ચીનમાં શી જિનપિંગના નજીકના સાથીઓ પર કાર્યવાહી, ચાર વર્ષમાં ટોચના નેતૃત્વમાં મોટો ફેરફાર
ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગના શાસનમાં ઉચ્ચ સ્તરે થઈ રહેલી કાર્યવાહીથી દેશના રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ભ્રષ્ટાચાર અને પક્ષના શિસ્તભંગના આરોપો વચ્ચે ચીનની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી તથા સૈન્યના અનેક વરિષ્ઠ અધિકારીઓને તેમના પદ પરથી હટાવવામાં આવ્યા છે. ખાસ વાત એ છે કે આમાંથી ઘણા અધિકારીઓને એક સમયે જિનપિંગના વિશ્વાસુ સાથી માનવામાં આવતા હતા. હવે આ કાર્યવાહી ચીનના સત્તાકેન્દ્રમાં ચાલી રહેલા મોટા ફેરફાર તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
અહેવાલ અનુસાર, વર્ષ 2022માં રચાયેલા ચીનના 24 સભ્યોના પોલિટબ્યુરોમાંથી ત્રણ સભ્યો બહાર થઈ ચૂક્યા છે. ઝ્યુરિખ યુનિવર્સિટીના સંશોધક જિન ક્રિસ્ટોફર મિટેલસ્ટેડના વિશ્લેષણ મુજબ, 1980 પછી પોલિટબ્યુરોના એક જ કાર્યકાળ દરમિયાન આટલી મોટી સંખ્યામાં સભ્યોને દૂર કરવાની આ અસામાન્ય ઘટના છે.
સૈન્યની સર્વોચ્ચ સમિતિમાં પણ મોટા ફેરફાર
ચીનની સૈન્ય વ્યવસ્થામાં સેન્ટ્રલ મિલિટરી કમિશન (CMC) સૌથી મહત્ત્વની સંસ્થાઓમાંની એક છે. આ કમિશન દેશની સશસ્ત્ર સેનાઓ પર સર્વોચ્ચ નિયંત્રણ ધરાવે છે. અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2022માં રચાયેલી આ સમિતિના શરૂઆતના સાત સભ્યોમાંથી પાંચને હટાવવામાં આવ્યા છે.
આટલા મોટા પાયે ફેરફાર થવાથી સૈન્યના નેતૃત્વ અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા અંગે સવાલો ઊભા થયા છે. સૈન્યમાં ઉચ્ચ અધિકારીઓની જવાબદારીઓ માત્ર વહીવટી કામગીરી સુધી મર્યાદિત નથી હોતી; તેઓ દેશની સંરક્ષણ નીતિ, વ્યૂહરચના અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સંબંધિત નિર્ણયો લેવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તાજેતરના મહિનાઓમાં ઝાંગ યુશિયા અને લિયુ ઝેનલી જેવા વરિષ્ઠ સૈન્ય અધિકારીઓ સામે પણ કાર્યવાહી થઈ છે. તેમના પર ભ્રષ્ટાચાર અને શિસ્ત સંબંધિત ગંભીર આરોપો લગાવવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે તપાસનો વ્યાપ સૈન્યના ટોચના સ્તર સુધી પહોંચ્યો છે.
જિનપિંગના પોતાના સાથીઓ પર જ કેમ કાર્યવાહી?
શી જિનપિંગ ચીનના રાષ્ટ્રપતિ હોવા ઉપરાંત કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના મહાસચિવ અને સેન્ટ્રલ મિલિટરી કમિશનના અધ્યક્ષ પણ છે. વર્ષ 2022માં તેમના ત્રીજા કાર્યકાળની શરૂઆત વખતે પસંદ કરાયેલા અનેક અધિકારીઓ હવે તપાસ અને હટાવવાની કાર્યવાહીના ઘેરામાં આવ્યા છે.
ચીનની સરકાર ભ્રષ્ટાચાર સામેની લડાઈને વહીવટી વ્યવસ્થામાં શિસ્ત જાળવવા અને પક્ષને મજબૂત બનાવવા માટે જરૂરી ગણાવે છે. પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ કાર્યવાહીનું રાજકીય પાસું પણ મહત્ત્વનું છે. વરિષ્ઠ અધિકારીઓને હટાવવાથી સત્તાના જૂના સમીકરણો બદલાઈ શકે છે અને નેતૃત્વ પર કેન્દ્રીય નિયંત્રણ વધુ મજબૂત બની શકે છે.
જોકે, દરેક અધિકારીને હટાવવા પાછળનું ચોક્કસ કારણ જાહેર માહિતીના આધારે સ્પષ્ટ થઈ શકતું નથી. તેથી આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને માત્ર સત્તા મજબૂત કરવાના પ્રયાસ તરીકે જોવાને બદલે સત્તાવાર આરોપો અને રાજકીય સંદર્ભ—બંનેને ધ્યાનમાં લેવાની જરૂર છે.
પોલિટબ્યુરો અને સેન્ટ્રલ કમિટી શું કામ કરે છે?
ચીનની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીનું પોલિટબ્યુરો દેશના ટોચના રાજકીય નેતૃત્વમાં સ્થાન ધરાવે છે. તે મહત્ત્વના નીતિગત અને રાજકીય મુદ્દાઓ પર નિર્ણય લેવામાં પ્રભાવશાળી ભૂમિકા ભજવે છે. બીજી તરફ, સેન્ટ્રલ કમિટી પક્ષનું મોટું નેતૃત્વ મંડળ છે, જેની બેઠકોમાં દેશની દિશા અને પક્ષની નીતિઓ અંગે ચર્ચા થાય છે.
આ સંસ્થાઓના સભ્યો સામે સતત કાર્યવાહી થવાથી પક્ષની અંદર નેતૃત્વનું પુનર્ગઠન કરવાની જરૂર ઊભી થઈ શકે છે. નવા અધિકારીઓની નિમણૂક અને ખાલી પડેલી જગ્યાઓ ભરવાની પ્રક્રિયા આગામી સમયગાળામાં ચીનની રાજકીય વ્યવસ્થાને અસર કરી શકે છે.
આગળ ચીનની રાજનીતિ પર શું અસર પડશે?
ચીનમાં ઉચ્ચ અધિકારીઓ સામે ચાલી રહેલી કાર્યવાહીનો અંતિમ પ્રભાવ હજુ સ્પષ્ટ નથી. એક તરફ, સરકાર તેને ભ્રષ્ટાચાર દૂર કરવા અને સૈન્યમાં શિસ્ત વધારવાના પગલાં તરીકે રજૂ કરે છે. બીજી તરફ, મોટા પાયે નેતૃત્વ બદલાવથી નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયામાં અસ્થાયી મુશ્કેલીઓ ઊભી થવાની શક્યતા નિષ્ણાતો વ્યક્ત કરે છે.
આગામી સમયમાં ચીનની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી નવા નેતૃત્વની રચના કેવી રીતે કરે છે અને સૈન્યમાં ખાલી પડેલી જવાબદારીઓ કોને સોંપે છે, તેના પર દુનિયાની નજર રહેશે. હાલ એટલું સ્પષ્ટ છે કે જિનપિંગના શાસનમાં ઉચ્ચ સ્તરે થઈ રહેલા આ ફેરફારો ચીનની રાજનીતિ અને સૈન્ય વ્યવસ્થામાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન લાવી રહ્યા છે.
