વૈશ્વિક સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો, ચીને પ્રશાંત મહાસાગરમાં કરી બેલેસ્ટિક મિસાઈલનું પરીક્ષણ
તાજેતરમાં ચીન દ્વારા પ્રશાંત મહાસાગરમાં એક પરમાણુ સબમરીનથી ઈન્ટરકોન્ટિનન્ટલ બેલેસ્ટિક મિસાઈલ (ICBM)નું સફળ પરીક્ષણ કરવામાં આવતા આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને ભૂ-રાજકીય ગલીઓમાં હલચલ મચી ગઈ છે. સોમવાર, 6 જુલાઈના રોજ થયેલા આ પરીક્ષણ બાદ માત્ર અમેરિકા જ નહીં, પરંતુ જાપાન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યુઝીલેન્ડ જેવા દેશોએ પણ પોતાની ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આ ઘટના એવા સમયે બની છે જ્યારે એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં સૈન્ય સંતુલન અને પારદર્શિતાને લઈને પહેલાથી જ ઘણી ખેંચતાણ ચાલી રહી છે.
પરીક્ષણની વિગત અને ચીનનું સત્તાવાર વલણ
ચીની સેના, જેને ‘પીપલ્સ લિબરેશન આર્મી’ (PLA) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેણે સરકારી ન્યૂઝ એજન્સી સિન્હુઆ દ્વારા પુષ્ટિ કરી કે તેમની એક પરમાણુ સબમરીનથી ‘ડમી વોરહેડ’ સાથે એક વ્યૂહાત્મક મિસાઈલ લોન્ચ કરવામાં આવી હતી. ચીની અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ પરીક્ષણ બપોરના સમયે થયું હતું અને મિસાઈલે પ્રશાંત મહાસાગરમાં સ્થિત પોતાના અગાઉથી નક્કી કરેલા લક્ષ્ય પર સચોટ નિશાન સાધ્યું હતું.
ચીનનો દાવો છે કે આ તેમના વાર્ષિક સૈન્ય અભ્યાસનો એક સામાન્ય ભાગ હતો. બેઇજિંગનું એમ પણ કહેવું છે કે તેમણે આ પરીક્ષણ વિશે સંબંધિત દેશોને અગાઉથી જ જાણ કરી દીધી હતી, જેથી તેને કોઈ ‘આકસ્મિક ઘટના’ તરીકે ન જોવામાં આવે. જોકે, ચીનના આ તર્કો છતાં વૈશ્વિક સ્તરે તેને શક્તિ પ્રદર્શન (Power Projection) તરીકે જ જોવામાં આવી રહ્યું છે.
વૈશ્વિક ચિંતા: અમેરિકા અને સહયોગીઓની પ્રતિક્રિયા
અમેરિકાના વિદેશ વિભાગે ચીનના આ પગલાને એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં તણાવ વધારનાર અને ઉશ્કેરણીજનક કાર્યવાહી ગણાવી છે. અમેરિકી નિવેદનોમાં સ્પષ્ટ દેખાય છે કે બેઇજિંગની વધતી જતી પરમાણુ ક્ષમતા અને તેને પ્રદર્શિત કરવાની રીત પર વોશિંગ્ટનની ચાંપતી નજર છે. અમેરિકી વહીવટીતંત્રનું કહેવું છે કે જ્યારે સમગ્ર વિશ્વ પરમાણુ અપ્રસાર (Nuclear Non-proliferation) અને શસ્ત્રોના ઘટાડા માટે પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, ત્યારે ચીનનું પરમાણુ શસ્ત્રોનો આ રીતે ઝડપી વિસ્તાર ચિંતાનો વિષય છે.
માત્ર અમેરિકા જ નહીં, પરંતુ જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયાએ પણ આ અંગે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. આ દેશોનું માનવું છે કે ચીન આ વિસ્તારમાં પોતાની સૈન્ય હાજરી આક્રમક રીતે વધારી રહ્યું છે, જે પ્રાદેશિક સ્થિરતા માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. ન્યુઝીલેન્ડે પણ આ પગલા પર ચિંતા વ્યક્ત કરતા તેને પ્રાદેશિક સુરક્ષા માટે એક પડકારજનક સંકેત ગણાવ્યો છે.
વિશ્વની ચિંતા કેમ વધી રહી છે?
ચીનના આ પરીક્ષણને લઈને વૈશ્વિક સમુદાયના ચિંતિત હોવા પાછળ ઘણા નક્કર કારણો છે:
-
પારદર્શિતાનો અભાવ: અમેરિકાએ ચીનને અપીલ કરી છે કે તે પોતાની ઈન્ટરકોન્ટિનન્ટલ મિસાઈલ પરીક્ષણો અને અવકાશ પ્રક્ષેપણની માહિતી નિયમિતપણે શેર કરે. વિશ્વનું માનવું છે કે ચીન પોતાની પરમાણુ ક્ષમતાઓ અને સૈન્ય વિસ્તાર વિશે જેટલી ઓછી માહિતી આપે છે, તેનાથી ભ્રમ અને ડર વધે છે.
-
પરમાણુ પ્રસારની હોડ: વૈશ્વિક નિષ્ણાતોના મતે, ચીનનું ઝડપથી અને કોઈપણ પારદર્શિતા વગર પરમાણુ શસ્ત્રોનો ભંડાર વધારવો એક જોખમી વલણ છે. આ શસ્ત્રોની નવી દોડને જન્મ આપી શકે છે.
-
પ્રાદેશિક સ્થિરતા: દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર અને પ્રશાંત વિસ્તારમાં પહેલાથી જ તણાવના ઘણા મુદ્દાઓ છે. આવા સમયે પરમાણુ સબમરીનથી મિસાઈલ છોડવી એ સંદેશ આપે છે કે ચીન ગમે ત્યાંથી હુમલો કરવા સક્ષમ છે, જેનાથી પડોશી દેશોની સુરક્ષા સંબંધિત ચિંતાઓ વધી ગઈ છે.
અમેરિકાની અપીલ અને ભવિષ્યનો માર્ગ
ચીનના આ પગલા બાદ અમેરિકાએ બેઇજિંગને શસ્ત્ર નિયંત્રણ વાટાઘાટો (Arms Control Talks) માં સામેલ થવાની અપીલ કરી છે. અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ચીન એક એવી વ્યવસ્થા અપનાવે જેનાથી પરમાણુ શસ્ત્રો અને મિસાઈલ પરીક્ષણો વિશે પૂર્વ-માહિતી શેર કરી શકાય, જેથી અનપેક્ષિત સૈન્ય ટકરાવથી બચી શકાય.
સાથે જ, અમેરિકાએ એ પણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તે પોતાના સહયોગી દેશો (જેમ કે જાપાન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને અન્ય ભાગીદારો)ની સુરક્ષા માટે સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ છે. વોશિંગ્ટને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે પોતાની સંરક્ષણ જવાબદારીઓમાંથી પીછેહઠ કરશે નહીં.
પ્રશાંત મહાસાગરમાં ચીન દ્વારા કરવામાં આવેલું આ બેલેસ્ટિક મિસાઈલ પરીક્ષણ માત્ર એક અભ્યાસ નથી, પરંતુ બેઇજિંગની વધતી જતી સૈન્ય મહત્વાકાંક્ષાનું પ્રતીક છે. આ પરીક્ષણ વૈશ્વિક શક્તિઓ વચ્ચે ઘેરાતા વિશ્વાસના સંકટને પણ દર્શાવે છે. ભવિષ્યમાં આ વિસ્તારમાં શાંતિ જળવાઈ રહેશે કે સૈન્ય સ્પર્ધા વધુ તેજ થશે, તે આ વાત પર નિર્ભર રહેશે કે ચીન આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો અને પારદર્શિતાની દિશામાં કેવા પગલાં લે છે. હાલમાં, આ ઘટના ફરી એકવાર એ વાત તરફ ઈશારો કરે છે કે 21મી સદીના ભૂ-રાજકારણમાં પરમાણુ ક્ષમતાઓ અને તેનું પ્રદર્શન વૈશ્વિક શાંતિ માટે કેટલો સંવેદનશીલ મુદ્દો છે.
