અમેરિકામાં જન્મ લેનાર દરેક બાળક હશે નાગરિક, સુપ્રીમ કોર્ટનો સ્પષ્ટ આદેશ
અમેરિકન રાજકારણ અને બંધારણીય ઇતિહાસમાં સોમવારનો દિવસ એક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થયો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે એક ઐતિહાસિક અને બહુપ્રતિક્ષિત ચુકાદામાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના તે વિવાદાસ્પદ કારોબારી આદેશ (Executive Order) ને ફગાવી દીધો છે, જે અમેરિકામાં જન્મતા બાળકોની ‘બર્થ રાઇટ સિટિઝનશિપ’ (જન્મજાત નાગરિકતા) ને મર્યાદિત કરવા માંગતો હતો. 5-4 ના બહુમતીવાળા આ ચુકાદાએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે અમેરિકાની ધરતી પર જન્મ લેનાર દરેક બાળક, ભલે તેના માતા-પિતાની ઇમિગ્રેશન સ્થિતિ ગમે તે હોય, તે જન્મથી જ અમેરિકન નાગરિક છે.
158 વર્ષ જૂની પરંપરા અને 14મો સુધારો
અમેરિકામાં જન્મજાત નાગરિકતાનો સિદ્ધાંત કોઈ નવો નથી. છેલ્લા 158 વર્ષોથી આ વ્યવસ્થા ચાલી આવે છે અને તેને અમેરિકન બંધારણના 14મા સુધારાનો આધારસ્તંભ માનવામાં આવે છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ જોન રોબર્ટ્સે બહુમતીનો નિર્ણય લખતા જણાવ્યું હતું કે આ અધિકાર બંધારણમાં નિહિત છે અને તેને કોઈપણ કારોબારી આદેશ દ્વારા છીનવી શકાય નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાની ટિપ્પણીમાં એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે અમેરિકન સંસદ એટલે કે ‘કોંગ્રેસ’ પણ સામાન્ય કાયદો બનાવીને આ બંધારણીય અધિકારમાં ફેરફાર કરી શકતી નથી. જો આ વ્યવસ્થા બદલવી હોય, તો તેના માટે બંધારણમાં જ સુધારો કરવાની જટિલ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડશે, જે અત્યંત કઠિન કાર્ય છે.
ટ્રમ્પનું વચન અને બંધારણીય સંઘર્ષ
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન જ આ મુદ્દાને મુખ્યતાથી ઉઠાવ્યો હતો. તેમનો તર્ક હતો કે જન્મજાત નાગરિકતાની નીતિ ગેરકાયદેસર ઇમિગ્રન્ટ્સને પ્રોત્સાહન આપે છે. સત્તામાં આવ્યાના થોડા જ કલાકોમાં, 20 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ તેમણે આના પર રોક લગાવવા માટે કારોબારી આદેશ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.
જોકે, જેવો આ આદેશ જાહેર થયો, દેશભરમાં કાનૂની હલચલ મચી ગઈ. વિવિધ ફેડરલ જિલ્લા અદાલતોએ આ આદેશ પર તાત્કાલિક કામચલાઉ રોક લગાવી દીધી હતી, જેનાથી ટ્રમ્પનો આદેશ ક્યારેય અમલી બની શક્યો નહીં. મામલો અંતે સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો, જ્યાં અનેક મહિનાઓની સુનાવણી અને ગહન કાનૂની ચર્ચાઓ બાદ આ અંતિમ ચુકાદો આવ્યો.
સુનાવણી દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિની હાજરી: એક દુર્લભ દ્રશ્ય
આ મામલાની ગંભીરતાનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે 1 એપ્રિલના રોજ જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી ચાલી રહી હતી, ત્યારે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ વ્યક્તિગત રીતે અદાલતમાં હાજર હતા. અમેરિકાના ઇતિહાસમાં કોઈ વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિનું સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણી દરમિયાન આ રીતે હાજર રહેવું અત્યંત દુર્લભ ઘટના છે. આ દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પ માટે આ મુદ્દો માત્ર રાજકારણનો નહીં, પરંતુ તેમના વહીવટીતંત્રની પ્રાથમિકતાઓનું કેન્દ્ર હતો.
આ ચુકાદાની વ્યાપક અસર
જો ટ્રમ્પનો તે આદેશ લાગુ થઈ ગયો હોત, તો તેના પરિણામો દૂરગામી હોત. આંકડા મુજબ, દર વર્ષે અમેરિકામાં જન્મ લેનારા આશરે 2.5 લાખ બાળકોની કાનૂની સ્થિતિ આ ચુકાદાથી પ્રભાવિત થાત. પરિવારોને તેમના નવજાત શિશુઓ માટે નાગરિકતાનો પુરાવો મેળવવા માટે માતા-પિતાના ઇમિગ્રેશન દસ્તાવેજો અને કાનૂની સ્થિતિના કઠિન ચક્રવ્યૂહમાંથી પસાર થવું પડત.
માનવ અધિકાર સંગઠનો અને ઇમિગ્રેશન નિષ્ણાતોએ આ ચુકાદાનું સ્વાગત કર્યું છે. તેમનું માનવું છે કે આ નિર્ણય માત્ર તે લાખો પરિવારો માટે રાહત નથી જેઓ પોતાના ઉજ્જવળ ભવિષ્યની શોધમાં અમેરિકા આવ્યા છે, પરંતુ તે અમેરિકાની તે ઉદારવાદી લોકશાહી છબીને પણ સુરક્ષિત રાખે છે, જેના પર આ દેશ દાયકાઓથી ટકેલો છે.
શું આ ટ્રમ્પ માટે મોટો ઝટકો છે?
ચોક્કસપણે, આ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ માટે એક મોટો રાજકીય ઝટકો છે. ‘બર્થ રાઇટ સિટિઝનશિપ’ ને ખતમ કરવી એ તેમના ચૂંટણી ઢંઢેરાનો મુખ્ય ભાગ હતો. તેમણે તેમના સમર્થકોને વચન આપ્યું હતું કે તેઓ આ નીતિ બદલી નાખશે. કોર્ટનો આ ચુકાદો તેમના સમર્થકોના એક મોટા વર્ગને નિરાશ કરી શકે છે, પરંતુ સાથે જ તે અમેરિકામાં ‘ચેક એન્ડ બેલેન્સ’ (સત્તાનું સંતુલન) પ્રણાલીની મજબૂતીને પણ દર્શાવે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો આ ચુકાદો કાયદાના શાસન (Rule of Law) ની જીત છે. તેણે ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે અમેરિકામાં બંધારણ સર્વોપરી છે અને રાષ્ટ્રપતિની સત્તાઓ પણ બંધારણીય મર્યાદાઓને આધીન છે. જ્યાં એક તરફ આ ચુકાદો તે લાખો લોકો માટે રાહત લઈને આવ્યો છે જેઓ પોતાના બાળકોના ભવિષ્યને લઈને ચિંતિત હતા, ત્યાં બીજી તરફ તેણે અમેરિકાના ઇમિગ્રેશન વિવાદને એક નવી દિશા આપી છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ આ કાનૂની હાર બાદ પોતાનું વલણ કેવી રીતે બદલે છે અને શું તેઓ ભવિષ્યમાં આ મુદ્દા પર કોઈ નવું પગલું ઉઠાવે છે કે નહીં. હાલ માટે, અમેરિકાના 158 વર્ષ જૂના આ બંધારણીય અધિકાર પર આવેલું સંકટ ટળી ગયું છે.
