ક્રૂડ ઓઈલ થશે સસ્તું! સાઉદી અરેબિયાના મોટા નિર્ણયથી ભારતીયોને રાહતની આશા
વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં હાલમાં મોટી હલચલ જોવા મળી રહી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના તણાવમાં ઘટાડો થયા બાદ તેલના ભાવમાં જે નરમીનો સિલસિલો શરૂ થયો હતો, તેણે હવે એક નવો અને સકારાત્મક વળાંક લીધો છે. વિશ્વના સૌથી મોટા તેલ ઉત્પાદક દેશોમાંના એક, સાઉદી અરેબિયાએ ઓગસ્ટ મહિના માટે એશિયાઈ દેશોને નિકાસ કરવામાં આવતા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં છેલ્લા 26 વર્ષનો સૌથી મોટો ઘટાડો કરવાની જાહેરાત કરી છે. ભારત જેવા દેશો માટે, જે પોતાની તેલની જરૂરિયાતો માટે મોટાભાગે આયાત પર નિર્ભર છે, આ સમાચાર કોઈ મોટી ભેટથી ઓછા નથી.
સાઉદી અરામકોનો ઐતિહાસિક નિર્ણય: શું છે સંપૂર્ણ ગણિત?
બ્લૂમબર્ગના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, સાઉદી અરેબિયાની સરકારી તેલ કંપની ‘સાઉદી અરામકો’ (Saudi Aramco) એ એશિયા માટે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં 11 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધીનો મોટો ઘટાડો કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણય બાદ, ‘અરબ લાઈટ ક્રૂડ’ હવે પ્રાદેશિક બેન્ચમાર્કની સરખામણીએ 1.50 ડોલર પ્રતિ બેરલના ડિસ્કાઉન્ટ પર ઉપલબ્ધ થશે.
આર્થિક નિષ્ણાતો માને છે કે આ પગલું માત્ર તેલ બજારમાં સ્પર્ધા વધારવા માટે જ નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં આવી રહેલા સુધારાનો પણ સંકેત છે. ભારત, જે તેની વપરાશનો મોટો હિસ્સો સાઉદી અરેબિયા પાસેથી આયાત કરે છે, તેના માટે આ એક મોટી વ્યૂહાત્મક રાહત છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ જે એક સમયે આસમાને હતા, તે હવે ઘટીને લગભગ 72 ડોલર પ્રતિ બેરલના સ્તરે આવી ગયા છે, જે ફેબ્રુઆરીના અંતના સ્તર સમાન છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું ખુલવું: સપ્લાય ચેઈનની પુનઃસ્થાપના
તેલના ભાવમાં ઘટાડાનું એક મોટું કારણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું ફરીથી સુચારૂ થવું છે. તણાવ દરમિયાન આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ બંધ હોવાને કારણે તેલની અવરજવર ખોરવાઈ ગઈ હતી અને કંપનીઓએ લાલ સમુદ્ર (Red Sea) ના યાનબુ બંદરગાહના લાંબા અને મોંઘા માર્ગનો ઉપયોગ કરવો પડતો હતો. આનાથી પરિવહન ખર્ચ (Logistics Cost) વધી ગયો હતો.
હવે જેમ જ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી જહાજોની અવરજવર ફરી શરૂ થઈ છે, સાઉદી અરામકોએ રાસ તનુરા બંદરગાહથી પોતાની શિપમેન્ટમાં ઝડપથી વધારો કરીને યુદ્ધ પહેલાના સ્તરના 90 ટકા સુધી પહોંચાડી દીધી છે. સપ્લાય ચેઈન સામાન્ય થવાથી તેલની ઉપલબ્ધતા વધી છે, જેનાથી ભાવ પરનું દબાણ ઘટ્યું છે.
OPEC+ની વ્યૂહરચના અને વધતું ઉત્પાદન
ભાવોને નિયંત્રિત કરવામાં સાઉદી અરેબિયા અને રશિયાના નેતૃત્વ હેઠળના ‘OPEC પ્લસ’ જૂથની ભૂમિકા પણ મહત્વની રહી છે. આ જૂથે ઓગસ્ટ માટે તેલ ઉત્પાદન ક્વોટામાં વધારો કરવાની જાહેરાત કરી છે. સાઉદી અરેબિયા, ઈરાક અને કુવૈત જેવા મુખ્ય તેલ ઉત્પાદક દેશો હવે તેમના વધેલા ઉત્પાદનને બજારમાં ઉતારી રહ્યા છે. જ્યારે બજારમાં પુરવઠો (Supply) વધે છે, ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે ભાવ નીચે આવે છે, અને આ જ અત્યારે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં થઈ રહ્યું છે.
શું ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઘટશે?
આ પ્રશ્ન દરેક સામાન્ય ભારતીયના મનમાં છે. ભારત તેની 80 ટકાથી વધુ તેલની જરૂરિયાતો માટે આયાત પર નિર્ભર હોવાથી, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં થયેલા ઘટાડાની સીધી અસર આપણી અર્થવ્યવસ્થા પર પડે છે.
જોકે, એ સમજવું જરૂરી છે કે પેટ્રોલ અને ડીઝલની અંતિમ રિટેલ કિંમત માત્ર ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પર જ નિર્ભર નથી. તેમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા લાદવામાં આવતા ટેક્સ, ડીલરનું કમિશન અને રિફાઈનિંગ ખર્ચ પણ સામેલ હોય છે. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઘટવાથી ભારતીય તેલ કંપનીઓ (OMCs) પરનો બોજ ઘટશે, જેનો લાભ તેઓ ગ્રાહકોને આપી શકે છે. જો આ વૈશ્વિક નરમી જળવાઈ રહેશે, તો ચોક્કસપણે આવનારા અઠવાડિયામાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં રાહત જોવા મળી શકે છે.
ભવિષ્યની રાહ: ઉર્જા સુરક્ષા અને વિકલ્પો
સસ્તા તેલના ઘણા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ હોવાને કારણે હવે તેલ ઉત્પાદક દેશો વચ્ચે બજારમાં હિસ્સેદારી (Market Share) મેળવવા માટે સ્પર્ધા જામી છે. ભારત આ સ્થિતિનો પૂરો લાભ ઉઠાવી શકે છે. પોતાની વ્યૂહાત્મક તેલ સંગ્રહ ક્ષમતા (Strategic Petroleum Reserve) ભરવા અને લાંબા ગાળાના કરારો (Long-term contracts) દ્વારા ભારત ભવિષ્ય માટે તેલના ભાવને સ્થિર કરી શકે છે.
સાઉદી અરેબિયા દ્વારા કરવામાં આવેલો આ ઐતિહાસિક ઘટાડો ક્રૂડ ઓઈલના બજારમાં ‘બાયર્સ માર્કેટ’ (ખરીદદારો માટે અનુકૂળ બજાર) બનવાનો સંકેત છે. વૈશ્વિક રાજકારણ અને સપ્લાય ચેઈનની સામાન્ય સ્થિતિ ભારત માટે એક મોટી તક જેવી છે. જો સરકાર અને તેલ કંપનીઓ આ લાભનો એક હિસ્સો સીધો ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડે, તો મોંઘવારી સામે ઝઝૂમી રહેલા સામાન્ય માણસ માટે આ એક મોટી રાહત હશે. હાલમાં, બજારની સ્થિતિ જોતા એવું કહી શકાય કે તેલના ભાવમાં જે ઘટાડો આવ્યો છે, તે ભારતીય ગ્રાહકો માટે એક ઉજ્જવળ અને રાહતભર્યા સમાચાર છે.
