શાંતિની વાટાઘાટો પર ફરી બ્રેક: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈરાન વચ્ચેનો રાજદ્વારી મડાગાંઠ વધુ ઘેરો બન્યો
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલા યુદ્ધવિરામ બાદ કાયમી શાંતિ કરાર માટેની વાટાઘાટો ફરી એકવાર અટકી ગઈ છે. ૬૦ દિવસની નિર્ધારિત સમયસીમા પૂર્ણ થયા પછી પણ બંને દેશો વચ્ચે કોઈ ચોક્કસ કે સર્વસંમતિ સાધી શકાય તેવો ઉકેલ નીકળી શક્યો નથી. યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરમાં નિવેદન આપ્યું છે કે તેહરાન કરાર કરવા માટે આતુર છે, પરંતુ તેઓ હજુ સુધી યોગ્ય અને સંતોષકારક શરતો પર સમજૂતી કરવા માટે તૈયાર નથી. આ નિવેદનને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે રાજદ્વારી શાંતિ સ્થપાય તેવી શક્યતાઓ પર પાણી ફરી વળ્યું છે.
અમેરિકા એક તરફ રાજદ્વારી વાટાઘાટોની વાત કરી રહ્યું છે તો બીજી તરફ ઈરાન પર આર્થિક અને લશ્કરી દબાણ સતત વધારી રહ્યું છે. વોશિંગ્ટન હવે ઈરાન પર વધુ કડક આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે, જેથી તેહરાનને પોતાની શરતો સ્વીકારવા મજબૂર કરી શકાય. આ પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે બંને દેશો ટેબલ પર આવીને વાત કરવા માંગે છે, પરંતુ પોતાના રાજકીય અને વ્યૂહાત્મક હિતો સાથે કોઈ બાંધછોડ કરવા તૈયાર નથી.
ઈરાનનું વલણ: પોતાની શરતો અને સાર્વભૌમત્વ પર મક્કમ
બીજી તરફ, ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાન પણ યુદ્ધનો અંત ઈચ્છે છે, પરંતુ તે પોતાના સ્વાભિમાન, સાર્વભૌમત્વ અને શરતોના ભોગે નહીં થાય. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે વિશ્વએ ઈરાનની મજબૂત સ્થિતિને સ્વીકારી છે. આ સાથે જ તેમણે અમેરિકા પર ગંભીર આરોપો લગાવતા કહ્યું કે યુએસ દળોએ ઈરાનની શાળાઓ, હોસ્પિટલો અને નાગરિક માળખાકીય સુવિધાઓને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.
ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઈસ્માઈલ બગાઈએ અમેરિકાના નવા આર્થિક પ્રતિબંધોના પ્લાનને સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યો છે. તેમણે આ નીતિને જૂની “ક્લાસિક સંસ્થાનવાદી નીતિ” ની વાપસી ગણાવી હતી. ઈરાનનું માનવું છે કે અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા આર્થિક ક્ષેત્રના પ્રતિબંધો માત્ર તેના એક દેશ પર જ નહીં પરંતુ અન્ય સાર્વભૌમ દેશોની મુક્ત વેપાર નીતિ પર પણ પ્રહાર સમાન છે.
શાંતિ વાટાઘાટો અટકવાના મુખ્ય કારણો
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાટાઘાટો અટકવા પાછળ બંને દેશોની વિરુદ્ધ માંગણીઓ મુખ્ય કારણ છે. બંને પક્ષો એકબીજા પર કરાર ભંગનો આરોપ લગાવી રહ્યા છે:
ઈરાનની મુખ્ય માંગણીઓ: અમેરિકા તાત્કાલિક ધોરણે તમામ આર્થિક અને દરિયાઈ નાકાબંધી હટાવે, મધ્ય પૂર્વમાંથી અમેરિકી સૈનિકોની સંપૂર્ણ વાપસી થાય અને યુદ્ધ દરમિયાન થયેલા આર્થિક તેમ જ ભૌતિક નુકસાનનું યોગ્ય વળતર ચૂકવે.
અમેરિકાની શરતો: ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર સંપૂર્ણ અને કાયમી રોક ઈચ્છે છે. આ ઉપરાંત ઈરાનની પ્રાદેશિક સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓ અને મિસાઈલ પ્રોગ્રામ પર પણ કડક નિયંત્રણો મૂકવાની માંગ કરી રહ્યું છે.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ: વૈશ્વિક ઊર્જા સંકટની મુખ્ય ધરી
આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) વિસ્તાર સૌથી મોટું તણાવનું કેન્દ્ર બની રહ્યો છે. આ દરિયાઈ માર્ગ સમગ્ર વિશ્વ માટે તેલ પુરવઠાની દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. ઈરાને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જ્યાં સુધી અમેરિકા દરિયાઈ નાકાબંધી અને લશ્કરી દબાણ નહીં હટાવે, ત્યાં સુધી શાંતિ કરાર શક્ય નથી. આ દરિયાઈ વિસ્તારમાં વધતા તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઈલના બજાર પર પણ ભારે અસર પડી રહી છે, જે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે નવો પડકાર ઊભો કરી શકે છે.
