ટ્રમ્પના બદલાયેલા સૂર: ઈરાન સામે ૧૦૦ દિવસના યુદ્ધમાં અબજો ડોલરના સૈન્ય નુકસાન બાદ અમેરિકા શાંતિના માર્ગે?
વૈશ્વિક રાજકારણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોમાં ક્યારેય કોઈ કાયમી દુશ્મન કે કાયમી મિત્ર નથી હોતું, આ વાત અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના તાજેતરના વલણે ફરી એકવાર સાબિત કરી દીધી છે. ઈરાન સામે સૈન્ય કાર્યવાહી અને આરપારની લડાઈ લડી રહેલા ટ્રમ્પના સૂર અચાનક બદલાઈ ગયા છે. જે સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ મોજતબા ખામેનીને ક્યારેક તેઓ નેસ્તનાબૂદ કરવાની ધમકી આપતા હતા, આજે તેમના જ વખાણ કરી રહ્યા છે. આ અણધાર્યા વલણથી આખી દુનિયા ચોંકી ઉઠી છે અને તેની પાછળના વાસ્તવિક આર્થિક તથા લશ્કરી કારણો હવે સપાટી પર આવી રહ્યા છે.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફરી એકવાર પોતાના સત્તાવાર નિવેદનથી સમગ્ર વિશ્વના રાજદ્વારીઓને આશ્ચર્યમાં મૂકી દીધા છે. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ મોજતબા ખામેની, જેમને પછાડવા માટે અમેરિકાએ તમામ શક્તિ લગાવી દીધી હતી, તેમને હવે ટ્રમ્પ એક “તેજસ્વી અને આદરણીય નેતા” તરીકે સંબોધી રહ્યા છે. એટલું જ નહીં, ટ્રમ્પે તેમની સાથે રૂબરૂ મુલાકાત કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં શાંતિનો માર્ગ શોધવાની ઉત્સુકતા પણ દર્શાવી છે. પરંતુ આ અચાનક થયેલા “હૃદય પરિવર્તન” પાછળ કોઈ માનવીય સંવેદના નથી, પરંતુ યુદ્ધના મેદાનમાં અમેરિકાને વેઠવું પડેલું અતિ ભારે લશ્કરી અને નાણાકીય નુકસાન જવાબદાર હોવાનું વિશ્લેષકો માની રહ્યા છે.
૧૦૦ દિવસનું યુદ્ધ અને અમેરિકાની ગણતરીઓ ઊંધી પડી
એક વૈશ્વિક અહેવાલ અનુસાર, ૭ જૂન ૨૦૨૬ ના રોજ ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા આ ભયાનક સંઘર્ષને ૧૦૦ દિવસ પૂરા થઈ રહ્યા છે. આ ૧૦૦ દિવસો દરમિયાન અમેરિકા જે ધારણા રાખીને બેઠું હતું તેનાથી તદ્દન વિપરીત પરિણામો મળ્યા છે. વિશ્વની સૌથી મોટી મહાસત્તા સામે ઈરાને ન તો હાર સ્વીકારી કે ન તો કોઈ પ્રકારનું સમાધાન કર્યું. ઈરાની સેનાએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી લઈને ઈઝરાયલ અને આરબ દેશોમાં સ્થાપિત અમેરિકી સૈન્ય અડ્ડાઓ પર એટલો વળતો પ્રહાર કર્યો કે વોશિંગ્ટન સ્તબ્ધ થઈ ગયું. યુદ્ધની શરૂઆતના માત્ર ૪૦ દિવસની અંદર જ અમેરિકન સૈન્યને એટલી હદે પછડાટ મળી કે તેને પશ્ચિમ એશિયામાં સ્થિત પોતાના કેટલાક મહત્વના સૈન્ય મથકો ખાલી કરવાની ફરજ પડી હતી.
અબજો રૂપિયાના હથિયારો ધૂળધાણી થયા
આ યુદ્ધમાં ઈરાને અમેરિકાની લશ્કરી શક્તિના પ્રતીક સમાન હથિયારોને નિશાન બનાવીને ભારે આર્થિક ફટકો આપ્યો છે. ઈરાની હુમલાઓમાં અમેરિકાના આશરે ૧ ટ્રિલિયન રૂપિયાથી વધુની કિંમતના અત્યાધુનિક સંરક્ષણ સાધનો નાશ પામ્યા છે. જેમાં ૬,૭૨૦ કરોડ રૂપિયાના મૂલ્યના ૨૪ નંગ એમક્યુ-૯ (MQ-9) રીપર ડ્રોન અને ૨,૯૬૦ કરોડ રૂપિયાના મૂલ્યના ૮ કેસી-૧૩૫ (KC-135) વિમાનોનો સમાવેશ થાય છે. આ સિવાય અમેરિકાએ પોતાના સૌથી શક્તિશાળી એવા ૪,૧૭૫ કરોડ રૂપિયાના ૫ એફ-૧૫ (F-15) ફાઈટર જેટ અને ૧,૦૨૦ કરોડ રૂપિયાનું ૧ એફ-૩૫ (F-35) ફાઈટર જેટ પણ ગુમાવ્યું છે. સૌથી મોટો ફટકો ત્યારે પડ્યો જ્યારે ઈરાને અમેરિકાની અભેદ ગણાતી ૪ થાડ (THAAD) એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને તોડી પાડી, જેની કિંમત આશરે ૮૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા થાય છે.
‘ઈરાન વેનેઝુએલા નથી’ – ટ્રમ્પની લાચારી
આ વિન્ડફોલ નુકસાન બાદ ટ્રમ્પને જાહેરમાં સ્વીકારવું પડ્યું છે કે ઈરાન કોઈ વેનેઝુએલા જેવો દેશ નથી, જ્યાં તમે ગમે ત્યારે ઘૂસીને ઓપરેશન પૂરું કરીને થોડીવારમાં બહાર નીકળી જાઓ. ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતા ઘણી અલગ અને મજબૂત છે. રાજકીય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ટ્રમ્પ હવે આ યુદ્ધની જાળમાં ખરાબ રીતે ફસાઈ ચૂક્યા છે અને અમેરિકાની વૈશ્વિક શાખ બચાવવા માટે તેઓ ઈરાન સાથે કોઈ પણ ભોગે સન્માનજનક સોદો કરવા માંગે છે.
પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં ટ્રમ્પે મુજતબા ખામેની સાથે મુલાકાતની સંભાવના અંગે જણાવ્યું હતું કે, જો કોઈ યોગ્ય સમાધાન નીકળતું હોય તો તેમને મોજતબાને મળવામાં ઘણો આનંદ થશે અને તેઓ તેમની સાથે પૂરા આદરપૂર્વક વર્તશે. જ્યારે પત્રકારોએ પૂછ્યું કે પરિવાર પર થયેલા હુમલા બાદ શું ઈરાની નેતા તેમને મળશે? ત્યારે ટ્રમ્પે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે મોજતબા એક ‘પ્રોફેશનલ’ નેતા છે અને તેઓ દેશના હિત માટે યુદ્ધ અને શાંતિ વચ્ચેનો ભેદ સમજીને નિર્ણય લેશે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ઈરાન આ પ્રસ્તાવને સ્વીકારે છે કે મધ્ય પૂર્વમાં આ યુદ્ધ નવો વળાંક લે છે.
