પૈસા વગર પણ ભણી શકાશે આગળ! જાણો UGCની નવી સ્કોલરશીપ સ્કીમ્સ
ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવાનું અને જીવનમાં કંઈક મોટું કરવાનું સપનું દેશના લાખો યુવાનો જુએ છે. પરંતુ ઘણીવાર એવું બને છે કે ગ્રેજ્યુએશન (સ્નાતક) નો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી વિદ્યાર્થીઓ માસ્ટર્સ (પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએશન) ની ડિગ્રી તો લેવા માંગે છે, પણ પરિવારની નબળી આર્થિક સ્થિતિ તેમની આડે આવે છે. પૈસાની તંગીના કારણે કેટલાય હોંશિયાર વિદ્યાર્થીઓ આગળનો અભ્યાસ અધવચ્ચે જ છોડી દેવા મજબૂર બને છે.
જો તમે અથવા તમારી આસપાસ પણ કોઈ વિદ્યાર્થી આ પ્રકારની સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યો હોય, તો હવે ચિંતા કરવાની બિલકુલ જરૂર નથી. યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) આવા જ જરૂરિયાતમંદ અને પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓની મદદ માટે ઘણી શાનદાર સ્કોલરશીપ યોજનાઓ ચલાવે છે. આ યોજનાઓનો એકમાત્ર ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે પૈસાની તંગી કોઈ પણ વિદ્યાર્થીના કરિયરના રસ્તામાં અવરોધ ન બને. ચાલો વિગતવાર જાણીએ કે તમે કઈ-કઈ સ્કોલરશીપનો લાભ ઉઠાવી શકો છો અને તેના માટે કેવી રીતે અરજી કરવાની રહેશે.
1. તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓ માટે: નેશનલ સ્કોલરશીપ ફોર પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ સ્ટડીઝ (NSPGS)
UGC ની સૌથી લોકપ્રિય અને ફાયદાકારક યોજનાઓમાંથી એક ‘નેશનલ સ્કોલરશીપ ફોર પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ સ્ટડીઝ’ છે. આ સ્કોલરશીપ ખાસ કરીને એવા વિદ્યાર્થીઓ માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે જેમણે પોતાનો ગ્રેજ્યુએશનનો અભ્યાસ સારા માર્ક્સ સાથે પાસ કર્યો છે અને હવે નિયમિત (Regular) ધોરણે પોતાનો પ્રથમ માસ્ટર્સ કોર્સ કરી રહ્યા છે.
-
મળવાપાત્ર સહાય રકમ: આ યોજના હેઠળ પસંદ કરાયેલા વિદ્યાર્થીઓ પ્રત્યેક મહિને 15,000 રૂપિયા ની મોટી આર્થિક સહાય આપવામાં આવે છે.
-
સમયગાળો: આ સ્કોલરશીપ પૂરા બે વર્ષ સુધી (એટલે કે તમારા માસ્ટર્સ કોર્સના અંત સુધી) મળે છે. દર વર્ષે દેશભરના હજારો વિદ્યાર્થીઓ આનો લાભ ઉઠાવીને કોઈ પણ માનસિક કે આર્થિક તણાવ વગર પોતાનું ઉચ્ચ શિક્ષણ પૂરું કરે છે.
2. યુનિવર્સિટી ટોપર્સ માટે વિશેષ સ્કોલરશીપ (URH)
જે વિદ્યાર્થીઓ ભણવામાં અવ્વલ આવે છે અને પોતાના કોલેજ કે યુનિવર્સિટીમાં ટોપ કરે છે, તેમની પ્રતિભાને સન્માન આપવા માટે પણ UGC પાસે એક વિશેષ યોજના છે. જેને ‘પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ સ્કોલરશીપ ફોર યુનિવર્સિટી રેન્ક હોલ્ડર્સ’ કહેવામાં આવે છે. આ અંતર્ગત ગ્રેજ્યુએશન લેવલ પર પોતાની યુનિવર્સિટીમાં પ્રથમ (First) અને દ્વિતીય (Second) સ્થાન મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓને આગળના અભ્યાસ માટે આર્થિક મદદ કરવામાં આવે છે.
-
મળવાપાત્ર સહાય રકમ: આ સ્કીમ હેઠળ તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓને દર મહિને 3,100 રૂપિયાની રકમ આપવામાં આવે છે.
-
સમયગાળો: આ સહાય રકમ પણ બે વર્ષ સુધી મળે છે, જેથી કોલેજ ટોપ કરનારા વિદ્યાર્થીઓ અટક્યા વગર પોતાનો આગળનો અભ્યાસ ચાલુ રાખી શકે અને બીજા માટે પ્રેરણા બને.
3. SC અને ST વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્રોફેશનલ કોર્સ સ્કોલરશીપ
સામાજિક અને આર્થિક રીતે પછાત વર્ગના વિદ્યાર્થીઓને ટેકનિકલ અને વ્યાવસાયિક શિક્ષણ (Professional Education) માં આગળ વધારવા માટે UGC આ વિશેષ સ્કોલરશીપ ચલાવે છે. આ અંતર્ગત અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ના એવા વિદ્યાર્થીઓને મદદ કરવામાં આવે છે જેઓ એન્જિનિયરિંગ, મેનેજમેન્ટ, ફાર્મસી કે લો (Law) જેવા મોટા પ્રોફેશનલ કોર્સીસમાં માસ્ટર્સ કરી રહ્યા છે.
-
ME/MTech ના વિદ્યાર્થીઓ માટે: જો કોઈ વિદ્યાર્થી એમઈ કે એમટેક જેવા ટેકનિકલ કોર્સ કરી રહ્યો હોય, તો તેને દર મહિને 7,800 રૂપિયા સુધીની સહાય મળે છે.
-
અન્ય પ્રોફેશનલ કોર્સ માટે: આ સિવાય બાકીના પ્રોફેશનલ કોર્સીસ કરનારા વિદ્યાર્થીઓને દર મહિને 4,500 રૂપિયા ની સ્કોલરશીપ આપવામાં આવે છે.
4. એકમાત્ર દીકરી માટે ખાસ: ઇન્દિરા ગાંધી સિંગલ ગર્લ ચાઇલ્ડ સ્કોલરશીપ
4. એકમાત્ર દીકરી માટે ખાસ: ઇન્દિરા ગાંધી સિંગલ ગર્લ ચાઇલ્ડ સ્કોલરશીપદેશમાં દીકરીઓના શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા અને તેમને ઉચ્ચ શિક્ષણની સમાન તકો આપવા માટે સરકાર હંમેશા તત્પર રહે છે. આ જ કડીમાં UGC ‘ઇન્દિરા ગાંધી સિંગલ ગર્લ ચાઇલ્ડ સ્કોલરશીપ’ પ્રદાન કરે છે. આ યોજના એવી વિદ્યાર્થિનીઓ માટે છે જેઓ પોતાના માતા-પિતાનું એકમાત્ર સંતાન છે (એટલે કે તેમને કોઈ ભાઈ-બહેન નથી) અને પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએશનમાં અભ્યાસ કરી રહી છે.
-
મળવાપાત્ર સહાય રકમ: આ યોજના હેઠળ વિદ્યાર્થિનીઓને વાર્ષિક 36,200 રૂપિયા ની એકસાથે આર્થિક સહાય આપવામાં આવે છે.
-
સમયગાળો: આ સહાય પણ સતત બે વર્ષ સુધી મળે છે, જેથી દીકરીઓને ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવામાં કોઈ રુકાવટ ન આવે.
આ સ્કોલરશીપ માટે કોણ અરજી કરી શકે? (લાયકાત)
આમ તો દરેક યોજનાના પોતાના કેટલાક ખાસ નિયમો અને શરતો છે, પરંતુ સામાન્ય રીતે નીચે મુજબની લાયકાત હોવી જરૂરી છે:
-
અરજદાર ભારતીય નાગરિક હોવો અનિવાર્ય છે.
-
વિદ્યાર્થીએ કોઈ માન્યતા પ્રાપ્ત યુનિવર્સિટી કે સંસ્થામાં રેગ્યુલર (નિયમિત) પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએશન કોર્સમાં એડમિશન લીધેલું હોવું જોઈએ. (પ્રાઇવેટ કે ડિસ્ટન્સ લર્નિંગવાળા વિદ્યાર્થીઓ આના માટે પાત્ર નથી).
-
કેટલીક વિશિષ્ટ યોજનાઓ માટે લઘુત્તમ ગુણ (ટકાવારી) અને મહત્તમ વય મર્યાદાની શરતો પણ લાગુ પડે છે, જે સત્તાવાર નોટિફિકેશનમાં જોઈ શકાય છે.
અરજી કરવાની સાચી અને સરળ રીત
જો તમે ઉપર દર્શાવેલ કોઈ પણ યોજના માટે લાયક છો, તો તમે ઓનલાઈન માધ્યમથી આના માટે એપ્લાય કરી શકો છો. આ પ્રક્રિયા ખૂબ જ સરળ છે:
-
સ્ટેપ 1 (OTR): સૌથી પહેલા તમારે નેશનલ સ્કોલરશીપ પોર્ટલ (NSP) પર જઈને પોતાનું ‘વન ટાઈમ રજીસ્ટ્રેશન’ (OTR) પૂર્ણ કરવાનું રહેશે.
-
સ્ટેપ 2 (પસંદગી): ઓટીઆર પૂર્ણ થયા પછી તમારા ક્રેડેન્શિયલ્સ સાથે લોગિન કરો અને UGC ની એ સ્કોલરશીપ યોજના પસંદ કરો જેના માટે તમે લાયક છો.
-
સ્ટેપ 3 (દસ્તાવેજ અને સબમિશન): અરજી ફોર્મમાં તમારી વ્યક્તિગત અને શૈક્ષણિક માહિતી બિલકુલ સાચી-સાચી ભરો. ત્યારબાદ જરૂરી દસ્તાવેજો (જેમ કે માર્કશીટ, ફી રસીદ, જાતિનું પ્રમાણપત્ર વગેરે) અપલોડ કરો.
ફોર્મને ફાઈનલ સબમિટ કરતા પહેલા એકવાર સારી રીતે રી-ચેક કરી લો. ફોર્મ જમા થયા પછી તમે પોર્ટલ પર જ તમારી અરજીનું સ્ટેટસ (Status) પણ ટ્રેક કરી શકો છો. સમયસર અરજી કરો અને તમારા સપનાઓને એક નવી ઉડાન આપો!
