નેપાળના PM બાલેન્દ્ર શાહની ભારત મુલાકાતથી સંબંધોમાં આવશે નવી મજબૂતી? મોદી સાથેની બેઠકમાં કનેક્ટિવિટી અને વેપાર સહિત અનેક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા
ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી પહેલ શરૂ થઈ છે. નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન્દ્ર શાહ 22 નવેમ્બરથી બે દિવસની સત્તાવાર ભારત મુલાકાતે આવી રહ્યા છે. વડાપ્રધાન બન્યા બાદ તેમની આ પ્રથમ દ્વિપક્ષીય ભારત મુલાકાત છે. આ મુલાકાત દરમિયાન ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથેની બેઠકમાં બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર, પરિવહન, હવાઈ સંપર્ક, ઊર્જા સહયોગ અને લાંબા સમયથી અટવાયેલા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની શક્યતા છે.
આ મુલાકાતને લઈને નેપાળના રાજકીય વર્તુળોમાં પણ આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. નેપાળના પૂર્વ વડાપ્રધાનના સલાહકાર રહી ચૂકેલા રાજન ભટ્ટરાઈએ જણાવ્યું છે કે બાલેન્દ્ર શાહની ભારત મુલાકાત બંને પાડોશી દેશો વચ્ચેના સંબંધોને નવી દિશા આપી શકે છે. તેમના મતે, ભારત અને નેપાળ વચ્ચે નિયમિત ઉચ્ચસ્તરીય વાતચીત થવી ખૂબ જરૂરી છે. કારણ કે બંને દેશો વચ્ચે માત્ર રાજકીય જ નહીં, પરંતુ આર્થિક, સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક સંબંધો પણ ખૂબ ગાઢ છે.
રાજન ભટ્ટરાઈએ મુલાકાતને ગણાવી મહત્વપૂર્ણ
નેપાળના પૂર્વ વડાપ્રધાનના સલાહકાર રાજન ભટ્ટરાઈએ આ મુલાકાત અંગે આશા વ્યક્ત કરતાં કહ્યું કે ભારત અને નેપાળ એકબીજાના સૌથી નજીકના પાડોશી દેશો છે. બંને દેશો વચ્ચે અનેક મુદ્દાઓ પર સહયોગની શક્યતાઓ રહેલી છે. આવી સ્થિતિમાં બંને દેશોના વડાપ્રધાનો વચ્ચે નિયમિત મુલાકાત અને ચર્ચા થવી જરૂરી છે.
તેમણે ભારતની ભૂમિકાનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે ભારત નેપાળનું સૌથી મોટું વેપારી ભાગીદાર, મહત્વપૂર્ણ વિકાસ ભાગીદાર અને સૌથી મોટા રોકાણકારોમાંનું એક છે. મુશ્કેલ સમયમાં પણ ભારતે નેપાળને સતત મદદ કરી છે.
ભટ્ટરાઈએ ખાસ કરીને ભૂકંપ અને કોરોના મહામારી દરમિયાન ભારતે આપેલા સહયોગને યાદ કર્યો હતો. તેમના મતે, કુદરતી આફતો અને આર્થિક મુશ્કેલીઓના સમયે ભારત તરફથી મળતી મદદ બંને દેશોની મિત્રતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
રોડ, રેલવે અને હવાઈ કનેક્ટિવિટી પર રહેશે ખાસ ધ્યાન
બાલેન્દ્ર શાહની ભારત મુલાકાત દરમિયાન સૌથી મહત્વનો મુદ્દો કનેક્ટિવિટીનો રહેવાની શક્યતા છે. નેપાળને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર, પ્રવાસન અને આર્થિક વિકાસ માટે ભારત સાથે વધુ સારા પરિવહન માળખાની જરૂર છે.
આ માટે બંને દેશો વચ્ચે રસ્તાઓનું નેટવર્ક વધારવું, રેલવે સેવાઓનો વિસ્તાર કરવો અને હવાઈ માર્ગોની સુવિધા સુધારવા અંગે ચર્ચા થઈ શકે છે.
નેપાળ લાંબા સમયથી પોતાના આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ માટે ભારત પાસેથી વધારાના હવાઈ પ્રવેશ માર્ગોની માંગ કરી રહ્યું છે. ખાસ કરીને ભૈરહવા અને પોખરા આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટને વધુ અસરકારક રીતે કાર્યરત કરવા માટે નવા એર રૂટ જરૂરી છે.
આ ઉપરાંત મહેન્દ્રનગર જેવા વિસ્તારોમાંથી હવાઈ કનેક્ટિવિટી વધારવાનો મુદ્દો પણ ચર્ચામાં આવી શકે છે. જો આ દિશામાં સહમતી બને તો નેપાળના પ્રવાસન ઉદ્યોગને મોટો ફાયદો થઈ શકે છે.
પેટ્રોલિયમ અને ગેસ પાઇપલાઇન અંગે પણ ચર્ચાની શક્યતા
ભારત અને નેપાળ વચ્ચે ઊર્જા ક્ષેત્રે સહયોગ વધારવાની પણ મોટી સંભાવના છે. બંને દેશો વચ્ચે અગાઉથી પેટ્રોલિયમ પાઇપલાઇન પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ થઈ રહ્યું છે.
હવે નવી પેટ્રોલિયમ પાઇપલાઇન અને ગેસ પાઇપલાઇનની શક્યતાઓ અંગે ચર્ચા થઈ શકે છે. આ પ્રકારની સુવિધાઓથી નેપાળને ઇંધણની સપ્લાય વધુ સરળતાથી મળી શકે છે અને પરિવહન ખર્ચમાં પણ ઘટાડો થઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત વીજળી, જળસંસાધન અને હાઇડ્રોપાવર ક્ષેત્રે સહયોગ વધારવો બંને દેશો માટે ફાયદાકારક બની શકે છે. નેપાળ પાસે જળવિદ્યુત ઉત્પાદનની મોટી સંભાવના છે, જ્યારે ભારત માટે સ્વચ્છ ઊર્જાના સ્ત્રોતોનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે.
આઠ વર્ષથી અટવાયેલા EPG રિપોર્ટનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં
આ મુલાકાતમાં સૌથી મહત્વના રાજકીય મુદ્દાઓમાંથી એક એમિનન્ટ પર્સન્સ ગ્રુપ (EPG)નો રિપોર્ટ હોઈ શકે છે.
ભારત અને નેપાળે વર્ષો પહેલાં બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોની સમીક્ષા કરવા માટે આ જૂથની રચના કરી હતી. આ જૂથમાં બંને દેશોના નિષ્ણાતો અને પ્રતિનિધિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. તેનો હેતુ દ્વિપક્ષીય સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવા અને જૂના કરારો તથા વિવિધ મુદ્દાઓની સમીક્ષા કરવાનો હતો.
આ જૂથે પોતાનો અહેવાલ તૈયાર કર્યો હોવા છતાં લગભગ આઠ વર્ષથી તે બંને સરકારો વચ્ચે ચર્ચા અને સ્વીકારની રાહ જોઈ રહ્યો છે.
રાજન ભટ્ટરાઈએ આશા વ્યક્ત કરી છે કે બાલેન્દ્ર શાહની ભારત મુલાકાત દરમિયાન આ મુદ્દાને ફરીથી મહત્વ આપવામાં આવશે. જો બંને દેશો આ અહેવાલ અંગે કોઈ સકારાત્મક નિર્ણય લે તો દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં લાંબા સમયથી રહેલા કેટલાક પ્રશ્નોના ઉકેલ તરફ આગળ વધી શકાય છે.
AI, ક્લાઇમેટ ચેન્જ અને ક્રિકેટમાં પણ સહયોગ વધશે?
આ મુલાકાત માત્ર પરંપરાગત રાજકીય અને આર્થિક મુદ્દાઓ પૂરતી મર્યાદિત રહેવાની નથી. બંને દેશો વચ્ચે નવા ક્ષેત્રોમાં પણ સહયોગ વધારવાની સંભાવના છે.
રાજન ભટ્ટરાઈએ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), ક્લાઇમેટ ચેન્જ અને આધુનિક ટેક્નોલોજીના ઉપયોગ પર ભાર મૂક્યો છે. તેમનું માનવું છે કે નવી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને બંને દેશો વિકાસની ગતિ વધારી શકે છે.
આ ઉપરાંત ક્રિકેટના માળખાને મજબૂત બનાવવા અને સ્ટેડિયમ સહિતની રમતગમતની સુવિધાઓ વિકસાવવા અંગે પણ સહયોગની શક્યતા છે. ભારત અને નેપાળ વચ્ચે ક્રિકેટની લોકપ્રિયતા સતત વધી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં રમતગમત બંને દેશોના લોકો વચ્ચે સંબંધો વધુ ગાઢ બનાવવાનું માધ્યમ બની શકે છે.
મોદી, મુર્મુ અને જયશંકર સાથે મુલાકાત કરશે બાલેન્દ્ર શાહ
નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન્દ્ર શાહ આ બે દિવસની મુલાકાત દરમિયાન ભારતના અનેક ટોચના નેતાઓ સાથે મુલાકાત કરશે. 22 નવેમ્બરે તેઓ વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર સાથે મુલાકાત કરશે. ત્યારબાદ 23 નવેમ્બરે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે દ્વિપક્ષીય બેઠક યોજાશે.
આ ઉપરાંત તેઓ ભારતનાં રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુને પણ મળશે. તેમની સાથે નેપાળના નાણામંત્રી સ્વર્ણિમ વાઘલે, વિદેશ મંત્રી શિશિર ખાનાલ અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સહિતનું પ્રતિનિધિમંડળ પણ ભારત આવી રહ્યું છે.
આ મુલાકાત દરમિયાન વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ, આર્થિક સહયોગ અને વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સમજૂતી કરારો (MoUs) અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ જાહેરાતો થવાની શક્યતા છે.
ભારત-નેપાળ સંબંધો માટે નવી શરૂઆતની આશા
ભારત અને નેપાળ વચ્ચે સદીઓ જૂના સાંસ્કૃતિક, ધાર્મિક અને સામાજિક સંબંધો છે. બંને દેશો વચ્ચે ખુલ્લી સરહદ અને લોકોની અવરજવર પણ સંબંધોને વિશેષ બનાવે છે.
જોકે, સમયાંતરે સરહદ સંબંધિત વિવાદો અને કેટલાક રાજકીય મુદ્દાઓને કારણે બંને દેશો વચ્ચે મતભેદ પણ જોવા મળ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં બાલેન્દ્ર શાહની ભારત મુલાકાત બંને દેશો માટે એક મહત્વપૂર્ણ તક બની શકે છે.
હવે સૌની નજર મોદી અને બાલેન્દ્ર શાહ વચ્ચેની બેઠકના પરિણામો પર રહેશે. જો કનેક્ટિવિટી, વેપાર, ઊર્જા અને વિકાસના ક્ષેત્રોમાં નક્કર નિર્ણયો લેવામાં આવે તો ભારત અને નેપાળના સંબંધો વધુ મજબૂત બની શકે છે. આ મુલાકાત માત્ર બે સરકારો વચ્ચેની રાજદ્વારી બેઠક નહીં, પરંતુ બંને દેશોના ભવિષ્યના સહયોગ માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થઈ શકે છે.


