રાજ્યસભા ચૂંટણી ૨૦y૨૬: ચૂંટણી પંચે જાહેર કર્યું સંપૂર્ણ શિડ્યુલ; ૧૮ જૂને વોટિંગ અને એ જ સાંજે પરિણામોથી ચિત્ર સ્પષ્ટ થશે
દેશના રાજકારણમાં આગામી દિવસોમાં ભારે ગરમાવો આવવાના સ્પષ્ટ સંકેતો મળી રહ્યા છે. ભારતીય ચૂંટણી પંચે (Election Commission of India) સંસદના ઉચ્ચ ગૃહ એટલે કે રાજ્યસભાની ખાલી પડી રહેલી બેઠકો ભરવા માટે બિગુલ ફૂંકી દીધું છે. દેશના ૧૦ પ્રમુખ રાજ્યોમાં જૂન અને જુલાઈ મહિના દરમિયાન અલગ-અલગ તારીખોએ ખાલી થઈ રહેલી કુલ ૨૪ રાજ્યસભા બેઠકો માટે દ્વિવાર્ષિક ચૂંટણીઓનું સત્તાવાર સમયપત્રક જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. આ ચૂંટણીઓમાં પશ્ચિમ ભારતના મહત્વના રાજ્યો જેવા કે ગુજરાત અને રાજસ્થાનથી લઈને દક્ષિણના આંધ્રપ્રદેશ અને કર્ણાટક સુધીની બેઠકો પર રાજકીય પક્ષો વચ્ચે કાંટાની ટક્કર જોવા મળશે. ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, આ તમામ બેઠકો માટે આગામી ૧૮ જૂન ૨૦૨૬ ના રોજ મતદાન પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવશે અને પરંપરા મુજબ એ જ દિવસે સાંજે મતોની ગણતરી કરીને પરિણામો પણ જાહેર કરી દેવામાં આવશે.
૨૧ જૂનથી ૧૯ જુલાઈ વચ્ચે કાર્યકાળ પૂરો થતા નિર્ણય
ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ ૧૦ રાજ્યોના વર્તમાન રાજ્યસભા સભ્યોની મુદત ૨૧ જૂન ૨૦૨૬ થી ૧૯ જુલાઈ ૨૦૨૬ ની વચ્ચે સમાપ્ત થઈ રહી છે. બંધારણીય જોગવાઈઓ અનુસાર, બેઠકો ખાલી થાય તે પહેલાં જ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી અનિવાર્ય હોવાથી પંચે આ નિર્ણય લીધો છે. જાહેર કરાયેલા સમયપત્રક મુજબ, આ ચૂંટણીઓ માટેનું સત્તાવાર જાહેરનામું (Notification) ૧ જૂને બહાર પાડવામાં આવશે. ઉમેદવારી પત્રો (Nomination) દાખલ કરવાની છેલ્લી તારીખ ૮ જૂન નક્કી કરવામાં આવી છે, ત્યારબાદ ફોર્મની ચકાસણી અને નામ ખેંચવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી ૧૮ જૂને સવારે ૯ થી બપોરે ૪ વાગ્યા સુધી ધારાસભ્યો દ્વારા મતદાન કરવામાં આવશે.
રાજ્યસભા બેઠકોનું રાજ્યવાર વિભાજન અને ચૂંટણીનું ગણિત
| રાજ્યનું નામ | ખાલી પડનારી બેઠકોની સંખ્યા | સભ્યોનો નિવૃત્તિ ગાળો (૨૦૨૬) | રાજકીય મહત્વ અને વર્તમાન સ્થિતિ |
| ગુજરાત | ૦૪ બેઠકો | જૂન – જુલાઈ | રાજ્યની સ્થાનીય રાજનીતિ અને સંખ્યાબળ મુજબ પક્ષોની કસોટી. |
| આંધ્રપ્રદેશ | ૦૪ બેઠકો | જૂન – જુલાઈ | પ્રાદેશિક પક્ષો અને રાષ્ટ્રીય પક્ષો વચ્ચે સીધો મુકાબલો. |
| કર્ણાટક | ૦૪ બેઠકો | જૂન – જુલાઈ | દક્ષિણ ભારતમાં સત્તાધારી પક્ષ માટે પ્રતિષ્ઠાનો જંગ. |
| મધ્યપ્રદેશ | ૦૩ બેઠકો | જૂન – જુલાઈ | હિન્દી બેલ્ટમાં પકડ મજબૂત રાખવા માટેની કવાયત. |
| રાજસ્થાન | ૦૩ બેઠકો | જૂન – જુલાઈ | વિપક્ષ અને સત્તાધારી પક્ષ વચ્ચે વ્યુહાત્મક ખેંચતાણ. |
| ઝારખંડ | ૦૨ બેઠકો | જૂન – જુલાઈ | આદિવાસી બહુલ રાજ્યમાં પ્રાદેશિક ગઠબંધનની કસોટી. |
| મણિપુર, મેઘાલય, અરુણાચલ, મિઝોરમ | ૦૧ – ૦૧ બેઠક (કુલ ૪) | જૂન – જુલાઈ | પૂર્વોત્તર રાજ્યોમાં એક-એક બેઠકનું ગણિત પણ નિર્ણાયક બનશે. |
બે હાઈપ્રોફાઈલ બેઠકો પર પેટાચૂંટણીની પણ જાહેરાત
૨૪ નિયમિત બેઠકો ઉપરાંત, ચૂંટણી પંચે મહારાષ્ટ્ર અને તમિલનાડુની એક-એક એમ કુલ બે રાજ્યસભા બેઠકો માટે પેટાચૂંટણી (Bypolls) ની પણ જાહેરાત કરી છે. મહારાષ્ટ્રમાં અજીત પવાર જૂથના વરિષ્ઠ નેતા સુનેત્રા પવારે રાજ્યની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાયા બાદ ગત ૬ મે ના રોજ રાજ્યસભાના સભ્યપદેથી રાજીનામું આપ્યું હતું, જેમનો વાસ્તવિક કાર્યકાળ ૪ જુલાઈ ૨૦૨૮ સુધીનો હતો.
બીજી તરફ, તમિલનાડુમાં AIADMK ના કદાવર નેતા સીવી ષણમુગમે મૈલમ વિધાનસભા બેઠક પરથી જીત મેળવ્યા બાદ ૭ મે ના રોજ ઉચ્ચ ગૃહમાંથી રાજીનામું આપ્યું હતું, જેમની ટર્મ ૨૯ જૂન ૨૦૨૮ ના રોજ પૂર્ણ થવાની હતી. આ બંને બેઠકો પર પણ પેટાચૂંટણી સામાન્ય ચૂંટણીની સાથે જ એટલે કે ૧૮ જૂને યોજાશે, જેથી જે-તે રાજ્યના નવા રાજકીય સમીકરણો સ્પષ્ટ થઈ જશે.
સંસદમાં કાયદાઓ પસાર કરાવવા માટે રાજ્યસભાનું સંખ્યાબળ ખૂબ જ મહત્વનું માનવામાં આવે છે, તેથી તમામ મોટા રાજકીય પક્ષો અત્યારથી જ પોતપોતાના ધારાસભ્યોને એકજૂથ રાખવા અને ઉમેદવારોના નામો નક્કી કરવા માટે આંતરિક બેઠકોનો દોર શરૂ કરી ચૂક્યા છે. ચૂંટણી પંચે દેશભરના મુખ્ય સચિવો અને સંબંધિત રાજ્યોના વહીવટીતંત્રને આદેશ આપ્યો છે કે સમગ્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર બાજ નજર રાખવા માટે વરિષ્ઠ નિરીક્ષકો (Observers) ની નિમણૂક કરવામાં આવે, જેથી લોકશાહીના આ પર્વમાં સંપૂર્ણ પારદર્શિતા, મુક્ત અને ન્યાયી વાતાવરણ જળવાઈ રહે.

