ટ્રમ્પના નામે બનનારા યુદ્ધજહાજો અમેરિકાને પડશે મોંઘા! 15 બેટલશિપ પાછળ 275 અબજ ડોલરનો ખર્ચ, ઈરાન યુદ્ધથી નેવી પર વધ્યું દબાણ
અમેરિકા દુનિયાની સૌથી શક્તિશાળી નૌકાદળ ધરાવતા દેશોમાં સામેલ છે, પરંતુ હાલમાં તેની સામે બે મોટા પડકારો ઊભા થયા છે. એક તરફ ઈરાન સાથે ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે અમેરિકન નેવીની કામગીરી પર સતત દબાણ વધી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની નવી યુદ્ધજહાજો બનાવવાની મહત્ત્વાકાંક્ષી યોજના અમેરિકાના સંરક્ષણ બજેટ પર ભારે પડી શકે છે.
ટ્રમ્પ પ્રશાસને અમેરિકન નૌકાદળને વધુ શક્તિશાળી બનાવવા માટે 15 નવા પરમાણુ સંચાલિત બેટલશિપ બનાવવાની યોજના તૈયાર કરી છે. આ યુદ્ધજહાજો ટ્રમ્પ ક્લાસ તરીકે ઓળખાશે. જોકે, અમેરિકાની કોંગ્રેસનલ બજેટ ઓફિસ (CBO)ના નવા અહેવાલે આ યોજનાના ખર્ચ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે. અંદાજ મુજબ આ 15 યુદ્ધજહાજો બનાવવા માટે લગભગ 275 અબજ ડોલરનો ખર્ચ થઈ શકે છે.
આ સ્થિતિમાં સવાલ એ છે કે શું અમેરિકા એક તરફ ઈરાન સાથેના યુદ્ધનો ખર્ચ ઉઠાવી શકશે અને બીજી તરફ આટલી મોંઘી નૌકાદળ વિસ્તરણ યોજનાને પણ આગળ વધારી શકશે?

15 ટ્રમ્પ ક્લાસ બેટલશિપ બનાવવા માટે 275 અબજ ડોલરનો ખર્ચ
અમેરિકાની આ નવી યોજના હેઠળ કુલ 15 પરમાણુ સંચાલિત ગાઇડેડ મિસાઇલ બેટલશિપ બનાવવાનું આયોજન છે. કોંગ્રેસનલ બજેટ ઓફિસના અંદાજ પ્રમાણે વર્ષ 2027થી 2056 દરમિયાન આ યુદ્ધજહાજોના નિર્માણ પાછળ લગભગ 275 અબજ ડોલર ખર્ચાઈ શકે છે.
આનો અર્થ એ થયો કે એક બેટલશિપ બનાવવા પાછળ સરેરાશ 18 અબજ ડોલરથી વધુનો ખર્ચ થઈ શકે છે. ખાસ વાત એ છે કે પ્રથમ યુદ્ધજહાજ બનાવવાનો ખર્ચ અંદાજે 23.4 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે.
બીજી તરફ અમેરિકન નેવીના પોતાના અંદાજમાં આ જહાજોનો ખર્ચ ઘણો ઓછો દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. નેવીના અગાઉના અંદાજ પ્રમાણે 15 જહાજો પાછળ લગભગ 157 અબજ ડોલર ખર્ચ થવાની શક્યતા હતી. પરંતુ CBOના વિશ્લેષણમાં આ આંકડો વધીને 275 અબજ ડોલર થયો છે.
આ બંને અંદાજ વચ્ચેનો તફાવત લગભગ 118 અબજ ડોલર છે. તેથી આ યોજના અમેરિકાની નૌકાદળ માટે આર્થિક રીતે મોટો પડકાર બની શકે છે.
સમગ્ર નૌકાદળના બજેટમાં પણ થશે મોટો વધારો
અહેવાલમાં માત્ર ટ્રમ્પ ક્લાસ બેટલશિપ જ નહીં, પરંતુ અમેરિકાની સમગ્ર શિપબિલ્ડિંગ યોજનાના ખર્ચ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
અહેવાલ પ્રમાણે આગામી 30 વર્ષ દરમિયાન અમેરિકન નેવીને જહાજો બનાવવા માટે દર વર્ષે સરેરાશ 54 અબજ ડોલરની જરૂર પડી શકે છે. જ્યારે નેવીનો પોતાનો અંદાજ લગભગ 45.7 અબજ ડોલરનો છે.
એટલે કે વાર્ષિક ખર્ચ નેવીના અંદાજ કરતાં લગભગ 18 ટકા વધારે હોઈ શકે છે. આ ખર્ચ છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન જહાજોના નિર્માણ માટે ફાળવવામાં આવેલા સરેરાશ બજેટ કરતાં પણ લગભગ 41 ટકા વધુ છે.
અમેરિકા પોતાની નૌકાદળની સંખ્યા વધારીને 2026માં 286 યુદ્ધજહાજોથી વર્ષ 2056 સુધીમાં 398 જહાજો સુધી પહોંચાડવા માગે છે. આ માટે આગામી ત્રણ દાયકામાં 371 નવા જહાજો ખરીદવાની યોજના છે.
તેમાં એરક્રાફ્ટ કેરિયર, સબમરીન, ડિસ્ટ્રોયર, ફ્રિગેટ અને ટ્રમ્પ ક્લાસ બેટલશિપનો સમાવેશ થાય છે.
ટ્રમ્પ ક્લાસ યુદ્ધજહાજોમાં હશે આધુનિક હથિયારો
ટ્રમ્પ ક્લાસ બેટલશિપને અમેરિકાની અત્યાર સુધીની સૌથી ભારે શસ્ત્રસજ્જ સપાટી પર ચાલતી યુદ્ધજહાજોની શ્રેણી તરીકે વિકસાવવાની યોજના છે.
આ જહાજોમાં હવાઈ હુમલાનો સામનો કરવા માટેની મિસાઇલો, જમીન પર હુમલો કરી શકે તેવી મિસાઇલો અને જહાજ વિરોધી હથિયારો હશે. આ ઉપરાંત હાઇપરસોનિક મિસાઇલ, પરમાણુ ક્ષમતા ધરાવતી ક્રૂઝ મિસાઇલ, લેસર આધારિત હથિયારો અને ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક રેલગન જેવી આધુનિક ટેક્નોલોજીનો પણ સમાવેશ કરવાની યોજના છે.
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ જહાજોને અમેરિકાની સૈન્ય શક્તિનું પ્રતીક ગણાવ્યાં છે. તેમનો દાવો છે કે આ યુદ્ધજહાજો અમેરિકાના દુશ્મનોમાં ભય પેદા કરશે.
પરંતુ નિષ્ણાતો માને છે કે માત્ર મોટા અને મોંઘા યુદ્ધજહાજો બનાવવાથી નૌકાદળની શક્તિમાં જરૂરી વધારો થાય જ એવું નથી.
ઈરાન યુદ્ધથી અમેરિકન નેવી પર વધી રહ્યું છે દબાણ
આખી યોજના સામે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે અમેરિકન નૌકાદળ હાલમાં ઈરાન સાથેના યુદ્ધને કારણે પહેલેથી જ ભારે દબાણનો સામનો કરી રહ્યું છે.
યુદ્ધને કારણે અમેરિકન યુદ્ધજહાજોને લાંબા સમય સુધી સમુદ્રમાં તૈનાત રાખવામાં આવી રહ્યાં છે. સામાન્ય રીતે એક જહાજની તૈનાતીનો સમય લગભગ સાત મહિના હોય છે, પરંતુ હાલ કેટલાક જહાજોને 10થી 11 મહિના સુધી સમુદ્રમાં રહેવું પડી રહ્યું છે.
કેટલાક અમેરિકન યુદ્ધજહાજોએ 300 દિવસથી વધુ સમય સુધી સતત તૈનાતીનો સમય પસાર કર્યો છે. USS Abraham Lincoln એરક્રાફ્ટ કેરિયરે 265 દિવસ સુધી કોઈ બંદરની મુલાકાત લીધા વિના સમુદ્રમાં કામગીરી કરી હતી.
લાંબા સમય સુધી સમુદ્રમાં રહેવાના કારણે જહાજોની નિયમિત મરામત અને જાળવણી પણ પાછળ ધકેલાઈ રહી છે. તેની અસર ભવિષ્યમાં નૌકાદળની કામગીરી પર પડી શકે છે.
પેસિફિક વિસ્તારમાં પણ અમેરિકાની મુશ્કેલી વધી
ઈરાન યુદ્ધની અસર માત્ર મધ્ય પૂર્વ સુધી મર્યાદિત નથી. અમેરિકાની પેસિફિક ક્ષેત્રમાં સૈન્ય હાજરી જાળવી રાખવાની ક્ષમતા પર પણ તેની અસર જોવા મળી છે.
અહેવાલ પ્રમાણે ઓગસ્ટથી નવેમ્બર દરમિયાન લગભગ ત્રણ મહિના સુધી પેસિફિક વિસ્તારમાં અમેરિકાનું એકપણ એરક્રાફ્ટ કેરિયર ગ્રુપ તૈનાત નહોતું. બે દાયકામાં આવું બીજી વખત બન્યું હતું.
ત્યારબાદ USS George Washington મધ્ય પૂર્વમાંથી પરત ફર્યું અને પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ફરી કામગીરી શરૂ કરી હતી.
આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે અમેરિકાની નૌકાદળ પાસે વિશ્વના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં એકસાથે પોતાની સૈન્ય હાજરી જાળવી રાખવા માટે પૂરતી વધારાની ક્ષમતા નથી.

સેનેટમાં ટ્રમ્પની યોજનાના ફંડિંગ પર સવાલ
ટ્રમ્પ ક્લાસ બેટલશિપ યોજના સામે હવે અમેરિકાની સેનેટમાં પણ સવાલો ઊભા થયા છે. સેનેટના કેટલાક ફાળવણીકારોએ ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં આ યુદ્ધજહાજોના પ્રારંભિક નિર્માણ માટે નેવી દ્વારા માગવામાં આવેલા એક અબજ ડોલરના ફંડને શૂન્ય કરવાની દરખાસ્ત કરી છે.
આ નિર્ણય દર્શાવે છે કે અમેરિકામાં પણ આટલી મોંઘી યોજનાને લઈને સંપૂર્ણ સહમતી નથી.
એક તરફ ચીનની વધતી નૌકાદળની શક્તિને પડકારવા માટે અમેરિકા પોતાની સૈન્ય ક્ષમતા વધારવા માગે છે, તો બીજી તરફ ઈરાન યુદ્ધ અને જહાજોની જાળવણી પાછળ વધતા ખર્ચે મુશ્કેલીઓ ઊભી કરી છે.
આખરે ટ્રમ્પ ક્લાસ બેટલશિપ યોજના કેટલી આગળ વધશે અને અમેરિકન નેવી તેના માટે જરૂરી નાણાં ક્યાંથી મેળવશે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે. હાલના સંજોગોમાં અમેરિકા માટે માત્ર નવા યુદ્ધજહાજો બનાવવાનું જ નહીં, પરંતુ હાલના નૌકાદળને કાર્યક્ષમ અને મજબૂત રાખવાનું પણ એટલું જ મોટું કામ બની ગયું છે.
