વિરોધના વંટોળ વચ્ચે પણ ભાજપ ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું રાજીનામું કેમ નથી લઈ રહ્યું? જાણી લો અંદરની વાત!

દેશભરમાં વિવિધ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓના પેપર લીક થવાના વિવાદ અને વિરોધ પ્રદર્શનો વચ્ચે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું રાજીનામું મુખ્ય રાજકીય મુદ્દો બની ગયું છે. એક તરફ વિપક્ષી પક્ષો અને આંદોલનકારીઓ શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાની માંગ પર અડગ છે અને તેને બિન-વાટાઘાટોપાત્ર (non-negotiable) ગણાવી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) પોતાના આ વરિષ્ઠ નેતાની પાછળ મજબૂતીથી ઊભી છે.

દેશભરમાં વિદ્યાર્થીઓ અને વિપક્ષો તરફથી દબાણ સતત વધી રહ્યું હોવા છતાં, ભાજપ સરકાર પોતાના મંત્રીને પદ પરથી હટાવવા કે તેમની પાસે રાજીનામું માંગવાના મૂડમાં બિલકુલ જણાતી નથી. આખરે એવા કયા રાજકીય અને સંસ્થાકીય કારણો છે જેના લીધે ભાજપ ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન પરનો પોતાનો વિશ્વાસ ગુમાવવા તૈયાર નથી?

૧. ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન માત્ર સામાન્ય નેતા નથી: ભાજપ માટે તેમનું મહત્વ

પ્રસિદ્ધ ન્યૂઝ પોર્ટલ ‘ધ ફેડરલ’ના એડિટર-ઇન-ચીફ એસ. શ્રીનિવાસને તેમના કાર્યક્રમ ‘કેપિટલ બીટ’માં આ મુદ્દાનું ઊંડું વિશ્લેષણ કર્યું છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, વિપક્ષના આટલા ભારે દબાણ છતાં સરકાર ઝૂકવા તૈયાર નથી, કારણ કે ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન કોઈ સાધારણ કે નીચલા સ્તરના રાજકારણી નથી.

ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન ભાજપના એક અત્યંત પ્રભાવશાળી અને પરિણામલક્ષી નેતા છે. તેમની પાસે સફળતાઓનો મોટો ટ્રેક રેકોર્ડ છે અને તેઓ પક્ષના એક મજબૂત સંગઠનાત્મક ચહેરા તરીકે ઓળખાય છે.

• ઓડિશામાં ભાજપનો ઐતિહાસિક વિજય: ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને ઓડિશા રાજ્યમાં ભાજપનો જનાધાર વધારવામાં અને પાર્ટીને સત્તા સુધી પહોંચાડવામાં અત્યંત નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી છે.

• આરએસએસ (RSS) સાથેના મજબૂત સંબંધો: તેઓ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની વિચારધારા અને નેતૃત્વની ખૂબ નજીક માનવામાં આવે છે.

• કેન્દ્ર સરકારમાં મહત્વ: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની કેબિનેટમાં તેઓ અગ્રણી અને વિશ્વાસુ મંત્રીઓમાં સ્થાન ધરાવે છે.

આ તમામ પાસાઓને જોતાં, તેમને પદ પરથી હટાવવા એટલે પાર્ટીના સંગઠનાત્મક માળખાને મોટો ફટકો મારવા સમાન છે.

૨. રાજીનામું એટલે સરકારની નબળાઈનો સ્વીકાર?

દેશભરમાં આંદોલનો અને વિરોધ પ્રદર્શનો શમવાનું નામ નથી લઈ રહ્યા. પરંતુ, પક્ષના રાજકીય ગણિત મુજબ, જો આ તબક્કે ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું રાજીનામું લેવામાં આવે તો તે સરકાર માટે એક મોટો રાજકીય ફટકો સાબિત થઈ શકે છે.

ભાજપ સરકારનું માનવું છે કે વિપક્ષના દબાણ હેઠળ આવીને કોઈ વરિષ્ઠ મંત્રીનું રાજીનામું મંજૂર કરવું એ સરકારની નબળાઈ તરીકે જોવામાં આવશે.

જ્યારે કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળની UPA સરકાર સત્તામાં હતી, ત્યારે ભ્રષ્ટાચાર અને ગેરરીતિઓના આક્ષેપો વચ્ચે અનેક મંત્રીઓએ રાજીનામા આપવા પડ્યા હતા. તેનાથી વિપરીત, વર્તમાન NDA સરકારે હંમેશાં પોતાની જાતને એક ‘ભ્રષ્ટાચારમુક્ત’ અને સખત નિર્ણયો લેનારી મજબૂત સરકાર તરીકે રજૂ કરી છે. વળી, હાલના શાસનમાં નિર્ણયો લેવાની પ્રક્રિયા અત્યંત કેન્દ્રિયકૃત છે. આ પરિસ્થિતિમાં કોઈ કેન્દ્રીય મંત્રીનું રાજીનામું સીધું જ ટોચના નેતૃત્વની કાર્યશૈલી અને નિર્ણયશક્તિ પર સવાલો ઊભા કરી શકે છે. તેથી, સરકાર કોઈ પણ સંજોગોમાં વિપક્ષ સામે ઝૂકવાનો સંદેશ આપવા માગતી નથી.

૩. વિવાદ માત્ર નીટ (NEET) પૂરતો સીમિત નથી: શિક્ષણ પ્રણાલી સામે સવાલો

એસ. શ્રીનિવાસનના મતે, આ સમગ્ર વિવાદ હવે માત્ર નીટ (NEET) પેપર લીક કે એકાદ પરીક્ષાની ગેરરીતિ પૂરતો સીમિત રહ્યો નથી. આ આંદોલને હવે ભારતની આખી શિક્ષણ વ્યવસ્થા અને પરીક્ષા પ્રણાલી સામે ગંભીર પ્રશ્નાર્થચિહ્ન મૂકી દીધું છે.

સંસદના ઉપલા ગૃહ એટલે કે રાજ્યસભામાં રજૂ કરવામાં આવેલા સત્તાવાર આંકડાઓ દર્શાવે છે કે દેશમાં કોચિંગ સેક્ટરનો કારોબાર કેટલી ઝડપથી વધી રહ્યો છે.

• કોચિંગ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ્સમાંથી સરકારને મળતી GST આવક પહેલાં રૂ. ૨,૨૪૦ કરોડ જેટલી હતી, જે વધીને રૂ. ૫,૫૧૭ કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે.

• આ આંકડો કોચિંગ ઉદ્યોગમાં થયેલા લગભગ ૧૫૦ ટકા જેટલા જંગી ઉછાળાને દર્શાવે છે.

આ આંકડાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે દેશની સરકારી કે સામાન્ય શિક્ષણ વ્યવસ્થા પરથી વિદ્યાર્થીઓનો વિશ્વાસ ડગમગી રહ્યો છે અને તેઓ મોંઘી કોચિંગ પ્રણાલી પર નિર્ભર બની રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિમાં સમગ્ર સિસ્ટમની સમીક્ષા થઈ રહી છે. સરકારે કેટલાક સુધારાત્મક પગલાં લેવાની જાહેરાત જરૂર કરી છે, પરંતુ શું તે મૂળભૂત સમસ્યાઓને ઉકેલવા માટે પૂરતા છે કે નહીં, તે એક મોટો સવાલ છે.

એકતરફ દેશનો યુવા વર્ગ અને વિદ્યાર્થીઓ પરીક્ષાઓમાં પારદર્શિતા અને જવાબદેહીની માગ કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ ભાજપ માટે આ મુદ્દો માત્ર એક મંત્રીના રાજીનામા પૂરતો સીમિત ન રહેતાં પોતાની આ છબી અને સંગઠનાત્મક મજબૂતી જાળવવાનો બની ગયો છે. ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું રાજકીય કદ, સંગઠન પર તેમની પકડ અને સરકારની ‘ન ઝૂકનારી’ નીતિ એવા કારણો છે જેના લીધે ભાજપ આ તબક્કે તેમને છોડવા કે પદ પરથી હટાવવા માટે બિલકુલ તૈયાર નથી.