ભારતની ‘અસ્ત્ર’ મિસાઈલને લઈને DRDOનો મોટો નિર્ણય: જાણો કેમ આ હથિયાર આકાશમાં સાબિત થશે કાળમુખું?
ભવિષ્યના સંભવિત યુદ્ધો અને દેશની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના સમીકરણોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય સંરક્ષણ મંત્રાલયે એક અત્યંત દૂરોગામી અને ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. ભારત પોતાની સૌથી શક્તિશાળી અને આધુનિક સ્વદેશી એર-ટુ-એર (હવાર્થી હવામાં માર કરનારી) ‘અસ્ત્ર’ (Astra) મિસાઈલનું ઉત્પાદન હવે ખૂબ જ મોટા પાયે વધારવા જઈ રહ્યું છે. આ મહત્વાકાંક્ષી મિશનને સફળ બનાવવા માટે ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન (DRDO) એક વિશાળ ઓદ્યોગિક નેટવર્ક તૈયાર કરી રહ્યું છે.
અત્યાર સુધી અસ્ત્ર મિસાઈલના નિર્માણની મુખ્ય જવાબદારી સરકારી માલિકીની કંપની ‘ભારત ડાયનેમિક્સ લિમિટેડ’ (BDL) સંભાળતી હતી. પરંતુ વર્તમાન ભૌગોલિક-રાજકીય પરિસ્થિતિ અને સેનાની ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે હવે DRDO આ પ્રોજેક્ટમાં સરકારી ક્ષેત્રની સાથે-સાથે ખાનગી સંરક્ષણ કંપનીઓ (Private Defense Companies) અને એમએસએમઈ (MSME) સેક્ટરને પણ સામેલ કરવા જઈ રહ્યું છે. આ વ્યૂહાત્મક પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે કટોકટીના સમયે ખૂબ જ ટૂંકા ગાળામાં સેના માટે મોટા જથ્થામાં મિસાઈલોનું ઉત્પાદન ઝડપથી કરી શકાય.
મિડલ ઈસ્ટના યુદ્ધમાંથી ભારતે શીખ્યો મોટો પાઠ
સંરક્ષણ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, મિડલ ઈસ્ટ (મધ્ય પૂર્વ) માં ચાલી રહેલા વર્તમાન ભયાનક સંઘર્ષે આખી દુનિયા સામે એક વાત સ્પષ્ટ કરી દીધી છે કે આધુનિક યુદ્ધોમાં માત્ર અત્યાધુનિક ફાઈટર જેટ હોવા પૂરતા નથી. યુદ્ધનું પરિણામ નક્કી કરવામાં સૌથી મોટી અને નિર્ણાયક ભૂમિકા અત્યંત સચોટ અને ઘાતક મિસાઈલોની હોય છે.
દુશ્મન દેશો ગમે તેટલી એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ લગાવે, પરંતુ જો તમારી પાસે લાંબી રેન્જની અચુક મિસાઈલો હોય તો તમે યુદ્ધમાં જીત મેળવી શકો છો. આ જ વૈશ્વિક વલણને પારખીને ભારતે અગમચેતી વાપરીને પોતાની સૈન્ય સજ્જતાને વહેલી તકે ધારદાર બનાવવાનું શરૂ કરી દીધું છે.
કેમ આટલી ખાસ અને ઘાતક છે ‘અસ્ત્ર’ મિસાઈલ?
‘અસ્ત્ર’ એ ભારતની પ્રથમ સંપૂર્ણ સ્વદેશી બિયોન્ડ વિઝ્યુઅલ રેન્જ (Beyond Visual Range – BVR) મિસાઈલ છે. આ ટેકનોલોજીનો સરળ અર્થ એ થાય છે કે પાયલોટ પોતાની આંખોથી દુશ્મનના ફાઈટર જેટને જોઈ ન શકે એટલી દૂરથી પણ આ મિસાઈલ હવામાં જ તેને તોડી પાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
અસ્ત્ર મિસાઈલની મુખ્ય ખાસિયતો નીચે મુજબ છે:
લાંબી અંતરની અચૂક ક્ષમતા: અસ્ત્રના પ્રથમ વર્ઝન એટલે કે ‘Astra Mk1’ ની પ્રહાર ક્ષમતા ૧૧૦ કિલોમીટર છે. જ્યારે તેના વધુ આધુનિક અને શક્તિશાળી વર્ઝન ‘Astra Mk2’ ની મારક ક્ષમતા આશરે ૧૬૦ કિલોમીટર સુધી પહોંચી જશે, જે દુશ્મનના વિમાનોને ભારતની સરહદ નજીક આવતા પહેલા જ ખાખ કરી દેશે.
અવાજ કરતાં સાડા ચાર ગણી ઝડપ: આ મિસાઈલ Mach 4.5 ની આશ્ચર્યજનક સ્પીડથી હવામાં ગતિ કરે છે. એટલે કે તે અવાજની ગતિ કરતાં પણ સાડા ચાર ગણી વધુ ઝડપે ઉડે છે. આટલી પ્રચંડ સ્પીડના કારણે દુશ્મનના ફાઈટર પાયલોટને બચવા કે સંભળવાની એક સેકન્ડનો પણ મોકો મળતો નથી.
એન્ટી-જેમિંગ ટેકનોલોજી: અસ્ત્ર મિસાઈલમાં અત્યાધુનિક ઓટોમેટેડ ‘સીકર’ (Seeker) ટેકનોલોજી લગાવવામાં આવી છે, જે ખૂબ જ લાંબા અંતરેથી પણ દુશ્મનના વિમાનને ટ્રેક કરીને લોક કરી દે છે. આ સિવાય, તે દુશ્મન દેશોના રડાર દ્વારા કરવામાં આવતી ભારે ઈલેક્ટ્રોનિક જામિંગ (Electronic Jamming) અસરો વચ્ચે પણ પોતાનો રસ્તો ભટક્યા વગર નિશાન પર સચોટ હુમલો કરી શકે છે.
ડ્યુઅલ-પલ્સ રોકેટ મોટર: અસ્ત્રના નવા Mk2 વર્ઝનમાં ખાસ ‘ડ્યુઅલ-પલ્સ રોકેટ મોટર’ (Dual-Pulse Rocket Motor) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ મોટર મિસાઈલને હવામાં ઉડતી વખતે વધારાની ઉર્જા અને બૂસ્ટ આપે છે, જેનાથી તેનો પ્રહાર વધુ વિનાશક અને સચોટ બને છે.
ભારતીય વાયુસેનાના ફાઈટર જેટ્સ બનશે વધુ શક્તિશાળી
હાલના તબક્કે અસ્ત્ર મિસાઈલને ભારતીય વાયુસેનાના સૌથી ભરોસાપાત્ર અને ફ્રન્ટલાઈન ફાઈટર એરક્રાફ્ટ સુખોઈ (Su-30MKI) માં સફળતાપૂર્વક સામેલ કરી દેવામાં આવી છે. આ સિવાય, ભારતમાં જ બનેલા લાઈટ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (LCA) એટલે કે ‘તેજસ’ ફાઈટર જેટ પર પણ આ મિસાઈલને સંકલિત (Integrate) કરવાનું કામ અત્યારે ખૂબ જ યુદ્ધના ધોરણે ચાલી રહ્યું છે.
ભવિષ્યમાં જ્યારે ભારતના તમામ મુખ્ય લડાયક વિમાનો અસ્ત્ર મિસાઈલથી સજ્જ થઈ જશે, ત્યારે ભારતીય વાયુસેના આકાશમાં કોઈપણ પડકારને પહોંચી વળવા સક્ષમ બની જશે.
આત્મનિર્ભરતા તરફ ભારતનું મજબૂત કદમ
સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ભારત અત્યાર સુધી રશિયા, ફ્રાન્સ કે ઈઝરાયેલ જેવા દેશોની મિસાઈલ ટેકનોલોજી પર મોટો આધાર રાખતું હતું. વિદેશી હથિયારો મોંઘા હોવાની સાથે કટોકટીના સમયે પુરવઠો ખોરવાઈ જવાનું જોખમ પણ રહેતું હોય છે. પરંતુ અસ્ત્ર મિસાઈલના મોટા પાયે સ્થાનિક ઉત્પાદન અને તેમાં પ્રાઈવેટ સેક્ટર તેમજ MSME ને જોડવાના નિર્ણયથી ભારત રક્ષણાત્મક રીતે વધુ સ્વનિર્ભર બનશે.
આ નિર્ણયથી દેશમાં રોજગારીની નવી તકો તો ઊભી થશે જ, પરંતુ સાથે સાથે ભારત ભવિષ્યમાં આ હાઈ-ટેક મિસાઈલો મિત્ર દેશોને નિકાસ (Export) કરીને ગ્લોબલ ડિફેન્સ માર્કેટમાં પણ પોતાની મજબૂત પકડ જમાવી શકશે. ટૂંકમાં, આ પગલું આકાશમાં ભારતની સૈન્ય તાકાતને અજેય બનાવવાની દિશામાં માઈલસ્ટોન સાબિત થશે.
