હોર્મુઝમાં ફરી ગુંજશે અમેરિકી ફાઇટર જેટ્સ: સાઉદી-કુવૈતે ખોલ્યા પોતાના હવાઈ માર્ગો.
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય સંઘર્ષમાં એક નિર્ણાયક વળાંક આવ્યો છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ફસાયેલા વૈશ્વિક વ્યાપારને ફરી વેગ આપવા માટે અમેરિકા તેના મહત્વાકાંક્ષી ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’ને ફરીથી સક્રિય કરવા જઈ રહ્યું છે. આ વખતે અમેરિકાને તેના જૂના સાથી દેશો સાઉદી અરેબિયા અને કુવૈતનો મજબૂત સાથ મળ્યો છે, જે આ ક્ષેત્રમાં બદલાતા સત્તા સમીકરણોનો સંકેત આપે છે.
વ્યૂહાત્મક સમજૂતી અને નવા સમીકરણો
વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલના લેટેસ્ટ રિપોર્ટ અનુસાર, અમેરિકા આ અઠવાડિયે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં તેનું લશ્કરી મિશન ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’ ફરી શરૂ કરવા માટે સજ્જ છે. આ મિશનનો મુખ્ય હેતુ હોર્મુઝમાંથી પસાર થતા તેલ અને ગેસના ટેન્કરોને ઈરાની હુમલાઓથી બચાવવાનો છે. અગાઉ, ઈરાનના મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલાઓના ડરથી સાઉદી અરેબિયા અને કુવૈતે અમેરિકાને તેમના લશ્કરી થાણા અને હવાઈ ક્ષેત્ર (Airspace) નો ઉપયોગ કરતા અટકાવ્યા હતા, પરંતુ હવે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન (MBS) વચ્ચેની સીધી વાતચીત બાદ આ માર્ગ ફરી ખૂલ્યો છે.
પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમની જરૂરિયાત કેમ?
હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ હાલમાં વિશ્વના સૌથી મોટા દરિયાઈ કટોકટી કેન્દ્રમાં ફેરવાઈ ગઈ છે. ઈરાનના સતત હુમલાઓને કારણે સેંકડો વેપારી જહાજો અને હજારો ખલાસીઓ ફસાયેલા છે. પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ અંતર્ગત અમેરિકા હાઈ-ટેક વોરશીપ્સ, ડ્રોન્સ અને ફાઈટર જેટ્સ તૈનાત કરશે, જે જહાજોની આસપાસ એક સુરક્ષા કવચ બનાવશે. આ સિસ્ટમ ઈરાની હાઈ-સ્પીડ બોટ અને આત્મઘાતી ડ્રોન્સને જહાજો સુધી પહોંચતા પહેલા જ હવામાં તોડી પાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
ઈરાનનો સંભવિત પ્રતિસાદ
અગાઉ જ્યારે અમેરિકાએ આ ઓપરેશન શરૂ કર્યું હતું, ત્યારે ઈરાને યુએઈના ફુજૈરાહ જેવા તેલ નિકાસ કેન્દ્રો પર હુમલા તેજ કર્યા હતા. ઈરાને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે તે તેના પ્રાદેશિક જળક્ષેત્રમાં કોઈ પણ વિદેશી દખલગીરી સહન કરશે નહીં. જોકે, આ વખતે સાઉદી અરેબિયા અને કુવૈતનો ટેકો મળવાથી અમેરિકા વધુ મજબૂત સ્થિતિમાં છે. આ બંને દેશોને પણ ડર છે કે જો તેલનો વ્યાપાર બંધ થશે તો તેમના અર્થતંત્રને મોટું નુકસાન થશે.
ટ્રમ્પની રાજદ્વારી વ્યૂહરચના
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે આ મિશનને લઈને શરૂઆતમાં સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવ્યું હતું. પાકિસ્તાન અને અન્ય ઇસ્લામિક દેશોની મધ્યસ્થી અને વિનંતીના આધારે મિશનને થોડો સમય સ્થગિત કરવામાં આવ્યું હતું જેથી લોહીયાળ જંગ ટાળી શકાય. પરંતુ, વાટાઘાટોમાં કોઈ ચોક્કસ પરિણામ ન આવતા હવે લશ્કરી તાકાતનો ઉપયોગ કરવો અનિવાર્ય બન્યો હોય તેમ જણાય છે. સાઉદી અરેબિયાએ અમેરિકાને પશ્ચિમ એશિયામાં સુરક્ષાના જોખમો વિશે ગંભીર માહિતી આપી છે, જેના આધારે આ અઠવાડિયે મોટો નિર્ણય લેવાય તેવી શક્યતા છે.
જો પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ સફળ થશે, તો તે વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવોને સ્થિર કરવામાં મદદ કરશે. પરંતુ જો ઈરાન વળતો પ્રહાર કરશે, તો પશ્ચિમ એશિયામાં એક મોટું યુદ્ધ ફાટી નીકળવાની શક્યતા નકારી શકાય તેમ નથી. હાલમાં સમગ્ર વિશ્વની નજર હોર્મુઝના આ અશાંત જળમાર્ગ અને વ્હાઇટ હાઉસના આગામી પગલા પર છે.
