2025 નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર: વેનેઝુએલાના મારિયા કોરિના મચાડોને મળ્યું સન્માન, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની વિવાદિત પ્રતિક્રિયા
૨૦૨૫નો પ્રતિષ્ઠિત નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર વેનેઝુએલાના વિપક્ષી નેતા મારિયા કોરિના મચાડોને એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. નોર્વેજીયન નોબેલ સમિતિએ મચાડોને વેનેઝુએલામાં “લોકતાંત્રિક અધિકારોને પ્રોત્સાહન આપવા અને સરમુખત્યારશાહીથી લોકશાહી તરફ શાંતિપૂર્ણ પરિવર્તનના સંઘર્ષ” માટે સન્માનિત કર્યા છે. સમિતિએ તેમને લેટિન અમેરિકામાં નાગરિક સાહસના સૌથી અસાધારણ ઉદાહરણોમાંના એક ગણાવ્યા.
‘ઓપરેશન ગોલ્ડન ડાયનામાઈટ’: સરમુખત્યારશાહીના ચુંગાલમાંથી રોમાંચક પલાયન
પુરસ્કારની જાહેરાત સમયે મચાડો વેનેઝુએલામાં છુપાયેલા હતા. તેમને ઓસ્લો પહોંચાડવા માટે એક ગુપ્ત મિશન ચલાવવામાં આવ્યું હતું, જેનું કોડ-નેમ ‘ઓપરેશન ગોલ્ડન ડાયનામાઈટ’ હતું. આ મિશન હેઠળ મચાડોએ વેશ બદલીને અને વિગ પહેરીને ૧૦ લશ્કરી ચોકીઓ પાર કરી હતી. એક જૂની માછીમારીની હોડી અને ઊંચા મોજાં વચ્ચે જોખમી મુસાફરી કરીને તેઓ અંતે કુરાકાઓ પહોંચ્યા અને ત્યાંથી ઓસ્લો માટે ઉડાન ભરી.
૧૦ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ ઓસ્લોમાં આયોજિત મુખ્ય સમારોહમાં, મચાડોની સુરક્ષાના કારણોસર તેમની પુત્રી, એના કોરિના સોસા મચાડોએ તેમની વતી પુરસ્કાર સ્વીકાર્યો હતો. મચાડો પોતે સમારોહના થોડા સમય પછી રાત્રે ઓસ્લો પહોંચ્યા હતા.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની નારાજગી અને ગ્રીનલેન્ડની માંગ
મચાડોને પુરસ્કાર આપવામાં આવતા અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તીખી પ્રતિક્રિયા આપી છે. ટ્રમ્પનો દાવો છે કે તેમણે “૮ યુદ્ધો” અટકાવ્યા છે, તેથી તેઓ આ પુરસ્કારના સાચા હકદાર હતા. નોર્વેના વડાપ્રધાન જોનાસ ગહર સ્ટોરેને મોકલેલા એક કડક સંદેશમાં ટ્રમ્પે લખ્યું કે કારણ કે તેમને પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો નથી, તેથી હવે તેઓ “માત્ર શાંતિ વિશે વિચારવા માટે બંધાયેલા અનુભવતા નથી”.
આ સાથે જ, ટ્રમ્પે ગ્રીનલેન્ડ પર અમેરિકાના “સંપૂર્ણ અને કુલ નિયંત્રણ”ની માંગ કરી છે. તેમણે તર્ક આપ્યો કે ડેનમાર્ક તેની રક્ષા કરી શકતું નથી અને વિશ્વ સુરક્ષા માટે અમેરિકાનું તેના પર નિયંત્રણ આવશ્યક છે.
નોબેલ મેડલની ‘ભેટ’ અને સમિતિનો ઇનકાર
૧૫ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ના રોજ એક ઐતિહાસિક મુલાકાતમાં મચાડોએ વ્હાઇટ હાઉસ જઈને પોતાનો નોબેલ મેડલ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને ભેટ તરીકે આપી દીધો. મચાડોએ તેને વેનેઝુએલાના લોકો તરફથી ટ્રમ્પના નેતૃત્વ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતાના પ્રતીક તરીકે ઓળખાવ્યો.
જોકે, નોબેલ સમિતિએ આ પગલાની ટીકા કરી છે અને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે નોબેલ પુરસ્કારને વહેંચી શકાતો નથી કે સ્થાનાંતરિત કરી શકાતો નથી. સમિતિએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભલે ભૌતિક મેડલની માલિકી બદલાઈ જાય, પરંતુ ટ્રમ્પને “નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર વિજેતા”નું શીર્ષક આપી શકાય નહીં.
વિવાદોના ઘેરામાં નિર્ણય
જ્યાં એક તરફ બરાક ઓબામા અને ઘણા યુરોપિયન નેતાઓએ મચાડોને અભિનંદન પાઠવ્યા છે, ત્યાં બીજી તરફ કેટલાક સંગઠનો અને નેતાઓએ આ પસંદગી પર સવાલો પણ ઉઠાવ્યા છે. કોલંબિયાના રાષ્ટ્રપતિ ગુસ્તાવો પેટ્રો અને વિકિલીક્સના સ્થાપક જુલિયન અસાંજે મચાડોની પસંદગીનો વિરોધ કર્યો છે. અસાંજે તો નોબેલ ફાઉન્ડેશન સામે કેસ પણ દાખલ કર્યો છે, જેમાં આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે કે મચાડોની નીતિઓ શાંતિ પુરસ્કારના સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ છે.
