ઉત્તર અમેરિકાની સુરક્ષા માટે ગ્રીનલેન્ડ કેમ મહત્વનું? જાણો ટ્રમ્પની કૂટનીતિ અને નવી ડીલ
વિશ્વના સૌથી મોટા અને અત્યંત વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ ગણાતા દ્વીપ ગ્રીનલેન્ડને લઈને છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલી વૈશ્વિક ખેંચતાણ વચ્ચે એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ વળાંક આવ્યો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી છે કે ગ્રીનલેન્ડમાં યુએસ સૈન્ય હાજરી વધારવા અંગે અમેરિકા અને ડેનમાર્ક વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ સમજૂતી થઈ ગઈ છે. ટ્રમ્પ છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી ગ્રીનલેન્ડને અમેરિકાને સોંપી દેવાની માંગ કરી રહ્યા હતા અને તેના માટે જરૂર પડ્યે સૈન્ય બળનો ઉપયોગ કરવાનો સંકેત પણ આપી ચૂક્યા હતા. જો કે, આ નવી ડીલ હેઠળ ગ્રીનલેન્ડની સાર્વભૌમત્વ ડેનમાર્ક પાસે જ સચવાયેલી રહેશે.
આ જાહેરાત બાદ આર્ક્ટિક વિસ્તારમાં અમેરિકાની પકડ વધુ મજબૂત બની છે, જેનાથી રશિયા અને ચીન જેવા વિરોધી દેશોની ચિંતાઓમાં ભારે વધારો થયો છે.
‘ગ્રીનલેન્ડની સુરક્ષા પર અમેરિકાનું કાયમી નિયંત્રણ’
ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર આ કરારની વિગતો આપતા જણાવ્યું હતું કે, આ નવી સમજૂતીથી ગ્રીનલેન્ડની સુરક્ષા અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ જરૂરિયાતો પર અમેરિકાને ‘કાયમી નિયંત્રણ’ પ્રાપ્ત થશે. આ પગલાથી ગ્રીનલેન્ડ સંબંધિત અમેરિકાની તમામ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ચિંતાઓ કાયમી ધોરણે દૂર થઈ જશે. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે તેમનું પ્રશાસન કોઈપણ વિલંબ વગર ગ્રીનલેન્ડમાં અમેરિકી સૈન્ય દળોની હાજરી વધારવાની પ્રક્રિયા ત્વરિત ધોરણે શરૂ કરશે.
બીજી તરફ, ડેનમાર્કના પ્રધાનમંત્રી મેટે ફ્રેડરિકસનના કાર્યાલયે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ સમજૂતી ગ્રીનલેન્ડ અને ડેનમાર્કની સાર્વભૌમત્વ તથા પ્રાદેશિક અખંડિતતાનું સંપૂર્ણ સન્માન કરે છે. આગામી અઠવાડિયે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા (UNGA) ની બેઠક દરમિયાન અમેરિકા, ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડની સરકારો આ સંયુક્ત કરાર પર હસ્તાક્ષર કરશે. જો કે, તેને આખરી ઓપ આપતા પહેલા ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડની સંસદની મંજૂરી મેળવવી આવશ્યક રહેશે.
Breaking news: The White House has struck a deal that gives “permanent control over security” in Greenland to the U.S., President Trump said, declaring victory in his desire to increase U.S. sway over the Arctic territory. https://t.co/shwbur8hPb
— The Washington Post (@washingtonpost) September 18, 2026
ચીન અને રશિયાના ખતરા સામે કડક કાયદા
અમેરિકા લાંબા સમયથી દાવો કરતું આવ્યું છે કે આર્ક્ટિક સર્કલમાં રશિયા અને ચીનની વધતી જતી સૈન્ય તથા આર્થિક ગતિવિધિઓ ઉત્તર અમેરિકાની સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો છે.
અમેરિકી વિદેશ વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, આ નવી ડીલમાં એક વિશેષ જોગવાઈ રાખવામાં આવી છે. આ હેઠળ ગ્રીનલેન્ડમાં કોઈપણ ગેર-NATO (Non-NATO) દેશના સૈન્ય અડ્ડા બનાવવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ રહેશે. આ ઉપરાંત, રશિયા અને ચીન જેવા દેશોની ગ્રીનલેન્ડમાં આર્થિક રોકાણ કરવાની ક્ષમતા પણ સીમિત કરવામાં આવશે, જેથી આ ક્ષેત્રમાં તેમની સૈન્ય કે વ્યૂહાત્મક ઘૂસણખોરીને અટકાવી શકાય. અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રૂબિયોએ આ કરારને ઐતિહાસિક ગણાવતા કહ્યું કે આનાથી વિરોધી દેશોને ઉત્તર અમેરિકાના સુરક્ષા કવચમાં પગ જમાવવાનો તક મળશે નહીં.
BREAKING NEWS: I am pleased to announce that the United States of America has entered into an Agreement with The Kingdom of Denmark, and Greenland, that gives the United States permanent control over security, and all other needs, in Greenland, completely addressing ALL of our…
— Donald J. Trump (@realDonaldTrump) September 19, 2026
ગ્રીનલેન્ડનું વ્યૂહાત્મક અને ભૌગોલિક મહત્વ
ગ્રીનલેન્ડ કેનેડાના ઉત્તર-પૂર્વ કિનારા પાસે આવેલું છે અને તેનો બે-તૃતીયાંશથી વધુ હિસ્સો આર્ક્ટિક સર્કલની અંદર આવે છે. આ ભૌગોલિક સ્થિતિના કારણે બીજા વિશ્વયુદ્ધના સમયથી જ તે ઉત્તર અમેરિકાની સુરક્ષા માટે અત્યંત સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ મધ્યવર્તી ક્ષેત્ર માનવામાં આવે છે.
પિટુફિક સ્પેસ બેઝ (Pituffik Space Base): ગ્રીનલેન્ડમાં અમેરિકાની સૈન્ય હાજરી નવી નથી. હાલમાં અમેરિકા ત્યાં ‘પિટુફિક સ્પેસ બેઝ’ સંચાલિત કરે છે, જે ૧૯૫૧ ની સુરક્ષા સંધિ હેઠળ સ્થાપવામાં આવ્યો હતો.
મિસાઈલ ડિફેન્સ: આ બેઝ પરથી અમેરિકા અને NATO ના સહયોગી દેશો માટે બેલિસ્ટિક મિસાઈલ વોર્નિંગ, મિસાઈલ ડિફેન્સ અને સ્પેસ સર્વેલન્સનું અત્યંત મહત્વનું કામ કરવામાં આવે છે.
NATO માં અસહજતા બાદ આખરે ઉકેલ
ટ્રમ્પ દ્વારા ભૂતકાળમાં ગ્રીનલેન્ડને ખરીદવાની માંગ અને સૈન્ય કાર્યવાહીની ધમકીઓને કારણે યુરોપીયન સહયોગી દેશો અને NATO ગઠબંધનમાં ભારે ચિંતા અને અસહજતા વ્યાપી ગઈ હતી. જો કે, ડેનમાર્કે મુત્સદ્દીગીરી વાપરીને અમેરિકાના સૈન્ય અને વ્યાપારિક હિતોને સ્વીકારીને ગ્રીનલેન્ડની પોતાની સાર્વભૌમત્વ જાળવી રાખવામાં સફળતા મેળવી છે. હવે સંસદની મંજૂરી મળ્યા બાદ આ નવી વૈશ્વિક સુરક્ષા વ્યવસ્થા વિધિવત રીતે અમલમાં આવશે.
