ભારત પ્રવાસથી $૩૦ મિલિયનની કમાણી પણ કેરેબિયન બોર્ડને એક પણ પૈસો નહીં: ૧૯૯૭ ના નિર્ણયથી વેસ્ટ ઈન્ડિઝ ક્રિકેટનું પતન શરૂ થયું
ભારત અને વેસ્ટ ઈન્ડિઝ વચ્ચે રમાઈ રહેલી હાલની દ્વિપક્ષીય T20I શ્રેણી મેદાન પર અત્યંત રોમાંચક અને હાઈ-સ્કોરિંગ સાબિત થઈ રહી છે. સિરીઝની મોટાભાગની મેચોમાં બંને ટીમોએ ૨૦૦ થી વધુ રનનો ખડકલો કર્યો છે, અને શનિવારે બેંગલુરુ ખાતે આ શ્રેણીની આખરી અને નિર્ણાયક મેચ રમાવાની છે. વનડે શ્રેણીમાં વિરાટ કોહલી અને રોહિત શર્મા જેવા અનુભવી ખેલાડીઓ ફેન્સના આકર્ષણનું કેન્દ્ર રહ્યા હતા, જ્યારે T20 માં યુવા ક્રિકેટરોએ ધૂમ મચાવી છે.
પરંતુ મેદાન પરની આ રોમાંચક રમત પાછળ એક અત્યંત કડવું આર્થિક સત્ય છુપાયેલું છે. ભારત અને વેસ્ટ ઈન્ડિઝ વચ્ચેની આ દ્વિપક્ષીય શ્રેણીથી ભારતીય ક્રિકેટ કંટ્રોલ બોર્ડ (BCCI) અને યજમાન દેશ કરોડો રૂપિયાની કમાણી કરી રહ્યા છે, જ્યારે મહેમાન ટીમ એટલે કે ‘ક્રિકેટ વેસ્ટ ઈન્ડિઝ’ (CWI) ને આ શ્રેણીમાંથી એક પણ પૈસો કે કમાણીનો હિસ્સો મળી રહ્યો નથી.
રેવન્યુ મોડેલ પર ક્રિકેટ વેસ્ટ ઈન્ડિઝના સીઈઓનો આક્રોશ
ક્રિકેટ વેસ્ટ ઈન્ડિઝના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર (CEO) ક્રિસ ડેહરિંગે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ કાઉન્સિલ (ICC) ના વર્તમાન દ્વિપક્ષીય રેવન્યુ મોડેલ સામે ભારે નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. તેમણે ખુલાસો કર્યો છે કે ભારત સામેની ચાલુ શ્રેણીમાંથી બ્રોડકાસ્ટિંગ, સ્પોન્સરશિપ અને ટિકિટ વેચાણ દ્વારા આશરે ૨૦ થી ૩૦ મિલિયન યુએસ ડોલર (લગભગ ₹૨૫૦ કરોડ સુધી) ની તોતિંગ આવક થવાનો અંદાજ છે.
પરંતુ વર્તમાન નિયમો મુજબ, આ તમામ આવક માત્ર યજમાન ક્રિકેટ બોર્ડ (BCCI) પાસે જ રહે છે અને પ્રવાસ કરી રહેલી વિદેશી ટીમના બોર્ડને આમાંથી કશું જ પ્રાપ્ત થતું નથી.
૧૯૯૭ નો એ જટિલ નિર્ણય જેણે કેરેબિયન ક્રિકેટનું ચિત્ર બદલી નાખ્યું
સ્પોર્ટ્સ મિડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ધ સ્કૂપ’ સાથેની ખાસ વાતચીતમાં ડેહરિંગે કેરેબિયન ક્રિકેટના આર્થિક પતન પાછળ ૧૯૯૭ ના ઐતિહાસિક નિર્ણયને જવાબદાર ઠેરવ્યો હતો. તેમણે યાદ અપાવ્યું હતું કે, “૧૯૯૭ માં આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટના નાણાકીય મોડેલમાં ફેરફાર કરવા માટે આઈસીસીના સભ્ય દેશો વચ્ચે મતદાન યોજાયું હતું. તે સમય સુધી વેસ્ટ ઈન્ડિઝ ક્રિકેટનો વિશ્વમાં દબદબો હતો અને દરેક દેશ આપણી સામે રમવા આતુર હતો. ત્યારે પ્રવાસી ટીમોને મળતી ‘ટૂરિંગ ફી’ અમારા માટે આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત હતી.”
જોકે, ૧૯૯૭ ના મતદાનમાં આઈસીસીના સભ્ય દેશોએ ૯-૧ ના બહુમતી મતે એવો નિયમ બનાવ્યો કે દ્વિપક્ષીય શ્રેણીની ૧૦૦ ટકા આવક માત્ર યજમાન દેશ પાસે જ રહેશે. આ નિર્ણયથી કેરેબિયન બોર્ડને ભારે આર્થિક ફટકો પડ્યો હતો.
વસ્તી અને બજારનું અસંતુલન: સુધારાની તાતી જરૂરિયાત
ક્રિસ ડેહરિંગે આ અસમાનતાને વધુ સ્પષ્ટ કરતા જણાવ્યું કે ભારત જેવા વિશાળ વસ્તી અને કમર્શિયલ માર્કેટ ધરાવતા દેશમાં જ્યારે શ્રેણી રમાય છે, ત્યારે અબજો રૂપિયાની આવક થાય છે અને તે તમામ રકમ ભારતીય બોર્ડ પાસે રહે છે. પરંતુ જ્યારે ભારતીય ટીમ માત્ર ૧ લાખની વસ્તી ધરાવતા એન્ટિગુઆ કે ૩૦ હજારની વસ્તી ધરાવતા સેન્ટ કિટ્સ જેવા નાના દ્વીપો પર રમવા જાય છે, ત્યારે સ્થાનિક કમર્શિયલ મર્યાદાઓને કારણે બહુ ઓછી આવક ઉત્પન્ન થાય છે.
પરિણામે, વેસ્ટ ઈન્ડિઝ જેવા નાના દેશોના બોર્ડ આર્થિક સંકટમાં ઘેરાતા ગયા છે. ડેહરિંગ અને અન્ય સ્થાનિક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આઈસીસીએ વૈશ્વિક ક્રિકેટના સંતુલન અને નાની ટીમોના અસ્તિત્વને બચાવવા માટે દ્વિપક્ષીય શ્રેણીઓની આવક વહેંચણીના નિયમોમાં સત્વરે સુધારો કરવો જોઈએ.
