શરીર માટે કેમ જરૂરી છે વિટામિન B12? જાણો તેની ઉણપના લક્ષણો અને બચવાના ઉપાયો
વિટામિન B12, જેને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં ‘કોબાલામિન’ પણ કહેવામાં આવે છે, તે આપણા શરીર માટે એક “પાવરહાઉસ” પોષક તત્વ સમાન છે. તે શરીરના અનેક મહત્વપૂર્ણ કાર્યોને સરળતાથી ચલાવવા માટે અનિવાર્ય છે. નવાઈની વાત એ છે કે આપણું શરીર પોતે આ વિટામિન બનાવી શકતું નથી, તેથી આપણે ખોરાક કે સપ્લિમેન્ટ્સ દ્વારા તેની પૂર્તિ કરવી પડે છે.
વિટામિન B12 શરીર માટે કેમ જરૂરી છે?
એઈમ્સ (AIIMS) ના ડોક્ટર અમરિંદર સિંહ મલ્હીના જણાવ્યા અનુસાર, વિટામિન B12 ના મુખ્ય કાર્યો નીચે મુજબ છે:
-
રક્તકણોનું નિર્માણ: તે હાડકાના મજ્જા (Bone marrow) માં લાલ રક્તકણો (Red Blood Cells) બનાવવામાં મદદ કરે છે. તેની ઉણપથી એનિમિયા થઈ શકે છે.
-
DNA નું રક્ષણ: તે શરીરના દરેક કોષમાં રહેલા DNA ને બનાવવા અને તેનું સમારકામ કરવામાં મદદરૂપ થાય છે.
-
નર્વસ સિસ્ટમ અને મગજ: વિટામિન B12 નસો પરના રક્ષણાત્મક પડ (માઈલિન) ને જાળવી રાખે છે. તેની ગેરહાજરીમાં ચેતાતંત્રને નુકસાન થઈ શકે છે.
-
ઉર્જાનું સ્તર: તે ખોરાકને ગ્લુકોઝમાં બદલીને શરીરને તાકાત અને ઉર્જા પૂરી પાડે છે.
શરીરમાં વિટામિન B12 ની ઉણપના લક્ષણો
જો તમારા શરીરમાં આ વિટામિન ઘટી જાય, તો શરીર નીચે મુજબના સંકેતો આપવાનું શરૂ કરે છે:
-
થાક અને નબળાઈ: પૂરતી ઊંઘ લીધા પછી પણ સતત થાક અને નબળાઈ અનુભવવી.
-
ઝણઝણાટી: હાથ અને પગમાં સોય ભોંકાતી હોય તેવી ઝણઝણાટી અથવા સુન્નતા અનુભવવી.
-
મોંમાં ચાંદા: જીભમાં સોજો આવવો, લાલ થઈ જવી અથવા વારંવાર મોંમાં ચાંદા પડવા.
-
ચામડીનો રંગ: ત્વચાનો રંગ ફીકો અથવા થોડો પીળો પડી જવો.
-
માનસિક સમસ્યાઓ: યાદશક્તિ નબળી પડવી, ચીડિયાપણું, ડિપ્રેશન અને કોઈ કામમાં ધ્યાન ન લાગવું.
-
શારીરિક સંતુલન: ચાલવામાં તકલીફ થવી અથવા શરીરનું સંતુલન જાળવવામાં મુશ્કેલી પડવી.
-
દ્રષ્ટિ: દ્રષ્ટિ ધૂંધળી થવી અથવા જોવામાં તકલીફ થવી.
વિટામિન B12 ના મુખ્ય સ્ત્રોત (ખોરાક)
શાકાહારી લોકોમાં ખાસ કરીને આ વિટામિનની ઉણપ વધુ જોવા મળે છે, પરંતુ નીચે મુજબના ખોરાક દ્વારા તેની પૂર્તિ કરી શકાય છે:
-
ડેરી પ્રોડક્ટ્સ: દૂધ, દહીં, પનીર અને છાસ વિટામિન B12 ના ઉત્તમ સ્ત્રોત છે.
-
ઈંડા: ઈંડાની જરદીમાં વિટામિન B12 સારી માત્રામાં જોવા મળે છે.
-
માસાહારી ખોરાક: ચિકન, રેડ મીટ અને માછલી (ટુના, સાલ્મન) માં આ વિટામિન ભરપૂર હોય છે.
જો તમને ઉપર મુજબના લક્ષણો જણાય, તો ડોક્ટરની સલાહ મુજબ લોહીની તપાસ કરાવવી જોઈએ અને જરૂર જણાય તો ડોક્ટરના માર્ગદર્શન હેઠળ વિટામિનની ગોળીઓ લેવી જોઈએ.
