ભૂકંપના આંચકાથી ધ્રૂજ્યું તુર્કી, માત્ર 10 કિમીની ઊંડાઈએ કેન્દ્ર હોવાથી સર્જાઈ ભયાનક સ્થિતિ
દુનિયાના સૌથી સંવેદનશીલ ભૂકંપગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ગણાતા તુર્કીમાં ફરી એકવાર ધરતી ડોલી ઉઠી છે. યુરોપિયન-મેડિટેરેનિયન સિસ્મોલોજીકલ સેન્ટર (EMSC) પાસેથી મળેલી માહિતી મુજબ, ગુરુવારે પૂર્વીય તુર્કીના એક મોટા વિસ્તારમાં અચાનક જમીન કંપી ગઈ. રેક્ટર સ્કેલ પર આ ભૂકંપની તીવ્રતા 5.5 માપવામાં આવી, જેના કારણે લોકોમાં ભારે ડર ફેલાઈ ગયો અને તેઓ જીવ બચાવવા માટે પોતાના ઘર અને ઓફિસોમાંથી બહાર સુરક્ષિત જગ્યાઓ તરફ દોડી ગયા.
ભૂકંપના આ તીવ્ર આંચકાઓએ વર્ષ 2023ની તે ભયાનક તારાજીની યાદો તાજી કરી દીધી છે, જેણે આ સમગ્ર વિસ્તારને ખંડેરમાં ફેરવી નાખ્યો હતો. આવો જાણીએ આ તાજા ભૂકંપ અને તેના ભૂગર્ભીય કારણો સાથે જોડાયેલી વિગતવાર માહિતી.
માત્ર 10 કિલોમીટરની ઊંડાઈએ વધારી ચિંતા
ભૂકંપ સંબંધિત ગતિવિધિઓ પર નજીકથી નજર રાખતી સંસ્થા EMSCએ અહેવાલ આપ્યો છે કે ભૂકંપનું કેન્દ્રબિંદુ જમીનની સપાટીથી માત્ર ૧૦ કિલોમીટર (આશરે ૬.૨ માઈલ)ની ઊંડાઈએ હતું. ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓ આટલી ઓછી ઊંડાઈએ આવતા ભૂકંપને અત્યંત જોખમી માને છે.
ઓછી ઊંડાઈનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે જમીનની સપાટી સુધી ઊર્જા પહોંચવામાં ઓછું અંતર કાપવું પડે છે, જેના કારણે સપાટી પર આંચકા ખૂબ જ તીવ્ર અને વિનાશક અનુભવાય છે. તેનાથી વિપરીત, જો ભૂકંપનું કેન્દ્ર જમીનથી ખૂબ નીચે એટલે કે વધુ ઊંડાઈ પર હોય, તો સપાટી સુધી આવતા-આવતા તેની તીવ્રતા ઘણી ઓછી થઈ જાય છે. આ જ કારણ છે કે આ વખતે તુર્કીના પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં લોકોએ આંચકાઓને અત્યંત ડરામણા સ્વરૂપમાં અનુભવ્યા.
શા માટે વારંવાર ધ્રૂજે છે તુર્કીની ધરતી?
ભૂવાૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી પૂર્વીય તુર્કી દુનિયાના સૌથી વધુ ભૂકંપ-સંવેદનશીલ (Earthquake-Prone) ક્ષેત્રોમાંનું એક ગણાય છે. આ ભૌગોલિક ક્ષેત્રની રચના જ એવી છે કે અહીં હંમેશાં ટેક્ટોનિક પ્લેટો વચ્ચે જબરદસ્ત હલચલ બની રહે છે:
ઇસ્ટ એનાટોલિયન ફોલ્ટ: આ ક્ષેત્રમાંથી અત્યંત સક્રિય અને સંવેદનશીલ ‘ઇસ્ટ એનાટોલિયન ફોલ્ટ’ (East Anatolian Fault) પસાર થાય છે, જે ફોલ્ટ લાઈન્સ ખસવા પર મોટા ભૂકંપોને સર્જે છે.
ટેક્ટોનિક પ્લેટોનું મિલન સ્થાન: તુર્કીનો આ પ્રદેશ મુખ્યત્વે ત્રણ મોટી ટેક્ટોનિક પ્લેટો—એનાટોલિયન પ્લેટ, અરેબિયન પ્લેટ અને યુરેશિયન પ્લેટ—ની સીમા પાસે આવેલો છે. જ્યારે આ પ્લેટો એકબીજા સાથે અથડાય છે અથવા પોતાની જગ્યાએથી ખસે છે, ત્યારે જમીનની અંદર ભારે દબાણ બને છે અને ઊર્જા રિલીઝ થતાં ધરતી ધ્રૂજી ઉઠે છે.
વિનાશક ભૂકંપોનો રહ્યો છે જૂનો ઇતિહાસ
તુર્કી અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં શક્તિશાળી અને વિનાશક ભૂકંપોનો લાંબો અને દર્દનાક ઇતિહાસ રહ્યો છે. અહીં સમય-સમય પર પ્રકૃતિનું રૌદ્ર સ્વરૂપ જોવા મળતું રહ્યું છે.
સૌથી તાજો અને ભયાનક ઘા ફેબ્રુઆરી 2023 નો છે, જ્યારે દેશના કહરામનમારાસ (Kahramanmaras) પ્રાંત અને તેની આસપાસના ક્ષેત્રોમાં સદીનો સૌથી ભયાનક ભૂકંપ આવ્યો હતો. તે આપત્તિમાં એકલા તુર્કીની અંદર 53,000 થી વધુ લોકોનાં દર્દનાક મોત થયા હતા અને લાખો લોકો બેઘર થઈ ગયા હતા. તે તારાજી આધુનિક ઇતિહાસના સૌથી ઘાતક ભૂકંપોમાં ગણાય છે.
આ જ કારણ છે કે જ્યારે પણ પૂર્વીય તુર્કીમાં આ પ્રકારના મધ્યમ કે તીવ્ર તીવ્રતાના આંચકા અનુભવાય છે, ત્યારે સામાન્ય નાગરિકોની સાથે-સાથે વહીવટી તંત્ર પણ તરત જ એલર્ટ મોડ પર આવી જાય છે. હાલમાં, તાજા 5.5 તીવ્રતા વાળા આ ભૂકંપ પછી સ્થાનિક પ્રશાસન અને રાહત એજન્સીઓ પ્રભાવિત ક્ષેત્રોમાં કોઈપણ પ્રકારના જાન-માલના નુકસાનની સ્થિતિનું આકલન કરવામાં લાગેલી છે.
