ચીનને ઈરાન છોડી અમેરિકા-વેનેઝુએલા પાસેથી સસ્તું ક્રૂડ ખરીદવા ટ્રમ્પનું આમંત્રણ.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અત્યારે બેવડા પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે. એક તરફ ઘરઆંગણે યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટે તેમની ટેરિફ નીતિઓને ગેરબંધારણીય ગણાવી છે, તો બીજી તરફ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ચીન અને ઈરાનની વધતી નિકટતાએ તેમની ઊંઘ હરામ કરી દીધી છે. ૧૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ ફોક્સ ન્યૂઝ સાથેની વાતચીતમાં ટ્રમ્પે ચીન સામે આકરા તેવર બતાવ્યા છે.
૧. સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો: ભારત અને સાથી દેશોને રાહત
અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં ટ્રમ્પ પ્રશાસન દ્વારા ભારત, બ્રાઝિલ, ચીન અને કેનેડા જેવા દેશો પર લાદવામાં આવેલા ભારે ટેરિફને “ગેરકાયદેસર” ઠેરવીને રદ કરી દીધા છે. અગાઉ ટ્રમ્પે ચીન પર ટેરિફ વધારીને ૧૨૫% કર્યો હતો, જે વાટાઘાટો બાદ ૩૦% થયો હતો. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટના આ આદેશ બાદ હવે આ ટેરિફ ઘટીને માત્ર ૧૦ થી ૧૫% ની વચ્ચે આવી ગયા છે. આ નિર્ણયથી વૈશ્વિક બજારમાં અમેરિકાની મનસ્વી નીતિઓ પર અંકુશ આવ્યો છે.
૨. ચીનને ૫૦% ટેરિફની નવી ધમકી
સુપ્રીમ કોર્ટના ફટકા છતાં ટ્રમ્પનું વલણ નરમ પડ્યું નથી. ગુપ્તચર અહેવાલો મુજબ ચીન આગામી દિવસોમાં ઈરાનને અત્યાધુનિક હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ (Air Defense Systems) આપવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આ અહેવાલો પર પ્રતિક્રિયા આપતા ટ્રમ્પે કહ્યું, “જો ચીન ઈરાનને શસ્ત્રો સપ્લાય કરતા પકડાશે, તો અમે તાત્કાલિક અસરથી તેમના પર ૫૦% ટેરિફ લાદીશું.” ટ્રમ્પની આ ધમકી એવા સમયે આવી છે જ્યારે તેઓ આવતા મહિને રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગને મળવા ચીન જવાના છે.
૩. ધમકી બાદ ‘ક્રૂડ ઓઈલ’ ની લાલચ
રસપ્રદ વાત એ છે કે ટ્રમ્પે માત્ર ધમકી જ નથી આપી, પરંતુ ચીનને એક આર્થિક ઓફર પણ કરી છે. તેમણે સૂચવ્યું કે ચીન ઈરાન પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરે અને તેના બદલે અમેરિકા અને વેનેઝુએલા પાસેથી તેલ લે. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે, “અમારી પાસે ઉત્પાદન ક્ષમતા ઘણી વધારે છે અને અમે ઈરાન કરતા પણ ઓછા ભાવે ચીનને તેલ આપી શકીશું.”
૪. વેનેઝુએલાનું બદલાયેલું સમીકરણ
આ સમગ્ર વિવાદમાં વેનેઝુએલાનું પાસું સૌથી ચોંકાવનારું છે. યુએસ સૈન્ય દ્વારા વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે અને હાલમાં તેઓ ન્યૂયોર્કમાં ટ્રાયલનો સામનો કરી રહ્યા છે. આ ઘટના બાદ વેનેઝુએલાના તેલ સંસાધનો પર હવે અમેરિકાનું પરોક્ષ નિયંત્રણ દેખાઈ રહ્યું છે, જેનો ઉપયોગ ટ્રમ્પ ચીનને પોતાની તરફ ખેંચવા માટે કરી રહ્યા છે.
૫. બેઇજિંગની મધ્યસ્થી અને આગામી મુલાકાત
ચીનનો દાવો છે કે તેણે આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધવિરામ કરાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. જોકે, ટ્રમ્પ આ વાત સ્વીકારવા તૈયાર નથી. આવતા મહિને યોજાનારી ટ્રમ્પ-જિનપિંગ મુલાકાત પર આખા વિશ્વની નજર છે, કારણ કે આ બેઠક નક્કી કરશે કે વિશ્વ ‘ટેરિફ વોર’ અને ‘વાસ્તવિક યુદ્ધ’ માંથી બહાર આવશે કે નહીં.
૧૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ વૈશ્વિક રાજકારણ એક એવા વળાંક પર છે જ્યાં વ્યાપારિક સંબંધો અને લશ્કરી ધમકીઓ એકબીજામાં ભળી ગઈ છે. ટ્રમ્પની ‘સ્ટીક એન્ડ કેરટ’ (લાકડી અને ગાજર) ની નીતિ ચીન પર કેટલી અસર કરશે તે તો સમય જ બતાવશે, પરંતુ હાલમાં ભારત સહિતના દેશો માટે સુપ્રીમ કોર્ટનો ટેરિફ ઘટાડાનો નિર્ણય ચોક્કસપણે દિવાળી સમાન છે.
