટો પડકાર બનીને ઉભરી રહ્યા છે.
રશિયા પ્રતિબંધ બિલ અને તેના પર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ટિપ્પણીઓ એ સાબિત કરે છે કે વૈશ્વિક રાજનીતિમાં ઉર્જા સુરક્ષા અને વેપાર નીતિઓ કેટલી સંવેદનશીલ હોય છે. ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશ માટે પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવી અને સાથે-સાથે મહાસત્તાઓ સાથેના સંબંધો સાચવવા એ એક લાંબી અને જટિલ કવાયત છે. જો આ બિલ કાયદાનું રૂપ ધારણ કરે છે, તો ભારત-અમેરિકા સંબંધોમાં એક નવો તણાવ જોવા મળી શકે છે. હવે આગામી દિવસોમાં અમેરિકી સંસદ આ બિલ પર શું અંતિમ નિર્ણય લે છે અને ટ્રમ્પ તેમાં કેવા ફેરફારો કરાવે છે, તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે.
