હંતા વાયરસનો વધતો ખતરો: શા માટે WHO એ માત્ર 12 દેશો માટે એલર્ટ જાહેર કર્યું? જાણો સંપૂર્ણ વિગતો
કોરોનાકાળની ભયાનક યાદો હજુ લોકોના માનસપટ પરથી ભૂંસાઈ નથી, ત્યાં ફરી એકવાર એક નવા વાયરસે વિશ્વની ઊંઘ હરામ કરી દીધી છે. આ વાયરસનું નામ છે ‘હંતા વાયરસ’ (Hantavirus). તાજેતરમાં વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) દ્વારા આ વાયરસને લઈને ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે અને ખાસ કરીને 12 દેશોને હાઈ એલર્ટ પર રાખવામાં આવ્યા છે. આ સમાચાર વાયુવેગે ફેલાતા જ લોકોમાં ફાળ પડી છે કે શું ફરી કોઈ વૈશ્વિક મહામારી દસ્તક દઈ રહી છે?
શું છે હંતા વાયરસ? (What is Hantavirus?)
હંતા વાયરસ કોઈ નવો વાયરસ નથી, પરંતુ તેની આક્રમકતા અને ફેલાવાની રીત તેને ખતરનાક બનાવે છે. આ એક ‘ઝૂનોટિક’ (Zoonotic) રોગ છે, જેનો અર્થ છે કે તે પ્રાણીઓમાંથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે. ખાસ કરીને ઉંદર અને ખિસકોલી જેવા કૃંતક (Rodents) પ્રાણીઓ આ વાયરસના મુખ્ય વાહક હોય છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ આ સંક્રમિત પ્રાણીઓના મળ, પેશાબ અથવા લાળના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે તેને હંતા વાયરસનો ચેપ લાગવાનું જોખમ વધી જાય છે.
માત્ર 12 દેશો જ કેમ? સમજવા જેવું ગણિત
લોકોના મનમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે દુનિયામાં આટલા બધા દેશો હોવા છતાં WHO એ માત્ર 12 દેશોને જ કેમ નિશાન બનાવ્યા છે? તેની પાછળ કેટલાક વૈજ્ઞાનિક અને ભૌગોલિક કારણો છે:
ચૂલા અને ઉંદરોની વસ્તી: આ 12 દેશોમાં (કેનેડા, ડેનમાર્ક, જર્મની, નેધરલેન્ડ, ન્યુઝીલેન્ડ, સેન્ટ કિટ્સ એન્ડ નેવિસ, સિંગાપોર, સ્વીડન, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ, તુર્કી, યુકે અને યુએસએ) અમુક ખાસ પ્રજાતિના ઉંદરો જોવા મળે છે જે હંતા વાયરસના કુદરતી વાહક છે.
સ્વચ્છતા અને પર્યાવરણીય ફેરફાર: આ દેશોમાં બદલાતા હવામાન અને ચોક્કસ વિસ્તારોમાં સફાઈના અભાવે ઉંદરોનું સંક્રમણ વધ્યું હોવાનું જણાયું છે.
મુસાફરીનો ઈતિહાસ: આ દેશો આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસના હબ છે. જો અહીં વાયરસ ફેલાય, તો તે પર્યટકો દ્વારા આખી દુનિયામાં ફેલાઈ શકે છે. તેથી, અટકાયતી પગલાં તરીકે અહીં કડક દેખરેખ રાખવાની સૂચના અપાઈ છે.
જૂનો ઈતિહાસ: આ યાદીમાં સામેલ મોટાભાગના દેશોમાં ભૂતકાળમાં પણ હંતા વાયરસના છૂટાછવાયા કેસો જોવા મળ્યા છે, જેના કારણે ત્યાંની આરોગ્ય એજન્સીઓ વધુ સતર્ક છે.
હંતા વાયરસ કેવી રીતે ફેલાય છે? (Transmission)
આ વાયરસના ફેલાવાની રીત સમજવી ખૂબ જ જરૂરી છે જેથી તેનાથી બચી શકાય.
હવા દ્વારા: જ્યારે સંક્રમિત ઉંદરનું મળ કે પેશાબ સુકાઈ જાય છે અને હવામાં ભળે છે, ત્યારે તે ધૂળના કણો સાથે શ્વાસ દ્વારા માનવ શરીરમાં પ્રવેશી શકે છે.
સીધો સંપર્ક: જો કોઈ વ્યક્તિ ઉંદરના મળ-મૂત્રને સ્પર્શ કરે અને પછી તે જ હાથે મોઢું કે નાક અડકે, તો ચેપ લાગી શકે છે.
ચૂક અથવા બચકું ભરવું: જો કોઈ સંક્રમિત ઉંદર માણસને કરડે, તો લાળ દ્વારા વાયરસ સીધો લોહીમાં ભળી જાય છે.
નોંધ: રાહતની વાત એ છે કે સામાન્ય રીતે હંતા વાયરસ એક માણસથી બીજા માણસમાં (Human-to-Human) ફેલાતો નથી, સિવાય કે કેટલીક દુર્લભ દક્ષિણ અમેરિકન પ્રજાતિઓ.
શરૂઆતી લક્ષણો: સામાન્ય તાવ સમજવાની ભૂલ ન કરતા
હંતા વાયરસના લક્ષણો શરૂઆતમાં સામાન્ય ફ્લૂ જેવા જ લાગે છે, જેના કારણે તેનું નિદાન મોડું થાય છે. તેના મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
અચાનક ખૂબ જ તેજ તાવ આવવો.
સ્નાયુઓમાં અસહ્ય દુખાવો (ખાસ કરીને પીઠ, સાથળ અને ખભામાં).
સખત થાક અને નબળાઈ અનુભવવી.
માથાનો દુખાવો અને ચક્કર આવવા.
પેટમાં દુખાવો, ઉલટી કે ડાયેરિયા થવા.
ગંભીર લક્ષણો: જો સંક્રમણ વધી જાય, તો 4 થી 10 દિવસ પછી દર્દીને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવા લાગે છે અને ફેફસામાં પાણી ભરાઈ શકે છે. આ સ્થિતિને ‘હંતા વાયરસ પલ્મોનરી સિન્ડ્રોમ’ (HPS) કહેવામાં આવે છે, જે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
નિવારણ અને સાવચેતી: બચાવ એ જ શ્રેષ્ઠ ઉપાય
હાલમાં હંતા વાયરસ માટે કોઈ ચોક્કસ રસી (Vaccine) ઉપલબ્ધ નથી, તેથી સાવચેતી જ આપણું રક્ષણ કરી શકે છે:
ઘરની સફાઈ: ઘરમાં કે આસપાસ ઉંદરોને પ્રવેશતા અટકાવો. ઉંદરોના દરો બંધ કરો.
ખોરાકનું રક્ષણ: ખાવાની વસ્તુઓ હંમેશા ઢાંકીને અથવા એર-ટાઈટ ડબ્બામાં રાખો જેથી ઉંદર તેને અડી ન શકે.
સફાઈ કરતી વખતે સાવધાની: જો ગાયબડાં કે જૂની જગ્યાઓ સાફ કરવી હોય જ્યાં ઉંદરો હોવાની શક્યતા હોય, તો માસ્ક અને ગ્લવ્ઝ અવશ્ય પહેરો. સફાઈ માટે બ્લીચિંગ પાઉડર કે જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કરો.
પ્રવાસમાં સાવચેતી: જો તમે ઉપર જણાવેલા 12 દેશોની યાત્રા કરી રહ્યા હોવ, તો જંગલ કે કેમ્પિંગ સાઈટ પર રહેતી વખતે ખાસ ધ્યાન રાખો.
